Các điều phối viên tông đồ xã hội của các Vùng

Sự đáp lại của Dòng Tên với việc “hòa giải với thụ tạo”

“Chúng ta hướng đến “biên cương” của trái đất, một trái đất ngày càng bị thoái hóa và cạn kiệt. Nơi đây, với niềm đam mê dành cho công bình môi trường, một lần nữa chúng ta sẽ gặp lại Thần Khí của Thiên Chúa đang tìm kiếm để giải thoát thụ tạo đang đau khổ, thụ tạo đòi hỏi nơi chúng ta không gian để sống và để thở.” (Tổng hội (TH) 35, Nghị quyết (NQ) 2, số (s) 24)

Cha Bề Trên Cả, trong lá thư đề ngày 16-9-2011 gửi cho toàn Dòng, giới thiệu tài liệu liên quan đến sinh thái học “Chữa Lành Một Thế Giới Bị Tan Vỡ” (Healing a Broken World)-(HBW)[1], đã mời gọi một sự dấn thân sâu xa hơn cho sự bền vững của hành tinh chúng ta, và kêu gọi mỗi Giêsu hữu hãy nhìn lại lối sống và những thực hành của cá nhân, cộng đoàn cũng như cơ sở của mình nhằm kiểm tra xem những điều này có ứng hợp với sứ mạng “hòa giải với thụ tạo” này (TH35) hay chưa. Tài liệu HBW này, được soạn bởi nhóm chuyên trách do cha Bề Trên Cả thành lập vào tháng 7-2010, đã mang lại nhiều sức mạnh và một sự dấn thân được làm mới lại giữa các anh em Giêsu hữu, để hoạt động cho sứ mạng “hòa giải với thụ tạo” của chúng ta.

0. GIỚI THIỆU 

a) Một viễn tượng lịch sử

Tài liệu “Chữa Lành Một Thế Giới Bị Tan Vỡ”, trong thực tế là kết quả của việc thừa nhận có tính cách ngôn sứ chân thực của chúng ta về sự thất bại của nhân loại, được thực hiện tại TH 33 vào năm 1983.[2] Lúc đó, sự thừa nhận này đã dẫn đến “ý thức về sinh thái”, đặc biệt nơi nhiều trung tâm xã hội của chúng ta[3], và xa hơn nữa, sự thừa nhận này đã được phản tỉnh dưới ánh sáng của một số yêu cầu về sinh thái gửi đến TH 34 trong giai đoạn 1993-1994 từ các Tỉnh dòng khắp nơi. Sự phức tạp của vấn đề đã khiến cho Đại hội yêu cầu cha Bề Trên Cả thực hiện một nghiên cứu về Sinh thái học[4] và kêu gọi chúng ta tạo ra những tương quan có trách nhiệm với môi trường.[5] Yêu cầu này được theo sát ngang qua những cuộc bàn hỏi của cha Bề Trên Cả và Hội đồng của ngài trong suốt thời gian “cấp bách” (tempo forte) vào năm 1996. Tất cả những ý kiến phản tỉnh và bàn bạc đã được tổng hợp lại thành một tài liệu, xuất bản dưới tiêu đề “Chúng Ta Sống Trong Một Thế Giới Bị Tan Vỡ: Những Phản Tỉnh về Sinh Thái Học (We live in a broken world: Reflections on Ecology)[6] Trong suốt thời kỳ giữa TH 34 và TH 35, ‘tình trạng bên lề xã hội và những thảm họa sinh thái được kinh nghiệm là có mối quan hệ chặt chẽ với nhau’.[7] Đó cũng là thời kỳ Dòng Tên, xét như một thân thể quốc tế, đã tiếp cận các nạn nhân của những thảm họa này trong một cách thức cụ thể.[8] Do đó, khi TH 35 được tổ chức vào năm 2008, TH đã chỉ thị rõ ràng rằng sinh thái học là một trong bộ ba các tương quan đúng đắn hay công bình phải được xây dựng như là một sứ mạng của Dòng. Văn phòng Công bình Xã hội (The Social Justice Secretariat), được đổi tên thành Văn phòng Sinh thái học và Công bình Xã hội (Social Justice and Ecology Secretariat)(SJES), ngang qua Nhóm chuyên trách về Sứ mạng và Sinh thái học của Dòng được cha Bề Trên Cả chỉ định, đã chuẩn bị tài liệu HBW này. Tài liệu này giải thích đầy đủ những công việc và đưa ra những đề nghị hành động cụ thể.

Cả TH 35 và HBW mời gọi mỗi người chúng ta (a) trở nên những quản gia trung tín đối với công trình tạo dựng kỳ diệu của Thiên Chúa; (b) nhìn vào những vấn đế liên quan đến môi trường và sinh thái dưới viễn tượng của sự công bình cho tất cả, và (c) biến đổi lối sống của chúng ta nhằm làm chứng theo một cách thức phù hợp liên quan đến sinh thái. Những điều này mời chúng ta thực hiện một cuộc hoán cải nội tâm, cuộc hoán cải mang đến cho chúng ta một nền linh đạo có tính sinh thái sâu xa hơn. Ba yếu tố này là những thành tố cơ bản về điều ngày nay chúng ta hiểu như là sinh thái học trong Dòng: quan tâm đến thụ tạo từ một viễn tượng công bình, trong khi biến đổi lối sống của chúng ta.

 b) Tài liệu hiện nay

Việc xét đến sứ mạng sinh thái liên quan đến SJES và các điều phối viên Vùng của tông đồ xã hội đã nhận thấy những nhu cầu cần làm rõ: a) tài liệu HBW đã được đón nhận như thế nào; b) việc đáp lại của các Giêsu hữu cho sứ mạng ‘hòa giải với thụ tạo’ ở các mức độ khác nhau là gì; c) đâu là những kinh nghiệm và thực hành hiệu quả có thể mang ra chia sẻ và tiếp tục ấp ủ thực hiện; và d) linh đạo Inhã của chúng ta có thể làm phong phú cho sứ mạng này của Dòng như thế nào. Với viễn tượng trên, một bản hỏi ngắn gửi đi từ SJES, thu thập thông tin từ các Tỉnh dòng, được các điều phối viên Vùng đối chiếu và chia sẻ, đã phản tỉnh và lên kế hoạch suốt kỳ họp thường niên của các điều phối viên Vùng vào tháng 5-2012. Tài liệu này là kết quả của việc phân tích và phản tỉnh được thực hiện tại cuộc họp.

Ghi chú: Những ví dụ và tham chiếu được đưa ra ở đây không bao quát hết mọi khía cạnh của tất cả những sáng kiến được thực hiện bởi các Giêsu hữu, các cộng đoàn và các tỉnh của Dòng Tên. Dường như sẽ là một nhiệm vụ bất khả thi để chuẩn bị một bản báo cáo đầy đủ, xét vì kiến thức và khả năng còn giới hạn của chúng ta; chắc chắn vẫn còn rất nhiều những sáng kiến và hoạt động mà chúng ta chưa khám phá được. Tuy nhiên, chúng ta tin rằng những ví dụ này cho thấy những xu hướng chủ đạo và những thực hành sáng tạo. Việc đề cập đến một số những hoạt động này, trong khi không thể nào xem xét hết mọi hoạt động, có thể đưa ra một cơ sở vững chắc hơn cho những kết luận của chúng ta.

I. SỰ ĐÁP LẠI CÓ TÍNH CÁ NHÂN VÀ CỘNG ĐOÀN CỦA CÁC GIÊSU HỮU

a) Sự đón nhận chung về HBW

Tài liệu ‘Chữa Lành Một Thế Giới Bị Tan Vỡ’ được gửi đến cho tất cả các Tỉnh, cùng với lá thư kêu mời của cha Bề Trên Cả[9], kêu gọi từng anh em Giêsu hữu đi vào ‘con đường hoán cải nội tâm’ và thực hiện một cuộc dấn thân ở mọi mức độ vào việc ‘phòng giữ và bảo vệ tự nhiên và môi trường’.

Nhìn chung, tài liệu và thư của cha Bề Trên Cả đã được chào đón tại hầu hết các vùng và các tỉnh. Tài liệu đã được lưu hành giữa các cộng đoàn Dòng Tên và giữa những cộng tác viên của Dòng ở các cơ sở tông đồ khác nhau. Sự hưởng ứng của tỉnh này khác với tỉnh kia, và các Giêsu hữu cũng như những cộng tác viên giáo dân của Dòng ý thức đầy đủ về thực tại đang thay đổi của môi trường và nền sinh thái. Khi được tập hợp lại, các hưởng ứng này phản ánh một động lực đã tồn tại từ trước. Một số Tỉnh dòng đã dùng tài liệu này như một chủ đề chính cho suốt các lần họp mặt Tỉnh dòng[10] để nhận định và lập kế hoạch hành động liên quan đến môi trường ở cấp độ địa phương; một số Tỉnh dòng đã dịch, thậm chí xuất bản, những bản văn ra ngôn ngữ mẹ đẻ của mình, [11] hơn thế nữa, một vài Tỉnh còn lập ra các ủy bản trong Tỉnh nhằm trợ giúp các Giêsu hữu hoạt động trong những vấn đề liên quan đến môi trường.[12] Tại Nhật Bản, một cuốn sách nhỏ về những lời cầu nguyện đã và đang được chuẩn bị để sử dụng làm nền tảng cho việc phản tỉnh. Tại khu vực Châu Á Thái Bình Dương, sinh thái học đã được chọn như một biên cương của Vùng và được đưa vào trong kế hoạch chiến lược của Vùng. Tại Châu Mỹ La Tinh, việc vạch ra những hoạt động liên quan đến sinh thái học đã và đang được thực hiện, điều này dẫn đến một dự án liên kết về sinh thái học ở cấp độ Vùng. Khu vực Ca-na-đa nói tiếng Pháp đã hoạt động trong lãnh vực sinh thái ở cấp độ Tỉnh dòng một thời gian dài trước khi thư của cha Bề Trên Cả được gửi đến. Trong một vài tỉnh, những cuộc họp và chia sẻ cộng đoàn đã làm sinh động việc phản tỉnh và dẫn đến một số hành động cụ thể ở mức độ cá nhân và cộng đoàn. Cũng nên lưu ý rằng, bất kỳ nơi đâu, vị Giám tỉnh rút tỉa được một sự lưu ý tích cực trong tài liệu và gửi một lá thư cá nhân để khích lệ, thì tài liệu này dường như đã mang lại một tác động lớn hơn. Chắc chắn còn rất nhiều những sáng kiến ở mọi mức độ, trong tất cả những suy tư về động lực như thế.

