Theo Dulles, những người khổng lồ về tâm trí này hiển nhiên thuộc hàng ngũ tiên phong của Công Đồng Vatican II và, trừ Teilhard, người qua đời vào năm 1955, tất cả đều là những nhà giải thích hàng đầu của Công Đồng này. Nhưng nếu hỏi những người này có gì chung với nhau, câu trả lời hiển nhiên hẳn phải là: tất cả đều được đào luyện bằng Linh Thao và giáo huấn của Thánh Inhã, người mà họ nhận làm vị hướng dẫn tâm linh. Teilhard de Chardin, Rahner, de Lubac và Balthasar cho ta thấy rõ cái phổ hệ trí thức này.

De Lubac, trong một cuốn sách nhỏ về Teilhard de Chardin, từng ghi nhận rằng cuốn The Divine Milieu (Lãnh Vực Thần Linh) tràn ngập các điểm nhấn của Thánh Inhã như tình yêu say đắm đối với Chúa Giêsu, lòng khát mong cháy bỏng đối với Nước của Người và tinh thần mạnh dạn dám đưa ra những kế sách vĩ đại để phục vụ Người (Teilhard de Chardin: The Man and His Meaning). Balthasar, trong một tác phẩm về de Lubac, ghi nhận tính trung tâm của Giáo Hội trong tầm nhìn thần học và các nhận định của tác giả này: “Người ta có thể chứng minh được rằng cái trung tâm này, tức cái kênh tinh ròng để chuyên chở các ơn phúc cách tinh trong, cũng chính là tâm điểm của tinh thần Inhã. Henri de Lubac vốn sống một cách thân thiết trong và nhờ tinh thần này đến nỗi đã không ngần ngại trích dẫn vị sáng lập của mình rất nhiều trong số các chú dẫn (The Theology of Henri de Lubac: An Overview). Thực ra nói như thế cũng chưa đủ. Như sẽ thấy, trong cuốn The Splendor of the Church, de Lubac không những tham chiếu cuốn Linh Thao mà cả cuốn “Thư về Vâng Lời” nữa của Thánh Inhã.

Nói về mình, Balthasar cũng đã hân hoan mô tả lòng biết ơn trong tư cách thần học gia đối với Thánh Inhã. Chính ngài đã dịch cuốn Linh Thao sang tiếng Đức. Nói về thời gian tu học tại Lyons, Balthasar viết: “… hầu hết chúng tôi được Linh Thao đào luyện; đó là trường học vĩ đại của chiêm niệm qui Kitô, của chú tâm vào lời tinh ròng và bản vị chứa đựng trong Tin Mừng, của cam kết suốt đời cố gắng bước theo chân…” (My Work in Retrospect). Ngài cho rằng Linh Thao cung cấp cho ta “cái cốt lõi đầy đặc sủng của nền thần học mạc khải có thể cung ứng câu trả lời siêu đẳng cho mọi vấn đề của thời đại từng làm người Kitô hữu kinh hoàng”.

Trong một cuộc phỏng vấn lúc 75 tuổi, Rahner cho rằng “… so sánh với các nền triết và thần học khác từng ảnh hưởng tới tôi, linh đạo Inhã quả có ý nghĩa và có tầm quan trọng lớn hơn… Thiển nghĩ: linh đạo của Thánh Inhã, mà tôi học được nhờ thực hành việc cầu nguyện và việc đào luyện tu đức, đối với tôi quan trọng hơn mọi thứ triết học và thần học học được ở bên trong cũng như ở bên ngoài nhà dòng” (cuộc phỏng vấn ngày 3/10/79 tại Hoa Kỳ, in lại trong Karl Rahner in Dialogue).

Những lời ca ngợi trên của các thần học gia thế kỷ 20 quả đáng ngạc nhiên, vì dù là một nhà lãnh đạo tâm linh vĩ đại, Thánh Inhã ít khi được nhắc đến trong lịch sử thần học Công Giáo. Ngài chưa bao giờ có cao vọng được kể là một nhà thần học độc đáo. Để huấn luyện các sinh viên Dòng Tên, ngài chỉ khuyên nên dùng học thuyết của Thánh Tôma Aquinô. Thay vì kêu gọi canh cải, ngài chỉ thị cho các giáo sư Dòng Tên phải gắn bó với các ý kiến an toàn nhất và được chấp nhận rộng rãi nhất, tránh các tác phẩm và các tác giả bị nghi ngờ.