b) Ý thức chung và lập trường của các Giêsu hữu

Trong những năm gần đây, tình trạng gia tăng các tai ương như lụt lội, hạn hán và những biến đổi về mặt khí hậu đã mang lại sự nhận thức xã hội rộng lớn hơn và gây ý thức về sự khẩn cấp phải hành động đối với những thách thức liên quan đến sinh thái này. Tuy nhiên, đối với các Giêsu hữu, đa số vẫn còn chưa nắm rõ việc nên hành xử như thế nào để mang lại sự thay đổi trong việc đáp lại và trong hành động. Nhìn chung, các anh em Giêsu hữu trẻ thành thạo hơn trong những vấn đề môi trường và biểu lộ sự hăng hái tham gia trong hành động. Điều trớ trêu là các Giêsu hữu trẻ, những người diễn tả sự dấn thân sôi nổi hơn vào những vấn đề môi trường, sử dụng nhiều tài nguyên hơn (đi du lịch, máy vi tính, I-pad, điện thoại di động, v.v.) so với các Giêsu hữu lớn tuổi, là những người, mặc dù ít tham gia vào vấn đề môi trường, lại sử dụng tài nguyên ít hơn.

Trong những nước và khu vực, nơi tác động của nạn tàn phá môi trường được kinh nghiệm rõ nét ngang qua tình trạng mất nhà cửa, di dân đi nơi khác, khai thác mỏ, nạn phá rừng, thoái hóa đất, đặc biệt ở những nơi người dân bản địa và người nghèo nhất sinh sống, nhu cầu về hành động biện hộ có tính tập thể và khẩn cấp được đòi hỏi mạnh mẽ hơn. Tuy vậy, trong những nước và khu vực này, trên một phương diện rộng lớn, có một số Giêsu hữu đang ra sức đảm bảo rằng tiếng nói của người nghèo và người bị áp bức được nghe thấy.

Mối quan tâm về một sự thay đổi thái độ triệt để và một lối tiếp cận có tổ chức đến hành động môi trường vẫn chưa rõ nét. Trên thực tế, căn cứ vào sự đa dạng của công việc của chúng ta và những thách đố của hoàn cảnh, thật không dễ để đi đến một phương pháp tiếp cận chung cho việc hành động về sinh thái học. Sự thật rằng sự đa dạng như thế tỏ lộ nét đẹp và sự phong phú nơi việc dấn thân của chúng ta, và đưa ra một cơ hội để sáng tạo, dựa trên sự phức tạp của những vấn đề và của hoàn cảnh. Cũng đúng thực rằng có rất nhiều những nỗ lực sáng tạo do các Giêsu hữu thực hiện nhằm đáp lại cách tích cực thách đố to lớn về sinh thái học này nơi mỗi một vùng. Đồng thời, có những người hơi e ngại về mối quan tâm này, được diễn tả bởi các quốc gia phát triển, và yêu cầu trách nhiệm giải trình về những sự thiệt hại sinh thái gây ra nhân danh sự phát triển. Trong những năm gần đây, đã có một yêu cầu tạm ngưng việc chiếm đoạt các nguồn tài nguyên từ những quốc gia đang phát triển.

c) Nhận định cộng đoàn

Tài liệu được dùng như một công cụ cho những buổi họp mặt, thảo luận và nhận định cộng đoàn nhằm nhận ra vai trò của chúng ta như những quản gia và nhằm lên kế hoạch hành động. Những đề nghị thực tế đưa ra cuối tài liệu HBW đã giúp nhận ra mục đích này. Một số hoạt động được các cộng đoàn đảm nhận, bao gồm: thành lập các ủy ban về môi trường và những nhóm chuyên trách nội bộ nhà cho việc sử dụng hiệu quả năng lượng, tái chế vật liệu, v.v.; sử dụng có ý thức phương tiện giao thông công cộng; nghiên cứu về ‘dấu chân carbon’ (carbon footprint), tiết kiệm và để dành nước, thực hiện việc cầu nguyện cho sinh thái; sử dụng nguồn năng lượng mặt trời, trồng vườn cây, bảo tồn những cây lâu năm; ngăn chặn việc sử dụng phân hóa học, khuyến khích sử dụng phân sinh học và những thực hành nông nghiệp khác như trồng trọt nhờ côn trùng, và tìm kiếm chất thay thế cho chất nhiễm độc thạch tín. Những nỗ lực như thế đã trở nên khá phổ biến ở nhiều vùng và nhiều cộng đoàn, mặc dù có sự khác nhau nơi từng cộng đoàn.

Về mặt tổng thể, có một sự cởi mở chung trước những thay đổi nhỏ nơi đời sống cá nhân và cộng đoàn, tuy nhiên cũng có một vài cá nhân và cộng đoàn còn ở mức độ miễn cưỡng. Sinh thái học như là một chiều kích trong đời sống thường nhật của chúng ta, và hành động tông đồ vẫn còn là một giấc mơ cho nhiều người. Nó chưa trở thành một phần của văn hóa Giêsu hữu chúng ta hay của ‘cung cách hành xử của chúng ta’, và vẫn còn đó nhiều lúng túng trước việc dấn thân cho sinh thái học và mối liên hệ giữa sinh thái học với nghèo đói, sứ mạng và lối sống.

II. SỰ ĐÁP LẠI TÔNG ĐỒ CỦA DÒNG

a) Các cơ sở và việc lên kế hoạch môi trường

Các cơ sở tông đồ, ấy là các trường học, trường trung học, các đại học, các giáo xứ, các trung tâm xã hội và các viện nghiên cứu, đang dần dần bắt đầu đưa các quan tâm về sinh thái vào trong những hoạt động của mình, mặc dù không phải ở đâu cũng có một kế hoạch được tổ chức tốt và có tính hệ thống.

Tại Mỹ, Châu Mỹ La Tinh và Châu Âu, các trường đại học đóng vai trò hàng đầu trong việc huấn luyện các sinh viên ngang qua những chương trình sử dụng năng lượng hiệu quả, quản lý đồ phế thải, đi thực địa và nghiên cứu môi trường. Chúng ta vẫn còn một con đường dài phải đi trong việc tạo ra những liên kết và cộng tác mang tính hệ thống giữa những viện nghiên cứu như thế này với các nước và với những cộng đồng đang chịu ảnh hưởng từ những vấn đề môi trường ở những quốc gia đang phát triển. Những nguyên tắc hướng dẫn sinh thái chiến lược cho các trung tâm xã hội và những dự án bền vững có tính lựa chọn đã và đang được phát triển ở Châu Mỹ La Tinh.

Tại Trung Phi, chính Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Mục vụ – Nông nghiệp (Centre d’Etudes et de Formation Agro-Pastoral – CEFAP) và Cao viện Nông-Thú y (l’Institut Supérieur Agro Vétérinaire – ISAV) đã dấn thân rõ ràng vào những thách đố về sinh thái học với những công trình giúp cho các chủ trang trại và những người nông dân tự trồng trọt và canh tác bằng những phương tiện truyền thống. Trung tâm xã hội Arrupe (Centre Social Arrupe) ở Madagascar cũng đã tham gia vào những nỗ lực như thế, trong khi Trung tâm Dòng Tên vì Môi trường và Phát triển (The Jesuit Centre for Environment and Development – JCED) ở Lilongwe và Trung tâm Đào tạo Nông nghiệp Kasisi (Kasisi Agricultural Training Centre – KATC) đang thực hiện những hình mẫu thay thế về công nghệ phát triển và thích hợp.

Tại Philippines, Khoa học môi trường vì Sự thay đổi Xã hội (Environmental Science for Social Change - ESSC) và Đài Thiên văn Manila (Manila Observatory) đã có một sự tập trung hoàn toàn cho việc nghiên cứu. Dựa trên những nghiên cứu như thế, ESSC đã dấn thân vào nhiều vấn đề môi trường, dựa trên những hoạt động liên kết với cộng đồng địa phương, trong khi lưu ý đến những yếu tố văn hóa địa phương và những tác động ảnh hưởng lên những người bị gạt ra bên lề. Các trung tâm khác như Simbahan Linkod ng Bayan và Ateneos đã đối phó với các thảm họa và lên tiếng phản đối việc khai thác mỏ và những hoạt động gây ra thiệt hại môi trường khác. Hàn Quốc, Indonesia và Úc đã đề ra những sáng kiến đào tạo cho cả các Giêsu hữu cũng như các sinh viên.

Tại Nam Á, cụ thể là ở Ấn Độ và Sri Lanka, thực tế về việc các quyền trên đất đai, nguồn nước và rừng của những người giai cấp thấp bị gạt ra bên lề và của những bộ lạc đã thúc đẩy các trung tâm xã hội của Dòng dấn thân trực tiếp vào những cuộc đấu tranh của người dân trên khắp cả nước.[13] Việc trao quyền cho người dân ngang qua những chương trình và các cuộc tập huấn gây ý thức nhằm đưa đến những hành động dựa trên các quyền đã hình thành điểm trọng tâm cho những trung tâm xã hội này. Sáng tạo gây ý thức và trồng cây đã trở thành những thực hành phổ biến tại nhiều giáo xứ, cơ sở giáo dục và nơi những phong trào thanh niên. Nhiều trung tâm xã hội dấn thân vào những hoạt động sinh thái chú ý nhiều hơn vào việc tích trữ nước và quản lý các kênh dẫn nước, [14] trồng trọt tự nhiên và hữu cơ, [15] khí đốt sinh học, trồng trọt nhờ côn trùng[16] sử dụng phân trộn, tích trữ điện năng mặt trời, [17] cùng với việc trồng cây. Khi một vài cá nhân các Giêsu hữu, ngang qua những dự án nghiên cứu khoa học tại những cơ sở giáo dục, đã có sự đóng trong lãnh vực khoa học môi trường và sinh thái,[18]thì việc tìm tòi nghiên cứu về tác động của những thiệt hại liên quan đến môi trường và sinh thái cũng cần phải được đẩy mạnh. Nghiên cứu khoa học của hai Viện Xã hội Ấn Độ (Indian Social Institutes – ISIs) và của những viện nghiên cứu xã hội khác về các vấn đề di chuyển chỗ ở, di trú và những nghiên cứu liên quan đến môi trường khác,[19] các khóa tập huấn nhắm vào vấn đề xã hội của tình trạng đẩy người giai cấp thấp và những bộ lạc ra khỏi những nguồn tài nguyên thiên nhiên, và những công việc xuất bản về chủ đề nông nghiệp thân thiện với sinh thái, chăn nuôi gia súc, lâm nghiệp và nuôi trồng thủy sản đã gây ý thức đáng kể về những mối quan tâm sinh thái trong cả nước. Một vài cơ sở giáo dục đã thực hiện chính sách ‘Nói không với túi nhựa’ trong phạm vi trường học. Việc tổ chức ‘Ngày môi trường’, ‘Ngày (ý thức) về rừng’ và việc sắp xếp ‘Những hội nghị thượng đỉnh về Trái đất’ và những cuộc hội thảo về vấn đề sinh thái đã trở nên phổ biến ở nhiều cơ sở và các trung tâm xã hội. Các việc này đã cung cấp những cơ hội để gây ý thức về sinh thái nơi tất cả mọi người.

b) Sự dấn thân của các sinh viên trong lãnh vực sinh thái học

Không kể đến các Tỉnh hay các Vùng, những công trình với sự dấn thân của các sinh viên trong lãnh vực sinh thái học đã lan rộng. Tại mỗi cơ sở giáo dục, dù là trung học hay đại học, các sinh viên đều được đào tạo, tập huấn và được mời gọi tham gia vào những hoạt động bảo vệ môi trường. Nhiều trường học trên khắp thế giới đã đưa việc nghiên cứu môi trường vào trong chương trình đào tạo của trường. Các sinh viên được khuyến khích sống một lối sống có trách nhiệm, giảm bớt chi tiêu, và không để lại những ‘dấu chân sinh thái’ (ecological footprints). Các trường học này đã lập ra những câu lạc bộ thiên nhiên/môi trường, những khu vườn cây cỏ/sinh thái, và tổ chức những chuyến đi thực tế cho sinh viên. Những cơ sở giáo dục bậc cao hơn và các trường đại học đưa ra nhiều chương trình, khóa học có tính học thuật và những khả năng nghiên cứu sâu hơn liên quan đến vấn đề sinh thái.

Tarumitra[20] (những người bạn của cây) ở Patna hoạt động với khoảng 1.000 trường trung học và đại học có chừng 200.000 thành viên (trên khắp đất nước  Ấn Độ, gây ý thức về sinh thái học và môi trường. Viện Xã hội Công giáo Úc (The Catholic Social Academy of Austria) đã sáng lập một hiệp hội có tên “Những trường học hành hương” (Pilgrim Schools)[21] và hoạt động với 120 trường đã được chứng nhận liên quan đến sự bền vững và tinh thần. Có hai ví dụ rất sinh động về việc huy động hiệu quả các cộng đồng sinh viên. Nhiều cơ sở giáo dục này cũng đã phát triển các tài liệu của mình nhằm tập huấn và vận động cho sinh thái học.[22]

c) Cộng tác với các phong trào của người dân trong việc phòng giữ sinh thái và bảo vệ những cộng đồng đang bị đe dọa

Việc tham gia, cộng tác với các phong trào của người dân đã trở thành một điều tất yếu đối với các Giêsu hữu, đặc biệt với những ai đang làm việc ở những đất nước và khu vực diễn ra những cuộc đấu tranh sinh tồn liên miên (Châu Mỹ La Tinh, Nam Á, Châu Á Thái Bình Dương và Châu Phi). Các Giêsu hữu ở những nơi này nhận ra rằng, nhờ sự tham gia và trở nên một phần trong những cuộc đấu tranh của phong trào người dân, mình đối diện với hiểm nguy đến từ những người có thế lực về kinh tế và chính trị. Những người này coi các Giêsu hữu như những mối đe dọa cho quyền lực và quyền kiểm soát của họ lên trên các nguồn tài nguyên thiên nhiên và khoáng sản.

Chính nơi những lục địa này, đặc biệt ở những khu vực những người dân bản xứ và những nhóm người dễ bị tổn thương sinh sống, nơi đó đang diễn ra việc khai thác mỏ với quy mô lớn, xuất hiện nạn chiếm đất, phá rừng, việc xây dựng những con đập khổng lồ, tình trạng tư hữu hóa nguồn nước và những nguồn tài nguyên thiên nhiên khác. Nhiều dự án này của chính phủ dẫn đến tình trạng di dân trên diện rộng, tình trạng mất nhà cửa, chiến tranh, bạo lực và tàn phá các nguồn tài nguyên thiên nhiên. Tuy nhiên, có một điều đáng ghi nhận và lấy làm an ủi khi nhìn vào một số Giêsu hữu, những người liều mình đón nhận hiểm nguy để trở nên một phần trong các phong trào của người dân, dám đương đầu với những cơ cấu chính quyền và chính trị đi ngược lại với lợi ích của môi trường và của người dân địa phương.

Có những tấm gương của các Giêsu hữu ở Ấn Độ, những người đã chung tay với các phong trào xã hội dân sự chống lại việc xây dựng những con đập khổng lồ ở Gujarat, Maharashtra và Đông Bắc Ấn, phản đối việc xây dựng các nhà máy hạt nhân ở Koodankulam, Tamilnadu. Những cuộc vận động chống lại việc khai thác mỏ và chiếm nhà ở được tổ chức do một số trung tâm xã hội, đặc biệt ở Trung Ấn, không chỉ là một lời kêu gọi nhưng còn là một ‘sứ mạng biên cương’ được đảm nhận bởi các Tỉnh và các Vùng trong một nỗ lực tập thể. Nhiều trung tâm xã hội, giáo xứ và các cơ sở giáo dục đã trở nên một phần của các cuộc vận động quốc gia trong nhiều năm để xây dựng các đạo luật như việc mở rộng Panchayat trong Đạo luật các khu vực được quy hoạch, Đạo luật bảo đảm việc làm ở khu vực nông thôn quốc gia, Đạo luật về rừng, Đạo luật về quyền đi học, và Đạo luật về quyền có thực phẩm, và tất cả những đạo luật mang đến lợi ích cho người nghèo và người bị gạt ra bên lề.

Một số lượng đáng kể các Giêsu hữu ở Hàn Quốc đã tham gia vào các phong trào dân sự mở rộng nhằm phản đối việc nạo vét bốn con sông lớn ở Hàn Quốc. Tỉnh dòng Hàn Quốc cũng đã phản đối lại kế hoạch xây dựng căn cứ hải quân trên đảo Jeju, và ở đó, một Giêsu hữu đã bị bắt giam cùng với người dân.

Ở Châu Mỹ La Tinh cũng vậy, các trung tâm xã hội, các trường đại học và các dự án, cùng với các cộng đồng và người dân bản địa đã trở nên một phần của mạng lưới rộng lớn hơn về những phong trào bảo vệ người dân bản địa và các quyền của họ. Những phong trào này tập trung vào việc phòng giữ đất đai, nguồn nước và khoáng sản khi phản đối việc xây dựng những con đập khổng lồ, đồng thời ủng hộ việc làm sạch những con sông cũng như việc khai hoang đất đai. Các giáo xứ và những trung tâm xã hội đã kết hợp bổ sung cho tiến trình chung của cộng đồng.

Trong và ngang qua tất cả những phong trào, các Giêsu hữu ở Châu Phi, Châu Á và Châu Mỹ La Tinh đang trực tiếp đi sát với những người bị gạt ra bên lề và những cộng đồng nông dân (campesinos) đang gặp nguy hiểm, những tộc người/người bản địa, những giai cấp thấp nhất trong xã hội, những người đánh cá, những nông dân trang trại, người chăn nuôi, và những người ở nông thôn bị gạt ra bên lề. Các Giêsu hữu đứng bên cạnh những con người này trong cuộc đấu tranh nhằm bảo vệ môi trường và bảo vệ cuộc sống của họ; trao cho họ những quyền về kinh tế và xã hội ngang qua những kế hoạch dựa trên chính nền văn hóa phong phú của họ, cũng như trên những yếu tố cộng đồng; xây dựng năng lực bằng cách gây ý thức, giáo dục, tập huấn và phát triển kỹ năng lãnh đạo và kiến thức của họ. Những Giêsu hữu ở Mỹ và ở Châu Âu đã và đang hỗ trợ cho những nỗ lực như thế này và đã ủng hộ các Giêsu hữu khác cũng như những cộng đồng bị gạt ra bên lề một cách gián tiếp bằng việc nghiên cứu và những hoạt động biện hộ bất cứ nơi nào có thể. Đây quả thật là một cuộc chiến đấu chung và là một sự phong phú cho nhau.

d) Mở ra những hình mẫu thay thế mới cho sự phát triển

TH 34 đề cập “việc tiếp xúc trực tiếp thường xuyên với ‘những người bạn của Chúa’ này, để từ họ, chúng ta có thể siêng năng học hỏi về đức tin”.[23] Qua việc ở với những người bị từ khước này, chúng ta học được không chỉ niềm tin vào Chúa nhưng còn học được niềm tin vào con người, những người có hiểu biết và khả năng để mở ra những kiểu mẫu của chính họ về sự phát triển, mặc dù kiểu mẫu này có thể khác so với kiểu phát triển mà các nhà nước hay các nhà kinh tế muốn.