Điều gợi hứng cho tính sáng tạo của các thần học gia hiện đại chủ yếu không phải là các quan điểm thần học của Thánh Inhã cho bằng huyền nhiệm học của ngài. Các tác giả hiện đại thường coi nền huyền nhiệm này có tính qui Kitô, nghĩa là lấy Chúa Kitô làm tâm điểm, một nền huyền nhiệm có tính bí tích và là một nền thần học có tính giáo hội. Họ cũng nhắc tới huyền nhiệm học phục vụ, huyền nhiệm học kính yêu, huyền nhiệm học Thánh Giá và huyền nhiệm học biện phân của Thánh Inhã. Trong khi nhiều nhà huyền nhiệm khác tìm được sự hiệp thông với Thiên Chúa qua việc rút lui khỏi hoạt động trần thế, thì điều ngược lại đã xẩy ra với Thánh Inhã. Ngài chủ yếu tìm sự hợp nhất với Thiên Chúa bằng cách ở lại trong các lẽ huyền nhiệm mà qua đó Thiên Chúa đã tự tỏ mình ra trong thế gian, nhất là mầu nhiệm nhập thể của Chúa Con trường cửu. Đó là một huyền nhiệm học hành động, nhờ đó, ta kết hợp với sứ mệnh của Chúa Kitô trong Giáo Hội.

Bốn chủ đề sau đây của Linh Thao đã đặc biệt gợi hứng cho các thần học gia vĩ đại trên của thế kỷ 20: tìm thấy Chúa trong mọi sự, tính cận kề (immediacy) Thiên Chúa của linh hồn, vâng lời giáo hội và cuối cùng ơn gọi vinh danh Chúa Kitô bằng cách tự ý và đầy yêu thương phó thác trong tay Người. Nói cách khác, đó là các chiều kích vũ trụ (cosmic), qui thiên (theistic), qui giáo hội và Kitô học của Linh Thao, như người ta thường nói.

Tìm thấy Thiên Chúa trong mọi sự

Tuy trong các trước tác của Thánh Inhã, ta không tìm được từng chữ kiểu nói “tìm thấy Thiên Chúa trong mọi sự”, nhưng trong Linh Thao, các thư của Thánh Inhã và bản hiến pháp ngài viết cho Dòng (thí dụ Hiến Pháp, điều 288), ta thấy nhiều kiểu nói tương tự như thế.

Trong “Nguyên Tắc và Nền Tảng Thứ Nhất” ở đầu cuốn Linh Thao, Thánh Inhã dạy rằng đau yếu hay khỏe mạnh, nghèo khó hay giầu có, ô nhục hay vinh quang, yểu mệnh hay trường thọ, đều được dùng làm phương tiện cho việc kết hợp với Thiên Chúa, một việc kết hợp nhằm cứu rỗi ta đời đời (số 23). Trong “Xét Mình”, ngài viết rằng những ai đã tiến xa trong cuộc sống thiêng liêng thì luôn luôn chiêm ngưỡng Chúa là Thiên Chúa của ta “trong mọi tạo vật” (số 39). Trong “Chiêm Niệm để Có Được Tình Yêu Thiên Chúa” ở cuối cuốn Linh Thao, Thánh Inhã suy niệm về việc Thiên Chúa cư ngụ ra sao trong mọi tạo vật, nhất là trong con người nhân bản vốn được dựng nên “giống hình ảnh và họa ảnh Thiên Chúa” (số 235). Thực thế, theo ngài, Thiên Chúa không những hành động trong các con người nhân bản, mà Người còn hành động trong mọi yếu tố, cây cỏ và giống vật nữa (số 236). Căn cứ vào những câu này và nhiều câu tương tự khác, rõ ràng ngài muốn nói: Thiên Chúa có thể được tìm thấy trong mọi sự.

Đệ tử cận kề của Thánh Inhã là Jerome Nadal (1507-80) cho rằng ngài được phú ban một ơn đặc biệt “có thể nhìn ra và chiêm ngưỡng dung nhan Thiên Chúa và tình yêu đối với các sự việc thiêng liêng trong mọi sự, mọi hành động và lời nói của mình; ngài có thể chiêm niệm ngay trong lúc hành động”. Nadal tin rằng chiêm niệm trong lúc hành động và tìm thấy Thiên Chúa trong mọi sự là các ơn đặc biệt hay các đặc sủng hết sức đặc thù của Dòng Tên.

Pierre Teilhard de Chardin, SJ

Trong số các tác giả Dòng Tên hiện đại, không ai ca ngợi sự hiện diện khắp nơi của Thiên Chúa một cách hùng hồn bằng Pierre Teilhard de Chardin, trong công trình đã trở thành cổ điển, Lãnh Vực Thần Linh, được ấn hành bằng tiếng Anh năm 1960. Theo tác giả, công trình này được viết ra với ý định giúp độc giả “biết cách tìm thấy Thiên Chúa ở khắp nơi, thấy Người trong tất cả những sự vật bí ẩn nhất, rắn chắc nhất và tối hậu nhất trong vũ trụ”. Teilhard tuyên bố rằng: lãnh vực thần linh “tự tỏ mình cho ta như một sức biến đổi đối với bản chất sâu xa của sự vật”, một biến đổi không làm khác đi các hiện tượng khả niệm, nhưng khiến chúng ra lung linh và mỏng manh (diaphanous), đến nỗi trở thành những tỏ hiện của thần linh (epiphanies of the divine).