Sự phát triển trong viễn cảnh của người dân đó là một môi trường thân thiện, chứ không phải là một thị trường thân thiện; dựa trên sự khôn ngoan đã được nghiệm ra hơn là trên kiến thức thu được từ sách vở; và tập trung vào con người, chứ không phải tập trung vào kinh tế-thị trường. Khi trở nên ‘những người bạn với người nghèo’,[24]các Giêsu hữu đã đóng góp vào việc mở ra những hình mẫu thay thế, những hình mẫu kết hợp giữa sự khôn ngoan từ kinh nghiệm của người dân với những nghiên cứu khoa học và những hiểu biết về thực tại đang thay đổi của chúng ta.

Thêm vào những hình mẫu của chính người dân, có nhiều hình mẫu thay thế độc đáo cũng đã được mở ra ở Châu Mỹ La Tinh,[25] Châu Phi,[26] Châu Á Thái Bình Dương[27] và Nam Á,[28] cùng với sự ủng hộ về nghiên cứu và xuất bản từ Mỹ[29] và Châu Âu.[30] Tất cả những cố gắng này đưa ra một viễn tượng hợp nhất về sự phát triển, một sự phát triển bao gồm những chiều kích về sinh thái, tinh thần, xã hội và sản xuất. Việc phê bình hình mẫu phát triển hiện tại đưa ra những hình mẫu thay thế mới, đồng thời phải thừa nhận rằng những phê bình này không thể đề xuất một hình mẫu độc nhất cho tất cả mọi người.

e) Lập mạng lưới quốc tế

Việc lập ra một mạng lưới không phải là điều gì mới mẻ đối với các Giêsu hữu. Điều này đã và đang diễn ra ở cấp độ cá nhân, và ở cấp thấp hơn, cấp độ khá âm thầm giữa một vài khu vực hay vài Tỉnh dòng. Bây giờ, điều này bắt đầu rõ nét theo một cách thức có tổ chức trong Dòng kể từ sau TH 35, là tổng hội đòi hỏi lập ra một mạng lưới rộng lớn hơn giữa các Giêsu hữu. Một trong những mạng lưới đó là Mạng lưới Biện hộ Inhã Toàn cầu (the Global Ignatian Advocacy Networks – GIAN), được phát triển với sự trợ giúp của SJES, tập trung vào Sinh thái học. Các Giêsu hữu cũng tham gia vào những diễn đàn quốc tế, như diễn đàn Rio+20 vừa được tổ chức trong thời gian gần đây, đem lại sự cộng tác quốc tế sâu rộng hơn. Việc truyền thông  những sáng kiến thân thiện với môi trường của các Giêsu hữu và các cuộc đấu tranh của người dân cho một thế giới tốt đẹp hơn ngang qua những trang tin điện tử về Sinh thái của Dòng (Eco Jesuit websites)[31] cũng biểu hiện một ý nghĩa mới. Sáng kiến từ những cơ sở giáo dục bậc cao của Dòng được thúc đẩy bởi Văn phòng Giáo dục Bậc cao (the Higher Education Secretariat) nhằm cho ra đời một ‘Văn bản sống’ (Living text) về sinh thái học là biện pháp đúng hướng. Điều này sẽ gây nhận thức về sinh thái học tại các cơ sở giáo dục tiểu học, trung học và phổ thông vào những năm tới. Tất cả mới chỉ là một sự bắt đầu. Chúng ta vẫn còn một con đường dài phải đi.

III. LINH ĐẠO INHÃ, THẦN HỌC VÀ SINH THÁI HỌC

Truyền thống linh đạo Inhã của chúng ta có nhiều điều để góp phần xây dựng một môi trường bền vững. Thật là một điều đáng để ghi nhận về cách thức một vài Giêsu hữu nơi một số tỉnh và nơi một số trung tâm tĩnh tâm của Dòng đã làm, khi xem đây như là một sứ mạng của Dòng bằng cách hội nhất linh đạo Inhã với Sinh thái học khi cho linh thao, giúp tĩnh tâm, hồi tâm, xét mình, thực hành cầu nguyện cho sinh thái, và chia sẻ thiêng liêng theo nhóm. Đồng thời, họ hội nhất điều này vào trong đời sống cá nhân và trong lối sống. Một số những cộng tác viên giáo dân của chúng ta đã thu được nhiều lợi ích trong lãnh vực này và đã đóng góp để việc này được tiến triển.

Đã và vẫn đang còn có nhiều tiếng nói ngày hôm nay tiếp tục âm vang lời than vãn của trái đất và đưa ra một viễn tượng ấp ủ niềm hạnh phúc cho vũ trụ này và cho toàn thể công trình sáng tạo của Thiên Chúa. Bên cạnh thánh Phanxicô Assisi, người đã có ảnh hưởng rõ ràng lên trên nền thần học sinh thái Kitô giáo, chúng ta còn có một nhà cổ sinh vật học Dòng Tên, cha Teilhard de Chardin, cũng như nhiều nhà thần học vào nhiều thầy dạy khác, những người cũng có sự can dự mật thiết với các nhà tư tưởng Kitô giáo. Thông điệp của Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI, nhân Ngày Hòa bình Thế giới năm 2010 “Nếu các bạn muốn vun đắp cho hòa bình, các bạn hãy bảo vệ thụ tạo”, là một giáo huấn mới nhất trong truyền thống lâu đời của giáo huấn của Giáo hội về nghĩa vụ của chúng ta đối với việc chăm sóc thụ tạo. Xuyên suốt thông điệp của mình, với việc trích dẫn lời của Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II và Đức Giáo hoàng Phaolô VI, Đức Thánh Cha khẳng định rằng việc suy thoái môi trường là “một vấn đề xã hội ở bình diện rộng lớn, liên quan đến toàn thể nhân loại.”

“Cung cách hành xử liên quan đến môi trường của chúng ta” (Our Environmental Way of Proceeding)[32] được chuẩn bị bởi Dòng Tên Vùng Châu Á Thái Bình Dương là một dự án tập thể độc đáo nhắm đến sứ mạng của Dòng ở cấp độ vùng. Các Giêsu hữu làm việc giữa người dân bản địa nhận ra, sống và đề cao tính phù hợp qua lại giữa người dân bản địa và trường phái tu đức của thánh Inhã. Khu vực Ca-na-đa nói tiếng Anh cũng có một truyền thống lâu đời bao hàm linh đạo quan tâm chăm sóc thụ tạo. Tuy nhiên, chúng ta vẫn còn một chặng đường dài để đi trong việc hội nhất linh đạo Inhã và sinh thái học vào trong cung cách sống và sứ mạng của chúng ta. Về điều này, chúng ta yêu cầu phải sở hữu lấy truyền thống và nguồn linh đạo Inhã phong phú đang có sẵn của chúng ta, trong khi vẫn quý trọng và rút tỉa hoa trái từ sự phong phú của những tôn giáo và nền văn hóa khác, cụ thể là từ những nền văn hóa và truyền thống của người dân bản địa và từ những xã hội truyền thống.

IV. KẾT LUẬN

Nhờ việc đi xuyên suốt tài liệu này, chúng ta có thể khẳng định rằng Dòng đang có ý định đẩy mạnh những sáng kiến trong lãnh vực “hòa giải với thụ tạo” này. Một số những lãnh vực này liên quan đến linh đạo và thần học; một số người trong chúng ta đang trực tiếp dấn thân vào những cộng đồng dân nghèo và những cộng đồng bị gạt ra bên lề đang bị đe dọa từ sự biến đổi khí hậu hay từ những dự án phát triển lớn, và một số người khác cũng đang dấn thân ngang qua việc nghiên cứu hay khảo cứu. Các cơ sở và các cộng đoàn Dòng Tên của chúng ta – đặc biệt những cơ sở và cộng đoàn chuyên lo về giáo dục – đang thực hiện những nỗ lực lớn lao bao gồm cả những thực hành tôn trọng sinh thái học và môi trường, và khơi lên sự quan tâm nơi các sinh viên qua việc thu hút họ. Có nhiều trung tâm xã hội đang cố gắng tìm ra những hình mẫu phát triển thay thế có tính nhận thức về môi trường và thân thiện với con người. Những hình mẫu này nhằm nâng cao nhận thức chung về các vấn đề môi trường đang liên tục đe dọa đời sống của người nghèo và người bị gạt ra bên lề ở mọi nơi.

Tuy nhiên, chúng ta vẫn cần một cuộc hoán cải nội tâm để có thể thay đổi lối sống của chúng ta. Những nỗ lực của chúng ta sẽ cần di chuyển vượt ra khỏi các cá nhân, đến với các cộng đoàn, các cơ sở và các Tỉnh trong việc lên kế hoạch và trong hành động tập thể. Chúng ta cũng cần vượt ra khỏi nhóm các Giêsu hữu của chúng ta để chung tay hiệp lực với nhiều tu sĩ và nhiều phong trào, tổ chức xã hội dân sự nhằm chăm sóc và bảo vệ thụ tạo tốt hơn. Chúng ta cũng cần liên kết việc chăm sóc thụ tạo với vấn đề công bình và với lối sống có tính gắn kết của chúng ta.

Sau TH 35, cha Bề Trên Cả đã tổ chức lại các văn phòng tại trung ương, chuyển các văn phòng kiểu tập trung khu vực tông đồ (apostolic-sector-centred secretariats) sang các văn phòng kiểu tập trung chiều kích tông đồ (apostolic-dimensions-secretariats) với ba chiều kích trung tâm về Đức tin, Công bình và Sinh thái học, là những chiều kích mời gọi sự cộng tác. Do đó, Văn phòng Sinh thái học và Công bình Xã hội (SJES) đã được chỉ thị giúp cho việc cổ võ tất cả các khu vực tông đồ kết hợp chặt chẽ với những chiều kích về Công bằng Xã hội và Sinh thái học trong sứ mạng tập thể của chúng ta về “hòa giải với thụ tạo”.  Những thách đố đặt ra trước mắt chúng ta là:

-Làm thế nào chúng ta cổ võ cho việc tham gia và đóng góp vào việc ‘hòa giải với thụ tạo’ cùng với tất cả những khu vực tông đồ khác?

-Bằng cách nào sinh thái học sẽ trở nên một bộ phận của sứ mạng rộng lớn hơn của Dòng Tên? Chúng ta có thể nâng cao ý thức về công bình liên quan đến sinh thái và xã hội bằng cách nào?

-Nếu Công bình Xã hội và Sinh thái học là một phần của chiều kích rộng lớn hơn, thấm nhập vào mọi khu vực tông đồ, thì đâu là sự đóng góp độc đáo mà khu vực xã hội có thể đưa ra?

-Bằng cách nào chúng ta cổ võ cho sự cộng tác mạnh mẽ hơn và cho việc thiết lập mạng lưới giữa chính chúng ta cũng như với các tu sĩ, giáo hội và các nhóm xã hội dân sự khác ở cấp độ địa phương, khu vực và cấp độ quốc tế?

Vào năm 1999, Dòng Tên nhận ra rằng ‘chúng ta đang sống trong một thế giới bị tan vỡ’ (Promotio Iustitiae 70), và đến năm 2011, chúng ta đã nói rằng chúng ta muốn dấn thân trong việc ‘Chữa lành một thế giới bị tan vỡ”. Chúng ta ngày càng nhận ra rằng “ngày nay, sự đáng tin của chúng ta không đặt quá nhiều vào sự nhất quán có tính hệ thống trong ngôn ngữ của chúng ta…như trong sự nhất quán có tính sinh động của những quyết định, lối sống, tương quan của chúng ta với mọi người và với thiên nhiên, v.v. Với ý nghĩa này, sinh thái học là một thách đố Thiên Chúa đã dự liệu cho chúng ta.”[33] Do đó, theo ngôn từ của TH 35, chúng ta có thể phát biểu một cách quả quyết, với niềm đam mê dành cho công bình môi trường, một lần nữa, chúng ta sẽ gặp lại Thần Khí của Thiên Chúa đang tìm kiếm để giải thoát thụ tạo đang đau khổ, thụ tạo đòi hỏi nơi chúng ta không gian để sống và để thở.

(Philipphê Trần Thanh Minh, SJ. chuyển ngữ từ tài liệu With passion for environmental justice – Response of the Society of Jesus to “Reconciliation with creation” trích trong tạp chí Promotio Iustitiae, n⁰110, 2013/1)

Social Justice and Ecology Secretariat of the Society of Jesus

Headlines 2013-01                     ENG 17 January 2013 …to exchange social justice and ecology news, stimulate contacts, share spirituality and promote networking…

To read documents published in other languages, go to http://translate.google.com/ and insert the link to the document. Then choose the languages (From: and To:) and click Translate.

If you want HEADLINES delivered straight to your e-mail box, go to the Headlines Subscription Form:. HEADLINES is available in English, French, Italian and Spanish and is sent to 8,000 addresses in 130 countries. Please let us know when you change your e-mail address by sending an email to sjes-hl@sjcuria.org. Thank you! Visit our website: www.sjweb.info/sjs.

Patxi Álvarez SJ, Publisher
Xavier Jeyaraj SJ, Editor
Social Justice and Ecology Secretariat, Borgo S. Spirito 4, 00193 Rome, Italy

If you are having problems with the new format of Headlines, please reply to this email to let us know.

Denis Kim, SJ *

* Cha Denis Kim, SJ là giáo sư bộ môn “di dân quốc tế” của đại học Dòng Tên Sogang ở Seoul, Hàn Quốc. Cha vừa chấm dứt nhiệm kỳ làm điều phối viên của tông đồ xã hội của Vùng Châu Á – Thái Bình Dương.

Để bổ túc bài nghiên cứu của nhà thần học Felix Wilfred, “Liên Hội Đồng Giám Mục Á Châu (LHĐGMAC): Những định hướng, thách đố và tác động”, Văn phòng AHC xin giới thiệu bài nghiên cứu của cha Denis Kim trong cái nhìn khoa học xã hội về sứ mạng xã hội của Giáo hội tại châu Á. Cha Denis Kim nhận định, sứ mạng xã hội cần được nhận định không chỉ qua cái nhìn tôn giáo và văn hóa, nhưng còn cần đến việc lưu tâm đến khía cạnh xã hội và chính trị.

Qua bài nghiên cứu này, văn phòng AHC hy vọng gợi lên nỗ lực dấn thân vào việc nghiên cứu các bộ môn khoa học xã hội cũng như Giáo huấn xã hội của Giáo hội trong Giáo hội Việt Nam nói chung cũng như trong việc đào tạo tại các chủng viện và các học viện nói riêng. Việc dấn thân trong nghiên cứu như thế sẽ giúp chúng ta trở nên hữu hiệu trong việc nhận định và đáp trả lại “dấu chỉ thời đại”.

Trong bối cảnh những khác biệt to lớn giữa các quốc gia Đông Á và Đông Nam Á, mô hình dân chủ phổ biến ở những đất nước này thiên về hình thức của chủ nghĩa độc đoán, đề cao phát triển kinh tế và coi nhẹ phát triển chính trị – xã hội. Khi đối mặt với nền dân chủ phương Tây, mô hình này sử dụng ý tưởng “những giá trị châu Á” như một sự biện minh nhằm hạn chế việc tự do bày tỏ chính kiến của những công dân trong nước. Cách chung, Giáo hội ngày càng thành công và hội nhập văn hóa hơn vào những nơi Giáo hội dấn thân cho nhiệm vụ lịch sử của việc phát triển quốc gia.

Bối cảnh:  Châu Á trong sự phát triển 

Quả là một nhiệm vụ khó khăn khi mô tả chất lượng dân chủ ở châu Á – Thái Bình Dương. Sự phức tạp nằm ở chỗ châu Á – Thái Bình Dương có rất nhiều trường hợp đa dạng và đáng quan tâm: cộng sản (Bắc Triều Tiên), hậu xã hội chủ nghĩa (Trung Quốc và Việt Nam), xã hội hậu nội chiến (Campuchia), chế độ độc tài quân sự (Myanmar), chế độ dân chủ tự do (Australia). Nhiều nước, chẳng hạn như Singapore, Malaysia, Indonesia, Thái Lan, Đài Loan, Hàn Quốc, và Nhật Bản có thể được phân loại hoặc phi tự do hoặc được đặt ở một nơi nào đó giữa chế độ dân chủ tự do và “dân chủ phi tự do” (illiberal democracy).[1] Theo Chỉ số Phát triển Con người của Liên hợp quốc năm 2011 (The UN Human Development Index 2011), Nhật Bản đứng thứ 12 trên bảng xếp hạng, Hong Kong ở vị trí 13, Hàn Quốc ở vị trí 15, và Singapore ở vị trí 26, kế đến là Malaysia ở vị trí thứ 62, so với tất cả những nước trên thế giới.[2] Tuy vậy, hầu hết các quốc gia khác đều xếp hạng bên ngoài vị trí thứ 100. Tương tự như thế, xét về tình trạng tham nhũng và minh bạch, chỉ có một vài quốc gia nhận được thứ hạng cao: Singapore ở vị trí thứ 5, Hong Kong ở vị trí thứ 12, Nhật Bản ở vị trí thứ 14, Đài Loan xếp hạng thứ 32, sau đó là Hàn Quốc với vị trí thứ 43.[3] Do đó, một điều ai cũng biết là hầu hết các quốc gia châu Á ở vị trí thấp xét về mặt chất lượng dân chủ và yếu kém xét về mặt quản lý. Một vài quốc gia lại còn gây tai tiếng do việc vi phạm nghiêm trọng các quyền con người.

Xa hơn những chỉ số, sự thay đổi lịch sử về bối cảnh kinh tế và chính trị trong khu vực giúp ta thấy rõ hơn vấn đề. Mặc dù có những khác biệt về văn hóa, ngôn ngữ, lịch sử, và tính dân tộc, cộng với sự chuyên quyền về mặt lãnh thổ, chúng ta vẫn có thể hiểu Đông Á và Đông Nam Á ở khía cạnh kinh tế. Đây từng là khu vực tăng trưởng nhanh nhất của thế giới kể từ năm 1965. Nhìn chung, tăng trưởng kinh tế được mô tả theo “mô hình phát triển kinh tế ngỗng bay’ (flying geese pattern of economic development)[4]. Nhật Bản dẫn dầu, kế đó là ‘bốn con hổ’ kinh tế (Hong Kong, Singapore, Hàn Quốc và Đài Loan), rồi tới ‘những tiểu hổ’ Đông Nam Á ( Indonesia, Malaysia, Philippines và Thái Lan), và cuối cùng là những nền kinh tế hậu cộng sản (Trung Quốc và Việt Nam). Ở mức thấp hơn, Myanmar và Bắc Triều Tiên giờ đây được kỳ vọng sẽ theo mô hình này. Việc “dân chủ hóa” gần đây của Myanmar có thể được giải thích theo chiều hướng này. Các báo cáo cho thấy Bắc Triều Tiên đang nỗ lực bắt chước mô hình của Thái Lan, mô hình theo đuổi cùng một lúc cả về nền quân chủ chính trị lẫn về phát triển kinh tế.

Như đã nói về bối cảnh của sự đa dạng chính trị cũng như về ý nghĩa của sự phát triển kinh tế trong khu vực, bài báo này nhắm vào vấn đề dân chủ của những nước “con hổ”. Cơ sở lý luận cho điểm nhắm này là việc nhiều nước Đông Á và Đông Nam Á thuộc về sự phân loại này. Hơn nữa, mô hình kinh tế – chính trị của những quốc gia này, theo dự đoán, sẽ ngày càng được chấp nhận như một mô hình “châu Á”, thay thế cho mô hình châu Âu, dựa trên nền kinh tế thị trường, chế độ dân chủ tự do, và những quy định về nhân quyền. Sự trỗi dậy của Trung Quốc dường như không chỉ xác nhận mô hình thay thế này nhưng còn củng cố sự phổ biến của mô hình này nữa. Tuy nhiên, điều thú vị là dưới ảnh hưởng của những lần đàm luận về hội nhập văn hóa, Giáo hội đã tập trung sứ mạng vào bối cảnh văn hóa – tôn giáo hơn là vào bối cảnh kinh tế – chính trị. Bài báo này nhằm lấp vào khoảng trống đó ngang qua việc khảo sát bối cảnh kinh tế – chính trị và ngụ ý của bài báo này đối với sứ mạng xã hội của Giáo hội. Bài báo này bắt đầu với việc khảo sát nền kinh tế – chính trị của sự phát triển, kế tiếp là cuộc tranh luận về chế độ dân chủ châu Á. Cuối cùng, bài báo kết thúc bằng việc gợi ý về vai trò của Giáo hội trong khu vực.

 Nhà nước phát triển hay chủ nghĩa độc đoán phát triển

Trong sự phát triển của Đông Á và Đông Nam Á, có hai đặc điểm đáng quan tâm trong tương quan với chất lượng của nền dân chủ. Một là vai trò của lao động giá rẻ; và đặc điểm kia là vai trò của nhà nước. Phát triển kinh tế chủ yếu dựa vào việc công nghiệp hóa sử dụng nhiều lao động. Do giá thuê lao động gia tăng nơi con ngỗng dẫn đầu, nên các công nghệ cũ kỹ, sử dụng nhiều lao động được chuyển từ những nước dẫn đầu đến những nước theo sau, nơi có thể tìm ra lao động giá rẻ, ngày càng nhiều hơn. Điều này bắt đầu với việc Nhật Bản chuyển công nghệ đến những nước Đông Nam Á, tiếp theo đó, bốn nước con hổ cũng làm như vậy. Sự trỗi dậy của Trung Quốc chủ yếu cũng nhờ vào việc công nghiệp hóa dựa trên lao động giá rẻ và linh hoạt. Về điểm này, người ta có thể lướt qua trong một bài báo của tờ New York Times, nói về việc sản xuất iPad của hãng Apple.[5]

Mặt khác, vai trò của nhà nước có ý nghĩa quan trọng trong hoàn cảnh lao động này. Nó khác với cả vai trò của nhà nước nhỏ trong chủ nghĩa tự do lẫn vai trò của hội đồng điều hành đối với toàn bộ tầng lớp tư sản trong chủ nghĩa Mác. Nó đã đóng vai trò chủ động của một chủ doanh nghiệp qua việc lập kế hoạch, quản lý các khu vực tư nhân, và ngay cả điều hành trực tiếp những lãnh vực kinh doanh. Nó cũng đã hỗ trợ cho những công ty xuyên quốc gia, không chỉ bằng việc cung cấp các khu vực mậu dịch tự do và các lợi ích về thuế nhưng còn bằng cách kiểm soát các quyền lao động và tiền lương, nhằm giúp cho các công ty xuyên quốc gia đảm bảo được lao động giá rẻ. Bài báo của tờ New York Times, một lần nữa, minh họa việc bằng cách nào hãng Apple đã thu được lợi nhuận qua việc sử dụng lao động bóc lột ở Trung Quốc. Vai trò của nhà nước ở Đông Á và Đông Nam Á đã nhận được những đánh giá trái ngược nhau. Công nghiệp hóa được định hướng bởi nhà nước chắc chắn đã góp phần vào việc giải phóng đất nước ra khỏi cảnh nghèo đói. Tuy nhiên, nó đạt tới mục đích nhờ vào những chế độ độc đoán, chế độ kỷ luật người lao động bằng cây gậy và củ cà rốt. Những chế độ như vậy bao gồm không chỉ Trung Quốc hậu xã hội chủ nghĩa nhưng cả bốn nước con hổ. Những người nhấn mạnh đến khía cạnh trước, việc làm chủ của doanh nghiệp, gọi những nhà nước châu Á này là “nhà nước phát triển”; tuy nhiên, những người đề cao khía cạnh sau, chủ nghĩa độc đoán, gọi những nhà nước này là “chủ nghĩa độc đoán phát triển”.

Sự đánh giá trái ngược này đặt nền cho những tranh luận nổi tiếng về “những giá trị châu Á” và tính phổ quát của các quyền con người. Trước khi bài báo này tìm hiểu về những cuộc tranh luận như thế, chúng ta lưu ý rằng, thông thường những bóng mờ đi kèm với sự tăng trưởng kinh tế nhanh chóng trong khu vực cũng sẽ được chỉ ra: sự hạn chế các quyền con người và các quyền lao động, việc phát triển của bộ máy quan liêu có ảnh hưởng định hướng, sự thắng thế của nhà nước trên xã hội dân sự, sự suy thoái môi trường, v.v. Công nghiệp hóa cũng đã dẫn đến sự gia tăng bất bình đẳng giữa những người hưởng lợi và những người bị loại ra khỏi các lợi ích của công nghiệp hóa, ví dụ như giữa tầng lớp trung lưu mới nổi và tầng lớp lao động, giữa những người làm việc thường xuyên và những người làm việc không thường xuyên. Mối quan hệ năng động giữa hai mặt bất bình đẳng này đã ảnh hưởng lên cảnh quan chính trị, và do đó, lên chất lượng của nền dân chủ trong khu vực.

Nền dân chủ phương Tây và nền dân chủ châu Á

Khu vực Đông Á và Đông Nam Á hình thành nên một phần quan trọng của làn sóng dân chủ hóa vào những năm của thập niên 80, cùng với sự sụp đổ của những nước cộng sản. Những nước, từ Philippines và Hàn Quốc cho đến Thái Lan và Đài Loan, đã trở nên dân chủ hóa nhờ vào quyền lực nhân dân, và những người lạc quan đã thuyết phục rằng các chế độ độc đoán sẽ dần biến mất trong làn sóng này. Tuy nhiên, vào những năm đầu của thập niên 90, trong thực tế, hồi ấy cái gọi là “những giá trị châu Á”, được thủ tướng của Singapore và Malaysia đưa ra, đã thách thức nền dân chủ tự do phương Tây. Họ chủ trương một kỷ luật độc đoán, trình bày “những giá trị châu Á” như là cốt lõi văn hóa, nơi mà qua đó việc lao động chăm chỉ, tính cần kiệm, kỷ luật và làm việc nhóm có thể được được sản sinh. Tuy nhiên, chẳng bao lâu sau, khủng hoảng kinh tế châu Á năm 1997 đã thổi bay sự diễn tả có phần đắc thắng của “những giá trị châu Á”. Những giá trị trước kia được tôn lên như là động lực cho sự tăng trưởng châu Á giờ đây bị coi như là nguồn gốc của chủ nghĩa tư bản thân hữu (crony capitalism), được sử dụng để biện minh cho sự vắng bóng các cuộc kiểm tra và cân bằng dân chủ. Tuy nhiên, một phần vì sự trỗi dậy của Trung Quốc và một phần vì sự hụt hẫng trước tình trạng mất an ninh kinh tế theo sau bởi chính sách dỡ bỏ các quy định, gần đây người ta quan sát thấy sự hồi sinh của “những giá trị châu Á”, sự trải rộng niềm hoài nhớ về những nhà độc tài đã bị lật đổ, và sự giảm nhẹ ký ức về luật lệ độc đoán ở nơi tầng lớp trung lưu. Trong bối cảnh này, cách đây một vài năm, Time, một tạp chí của Mỹ, đã viết một bài báo với tựa đề “Những nền dân chủ đang lung lay tại châu Á” trong ấn bản đầu Năm Mới.[6]

Những nhà quan sát phương Tây đưa ra một số lãnh vực mà những nước châu Á cần đến để mở rộng nền dân chủ.

* Văn hóa chính trị: các công dân nên trau dồi tư cách công dân của mình, khác với những đối tượng hay thân chủ, những người phụ thuộc vào người cai trị hay người bảo trợ cho họ.[7]

*Những thiết chế kiểm tra và cân bằng quyền lực: Xã hội nên phát triển những thiết chế độc lập của mình, chẳng hạn như truyền thông đại chúng và tòa án, là những thiết chế có thể kiểm tra quyền lực.

*Xã hội chính trị: Các đảng phái chính trị nên đại diện cho những lợi ích khác nhau và có thể làm trung gian giữa người dân với nhà nước.

*Xã hội dân sự: Đặc biệt, không gian công cộng (public sphere) nên độc lập với sự kiểm soát của nhà nước và cần được tăng cường.

Những nhận xét này dựa trên mô hình dân chủ tự do phương Tây. Có những người lại tin rằng mô hình Tây phương không có tính phổ quát nhưng họ biện hộ cho nền dân chủ châu Á. Không có sự đồng thuận nhất định về những giá trị châu Á hay về một kiểu mẫu của nền dân chủ châu Á. Tuy nhiên, chúng ta thấy xuất hiện khuynh hướng nhấn mạnh vào những khía cạnh sau:

*Sự hài hòa và đồng thuận xã hội vượt trên những đối đầu và bất đồng.

*Thịnh vượng kinh tế – xã hội thay vì tự do và các quyền chính trị của con người.

*Phúc lợi và thịnh vượng tập thể của cộng đồng vượt trên các quyền cá nhân.

Thỉnh thoảng, người ta cũng cho thấy như thể những thành viên công xã châu Á (Asian communitarians) vượt trên những người theo chủ nghĩa cá nhân và chủ nghĩa tự do, cùng với việc nhấn mạnh đến quốc gia hoặc nhà nước vượt lên trên các các nhân. Do đó, không phải là điều ngạc nhiên khi những chế độ độc đoán ở châu Á đã sử dụng luận lý tương tự để biện minh cho việc thi hành quyền bính có tính độc đoán của họ, và để trấn áp những vụ bất đồng chính kiến. Hơn nữa, luận lý này đã được sử dụng trong những cuộc tranh cãi về các quyền con người liên quan đến Trung Quốc, với lập luận rằng cách quy định về quyền con người là một vũ khí đạo đức của Tây phương nhằm chế ngự châu Á, bằng cách áp đặt tiêu chuẩn Tây phương lên châu Á.

Không kể các luận lý về chính trị và văn hóa, tuyên bố về mô hình dân chủ châu Á vẫn có thể được đưa ra trong bối cảnh các nước châu Á đang cho thấy sự tăng trưởng của mình. Lý Quang Diệu (Lee Kuan Yew), người đã lập ra và xây dựng một đất nước Singapore giàu có và hiện đại từ một thành phố nhỏ thuộc địa và không có nguồn tài nguyên thiên nhiên, đã cứng rắn tranh luận cho những giá trị châu Á. Trong khi xây dựng sự phát triển chủ nghĩa tư bản ở Singapore, Lý Quang Diệu từng so sánh các chế độ xã hội chủ nghĩa với chế độ tư bản. Tuy nhiên, kể từ thập niên 90, ông đánh giá các nước bằng cách đối chiếu những điểm trái ngược giữa những nước sở hữu các giá trị châu Á với những nước không có được giá trị này. Khi được mời tới Manila, nơi mà tiến trình dân chủ hóa đã diễn ra vào năm 1986 nhưng nền kinh tế vẫn còn khó khăn, ông khẳng định rằng: “Trái ngược với những gì các nhà bình luận Mỹ nói, tôi không tin rằng nền dân chủ nhất thiết sẽ dẫn đến phát triển. Tôi tin rằng điều một quốc gia cần để tăng trưởng là kỷ luật hơn là nền dân chủ. Tính chất cởi mở của nền dân chủ sẽ dẫn đến tình trạng vô kỷ luật và vô trật tự, những điều này là kẻ thù của sự phát triển.” Theo quan điểm của ông, đất nước Philippines vẫn còn những yếu kém do “hiến pháp kiểu Mỹ” của nó, kiểu hiến pháp làm suy yếu kỷ luật xã hội và tính ổn định xã hội, và do “thiếu” những giá trị châu Á. Hai yếu tố này giải thích cho việc đất nước này kém thành công hơn những nước châu Á đang phát triển khác. “Phép thử cuối cùng về giá trị của một hệ thống chính trị ở chỗ nó có giúp cho xã hội đó thiết lập những điều kiện nâng cao chất lượng cuộc sống cho đa số người dân hay không, cũng như việc nó có cho phép tối đa các quyền tự do cá nhân, phù hợp với tự do của những người khác trong xã hội hay không.”[8]

Khẳng định của Lý Quang Diệu về những giá trị châu Á gặp phải sự chỉ trích, không những từ phía phương Tây, nhưng còn từ phía châu Á. Đặc biệt, Kim Tê Chung (Kim Dae Jung), một nhà lãnh đạo châu Á khác, người sau này đoạt giải Nobel Hòa bình và là tổng thống của Hàn Quốc, đã phi bác những người chủ trương về “những giá trị châu Á” này. Ông lập luận rằng các  truyền thống văn hóa châu Á nâng đỡ không chỉ về tăng trưởng kinh tế, như đã được bàn thảo rộng rãi trong đạo đức lao động của Khổng giáo, mà còn nâng đỡ việc dân chủ hóa chính trị, bằng cách chỉ ra trong Mạnh Tử rằng người dân có quyền lật đổ một bạo chúa. Điều này cho thấy những giải thích đa dạng về cái gọi là những truyền thống châu Á.

Các cuộc tranh cãi về “những giá trị châu Á” biểu lộ ra một vài lớp trong cảnh quan đang thay đổi của Đông Á và Đông Nam Á. Đặc biệt, Lý Quang Diệu và Kim Tê Chung đều đại diện cho những nhà lãnh đạo chính trị hàng đầu châu Á. Ông Lý đã xây dựng Singapore, và điều này làm cho ông trở nên đáng tin. Ngược lại, ông Kim, một người bất đồng quan điểm, đã đấu tranh chống lại nhà độc tài Park, người mà ông Lý chia sẻ cùng quan điểm triết học chính trị và lối sống. Chính ông Lý, trong tự truyện của mình, đã minh nhiên tán dương ông Park như một nhà đổi mới của đất nước Hàn Quốc. Vì thế, sự khác biệt giữa ông Lý và ông Kim là điều tự nhiên. Ông Kim đã thành công trong việc giới thiệu về mình như một người chủ trương dân chủ; cuối cùng, ông đã được nhận giải Nobel Hòa bình sau khi tổ chức cuộc họp cấp cao giữa Hàn Quốc và Bắc Triều Tiên. Trong ý nghĩa này, các cuộc tranh luận về “những giá trị châu Á” đã phần nào được xây dựng về mặt chính trị và được trình bày qua cuộc ‘đột kích’ của các nhà chính trị vào kho tàng các truyền thống tín ngưỡng và văn hóa châu Á. Những khác biệt bên trong châu Á và sự phát triển mang tính biện chứng và đối thoại của những khác biệt này nơi Khổng giáo, Phật giáo, hoặc Hồi giáo, đã bị phớt lờ đi, hay đơn giản chỉ được nhấn mạnh một cách có chọn lọc.

Những cuộc tranh luận về giá trị châu Á cho thấy không chỉ niềm tự hào về điều mà các nước châu Á đã đạt được, nhưng còn biểu lộ một tuyên bố về tính ưu việt, ít nhất về văn hóa và đạo đức, nếu chưa có về kinh tế, hơn hẳn so với phương Tây, những quốc gia thực dân trước đây. Nhìn chung, những chủ trương của các nước châu Á đã chỉ ra những bóng tối, nơi đó cho thấy những giới hạn của tính hiện đại phương Tây, như chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, chủ nghĩa cá nhân quá mức, sự gia tăng tội phạm và tỉ lệ ly hôn. Tuy nhiên, sẽ là một điều sai lầm khi lý giải về cuộc tranh luận những giá trị châu Á trong cái khung nhị nguyên của nền dân chủ “châu Á” đối đầu với nền dân chủ “phương Tây”. Samuel Huntington, một người từng là nhà khoa học chính trị của đại học Harvard, đã trải qua cái bẫy này khi ông lập luận về “sự xung đột của nền văn minh”. Luận đề của ông chủ yếu diễn tả Đông phương như một sự trái ngược có tính biểu tượng đối với Tây phương và luận đề này đã nhìn vào cấu trúc kinh tế – chính trị, cấu trúc hỗ trợ cho sự khác biệt và cho những trở ngại. Bằng cách này, cả những người chủ trương giá trị châu Á lẫn Huntington đã đông phương hóa những truyền thống châu Á, như những truyền thống không chịu ảnh hưởng của thời gian và hiện thân rõ ràng trong tất cả mọi người châu Á.  

Như Aihwa Ong, một nhà nhân chủng học của đại học Berkeley, đã chỉ ra: Hơn cả sự khác biệt có tính văn minh hóa, những cuộc tranh luận về giá trị châu Á có thể được hiểu rõ hơn như là “sự hợp pháp hóa những chiến lược của nhà nước nhằm tăng thêm việc kiểm soát tại nhà và nhắm vào tình hình lợi thế kết dính trong nền kinh tế toàn cầu.[9] Nói cách khác, sự khác biệt giữa Đông và Tây có thể được hiểu rõ hơn trong bối cảnh của toàn cầu hóa tân tự do (neoliberal globalization). Trong khi chủ nghĩa tân tự do của Mỹ làm suy yếu những nguyên tắc dân chủ của bình đẳng xã hội thông qua các đặc quyền cá nhân quá mức, thì chiến lược chủ yếu của châu Á trong thị trường toàn cầu hủy hoại nền dân chủ, bằng cách giới hạn việc diễn tả chính kiến cá nhân qua việc đề cao quá mức đặc quyền an ninh của chủ nghĩa tập thể. Sự tiếc nhớ gần đây về những nhà lãnh đạo độc đoán cho thấy rằng tầng lớp trung lưu mới nổi, những người hưởng lợi chủ yếu của sự tăng trưởng kinh tế trong những nước con hổ này, không đòi hỏi một chính phủ tốt hơn, xét về mặt trình bày dân chủ, cho bằng về mặt hiệu quả của nhà nước trong việc đảm bảo sự an ninh và thịnh vượng cho toàn xã hội.

Nhà nước – Quốc gia và Việc di dân

Việc phát triển do nhà nước lãnh đạo và sự thành công của nó đã dẫn đến tình trạng di dân. Sau hàng thập kỷ tăng trưởng kinh tế, những thế lực kinh tế dẫn đầu ở Đông Á và Đông Nam Á, như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore, Malaysia, đã trở thành những quốc gia điểm đến của những người di dân, và do đó việc di dân quốc tế đã tăng lên nhanh chóng trong khu vực. Các nguyên nhân điển hình của tình trạng di dân quốc tế giữa miền Bắc và miền Nam, chẳng hạn như sự khác biệt trong những cấu trúc kinh tế, tuổi thọ, nhân khẩu học, các điều kiện xã hội và sự ổn định chính trị, rõ ràng có thể giải thích một phần cho tình trạng di dân mang tính khu vực này.

Tuy nhiên, các đặc điểm của việc phát triển do nhà nước lãnh đạo đã cho thấy một mô hình khác biệt về tình trạng bị loại trừ ra khỏi xã hội so với tình trạng di dân ở những nước phương Tây. Về mặt dân tộc và chủng tộc, ngoại trừ Singapore và Malaysia, những nước nhận di dân trong khu vực đều có tính đồng nhất dân tộc cao: 98% người Hàn ở Hàn Quốc, 98.5% người Nhật ở Nhật Bản, 91.5% người Hán Trung Quốc ở Trung Quốc, và 98% người Hán Trung Quốc ở Đài Loan. Không ngạc nhiên khi luật quốc tịch dựa trên quy định rằng quốc tịch của một đứa trẻ được xác định do huyết thống của bố mẹ nó (ius sanguinis), và cũng không ngạc nhiên khi những người nước ngoài không được đối xử công bằng. Nói cách khác, đường đứt gãy giữa ‘chúng ta và họ’ dễ dàng được vẽ ra trong những đường huyết thống. Điều này phần nào giải thích cho văn hóa dân tộc chủ nghĩa ở những đất nước này. Nhà nước được hình thành như là một phần mở rộng của gia đình, và quốc gia là một nhà nước. Do đó, những người nước ngoài dễ dàng trở thành đối tượng nhà nước chú ý, “chăm sóc” và kiểm soát cho chương trình của nhà nước, chương trình thông thường được giải thích như là chương trình quốc gia. Đây là kết quả của một nhà nước không chỉ đã sắp đặt nền kinh tế nhưng còn tổ chức toàn xã hội hướng vào tăng trưởng kinh tế. Hơn nữa, những nước này tự hào về tình trạng một đất nước đơn sắc tộc (mono-ethnic country), và như thế, những nhóm sắc tộc ít người dễ dàng bị lờ đi nhân danh lợi ích quốc gia. Hậu duệ người Hàn Quốc ở Nhật Bản và hậu duệ người Trung Quốc ở Hàn Quốc đã và đang còn bị phân biệt đối xử và bị gạt ra bên lề.

Nói tóm lại, khi tập trung vào những nền kinh tế con hổ trong khu vực, bài báo này nhắm vào việc tăng trưởng kinh tế, trong đó nhà nước đóng một vai trò quan trọng, như là đặc tính chung chủ yếu của khu vực. Việc thúc đẩy quyền lãnh đạo độc đoán hay việc thúc đẩy nền dân chủ châu Á không chỉ thể hiện niềm tự hào của những quốc gia này về những gì họ đã đạt được, nhưng còn về mô hình điều tiết xã hội của họ, một mô hình có thể đảm bảo việc tiếp tục tăng trưởng kinh tế trong khi tối thiểu hóa cái giá phải trả liên quan đến chính trị – xã hội. Như đã nói lúc đầu, những đặc điểm này rõ ràng khác với Bắc Triều Tiên, Myanmar hay một số nước khác. Tuy nhiên, sự trỗi dậy của Trung Quốc được dự báo sẽ khẳng định và củng cố việc phổ biến về sự phát triển được lãnh đạo bởi nhà nước, cùng với việc điều tiết xã hội của nó trong khu vực.

Hướng đến sứ mạng xã hội của Giáo hội

Bối cảnh kinh tế, chính trị của Đông Á và Đông Nam Á buộc Giáo hội phải suy nghĩ lại sứ mạng xã hội của mình. Sự tiếp nhận và lãnh hội sáng tạo Giáo huấn xã hội của Giáo hội dường như khác nhau giữa các giáo hội địa phương. Hai yếu tố, một nội tại và một ngoại tại, có thể giải thích cho sự khác nhau về việc tiếp thu những giáo huấn này. Về mặt nội tại, việc thảo luận về “hội nhập văn hóa” đã giúp giáo hội địa phương đi đến việc chú tâm vào văn hóa và tôn giáo. Tuy nhiên, mặc dù từ thời công đồng Vatican II, Giáo hội đã nhấn mạnh tầm quan trọng của sự nhạy bén của giáo hội địa phương, nhưng những nỗ lực hướng về việc hội nhập văn hóa vẫn chưa thoát khỏi sự nguy hiểm của việc diễn tả cơ bản văn hóa theo một cách thế nhị nguyên, như cách thức thảo luận về văn minh hóa đã mắc phải. Một số cuộc thảo luận về hội nhập văn hóa đã giả định cái gọi là hiện đại, Tây phương, văn hóa chủ nghĩa tư bản là tệ hại, trong khi văn hóa địa phương được lãng mạn hóa như là nguồn của việc đưa ra căn tính (a source of identity – giving). Tuy nhiên, Tây phương “bây giờ hiện diện ở khắp nơi, trong phương Tây và bên ngoài: trong những cơ cấu và trong những ý nghĩ.”[10] Trong thực tế, không có nền văn hóa thuần túy nào mà đã không chịu tính hiện đại của phương Tây chạm đến. Hội nhập văn hóa có thể rỗng tuếch nếu nó thiếu đi việc phân tích bối cảnh kinh tế và chính trị và một sự đáp ứng phù hợp với bối cảnh này. Về mặt ngoại tại, giáo hội địa phương là một tôn giáo thiểu số[11] trong một xã hội nơi mà nhà nước là một người điều khiển mạnh mẽ hơn. Vì thế, phải biết rằng giáo hội thường chịu nhiều rủi ro khi dấn thân vào những vấn đề chung. Điều này thể hiện qua việc sứ mạng xã hội của Giáo hội hiện nay dễ dàng bị giới hạn bên trong lãnh vực thiêng liêng và tôn giáo, và bên trong ranh giới của mối quan hệ đã tồn tại từ trước giữa nhà nước và xã hội, hơn là trong việc thi hành những đòi hỏi của Giáo huấn xã hội của Giáo hội.

Tuy nhiên, điều mỉa mai là, về mặt xã hội, các giáo hội nào tại châu Á càng dấn thân hơn cho công ích thì lại càng thành công hơn trong việc kêu gọi người ta trở lại đạo. Những giáo hội phát triển nhanh nhất trong vòng nửa thế kỷ vừa qua trong khu vực là những giáo hội ở Timor Leste và Hàn Quốc. Tại Timor Leste, số người Công giáo đã tăng từ khoảng 25 % vào năm 1975 đến khoảng 98% vào năm 2005. Cũng vậy, tại Hàn Quốc, số người Công giáo tăng khoảng 3% vào năm 1960 lên đến 10.1% vào năm 2010. Đây là một hiện tượng ngoại thường tại châu Á. Mặc cho có những khác biệt trong bối cảnh lịch sử và vị trí xã hội giữa các giáo hội, đặc điểm chung của Giáo hội Công giáo ở cả hai nước này nằm ở việc đóng góp của Giáo hội vào trong nhiệm vụ lịch sử của đất nước mình. Nhiệm vụ của giáo hội Timor Leste là giải phóng đất nước khỏi chế độ thực dân từ Indonesia; nhiệm vụ của giáo hội Hàn Quốc là thực hiện dân chủ hóa đất nước. Giám mục trước đây của Dili, Timor Ester, Đức cha Belo, và Đức Hồng y Kim ở Seoul, Hàn Quốc đã đáp ứng nhiệm vụ lịch sử này theo tinh thần của Tin Mừng và của công đồng Vatican II, mặc cho những nguy cơ cao có thể xảy ra. Nhờ khả năng lãnh đạo và sự đóng góp vào những nhiệm vụ lịch sử này mà các vị đã được kể như là một trong những người đáng kính nhất của đất nước mình. Kết quả là Giáo hội Công giáo ở cả hai đất nước này có được thẩm quyền về luân lý. Dĩ nhiên, đối với bất kỳ tôn giáo nào, thẩm quyền về luân lý luôn là một phẩm chất quan trọng hơn so với tiềm năng về kinh tế và chính trị. Quan trọng hơn, mặc dù người ta biết về nguồn gốc từ phương Tây của Giáo hội, Giáo hội giờ đây không còn được hiểu như là một tôn giáo đến từ một nước bên ngoài. Sự chuyển biến trong nhận thức này diễn ra ở cả hai đất nước, vì Giáo hội đã chiếm một phần quan trọng trong sự thay đổi mang tính lịch sử ở những nước này. Một cuộc hội nhập văn hóa thật sự!

Giáo hội trong khu vực có thể rút ra bài học từ kinh nghiệm lịch sử của Timor Leste và Hàn Quốc. Đó là đóng góp của Giáo hội cho nhiệm vụ lịch sử của một xã hội rộng lớn hơn. Đức Hồng y Kim đã nhấn mạnh rằng lý do hiện hữu (raison d’être) của Giáo hội không phải vì chính lợi ích của Giáo hội, nhưng vì lợi ích của xã hội rộng lớn hơn, và ngài đã đấu tranh để cho điều này được thực hiện, bất chấp những chống đối cả bên trong lẫn bên ngoài. Đặc biệt, trong một xã hội nơi mà nhà nước ra sức thuần hóa xã hội và trình bày chính mình như là một tác nhân cho lợi ích quốc gia, thì vai trò của Giáo hội càng trở nên quan trọng hơn và có nhiều tiềm năng hơn. Chúng ta nên định nghĩa công ích trong bối cảnh của chính nó, một bối cảnh trong đó nhà nước thường xác định lợi ích quốc gia khác với định nghĩa của Giáo huấn xã hội của Giáo hội. Trong một thế giới toàn cầu hóa, Giáo hội, như là một thể chế xuyên quốc gia, có thể tìm thấy không gian và nguồn lực thuận lợi dễ dàng hơn trước đây để cân bằng với nhà nước và xây dựng các mạng lưới phục vụ cho công ích. Các Giêsu hữu, như là những thành viên của một dòng tu mang tính toàn cầu, có thể đề ra nhiều đường hướng, nhằm phục vụ Giáo hội tại châu Á trong việc xác định công ích, đưa ra các kế hoạch chiến lược cho công ích, huy động và kết nối con người với các nguồn lực, để các kế hoạch này có thể được thực hiện đầy đủ.

(Philipphê Trần Thanh Minh, S.J chuyển ngữ từ “Denis Kim, S.J – Toward the Church’s Social Mission in Asia ” trong Promotio Iustitiae, n^o 109, 2012/2)

(nguồn: http://m.tuoitre.vn/tin-tuc/Ban-doc-viet/196659,Kinh-te-kho-khan-nguoi-ngheo-tham-don-nang-nhat.ttm).

Người nghèo muốn đi xe đạp cũng phải mua xe cũ. Trong ảnh: một người nghèo ở Q.8 (TP.HCM) chuyên mua xe đạp cũ về sửa để bán lại cho người nghèo – Ảnh: QUANG ĐỊNH