Trong các chương kế tiếp, Teilhard giải thích cách tìm thấy Thiên Chúa trong các kinh nghiệm tích cực của thành công, và trong các kinh nghiệm tiêu cực của thất bại. Ngài chủ trương rằng Thánh Giá giúp bệnh hoạn và chết chóc trở thành các nẻo đường dẫn tới chiến thắng. Nền linh đạo của Teilhard là nền linh đạo huyền nhiệm bao gồm việc xa lánh mọi tạo vật để kết hợp với Đấng Thần Linh. Như ngài đã viết trong một lá thư riêng đề ngày 22 tháng 10 năm 1925: “Dù sao, chỉ có một điều duy nhất đáng kể là ‘thấy’ Chúa ở bất cứ nơi nào”. Mục sư Thệ Phản Georges Crepsy nhận định rất đúng rằng: “Ta dễ nhận ra gợi hứng của Thánh Inhã nơi Lãnh Vực Thần Linh”.

Đối với Teilhard, việc nhận ra dung nhan phổ quát của Thiên Chúa không phải chỉ là một nguyên tắc tu đức đối với đời sống nội tâm của ngài. Nó còn gợi hứng cho cố gắng cả đời của ngài nhằm bắc một nhịp cầu giữa đức tin Kitô Giáo và khoa học hiện đại. Sau khi suy niệm sâu xa về Vương Quốc Kitô, như đã được trình bày trong Linh Thao, Teilhard bùng cháy một nỗi khát mong sâu xa được nổi lửa tình yêu Chúa Kitô nơi mọi sự vật (xem Henri de Lubac, The Religion of Teilhard de Chardin).

Với ngọn lửa truyền giáo ấy, ngài thấy thế giới khoa học mời gọi ngài như một mảnh đất mới cần được phúc âm hóa. Năm 1926, sau khi nghe bài thuyết trình trước đó của một giáo sư Harvard về buổi bình minh của lý thuyết biến hóa, ngài viết trong một lá thư: “Dù thoạt đầu ý niệm này có xa vời bao nhiêu chăng nữa, cuối cùng tôi cũng nhận ra rằng hic et nunc (ngay tại đây và lúc này), Chúa Kitô không còn xa lạ đối với các vấn đề từng làm cho Giáo Sư Parker lưu ý nữa: Chỉ cần một vài bước trung gian nữa là đủ để nền tâm lý học duy nghiệm của ông chuyển thành một nhãn quan linh đạo nào đó. Việc nhận ra này làm tôi lên tinh thần. Ôi, có những người thổ dân (indies) đang lôi cuốn tôi mạnh hơn các thổ dân của Thánh Phanxicô Xaviê nhiều”.

Các nhà truyền giáo Dòng Tên tiên khởi đã tìm cách thích ứng tất cả những gì lành mạnh trong các nền văn hóa Ấn Độ và Trung Hoa thế nào, thì Teilhard cũng đã tìm cách sử dụng các khám phá tân kỳ của khoa học làm cửa ngõ đưa người ta vào niềm tin đối với mạc khải Kitô Giáo như vậy. Trong niềm hứng khởi của ngài, Teilhard quan niệm Chúa Kitô như Điểm Omega mà mọi năng lực tôn giáo và khoa học đều hội tụ vào. Giả thuyết này chắc đi quá xa tất cả những điều Thánh Inhã từng nói hay từng tưởng tượng, nhưng rất có thể nó là cách nói quá của một thị kiến qua đó Thánh Inhã thấy Chúa Kitô vinh quang trong tư cách “Chúa trường cửu của muôn loài” (Linh Thao, số 98); nó nhắc ta nhớ tới những chân trời đầy phổ quát tính trong các suy niệm về Vương Quốc Kitô, về Nhập Thể và về Hai Lá Cờ.

Bất chấp tổng hợp của Teilhard có yếu ớt như thế nào, thì người ta cũng không có quyền coi nó như một quan điểm duy tục. Ngài minh nhiên cảnh báo chống lại sai lầm này: “những nền huyền nhiệm duy cảm và một số chủ thuyết tân-Pêlagiô (tự sức mình, không cần Thiên Chúa, như chủ thuyết Duy Mỹ [Americanism])… mắc sai lầm ở chỗ đã đi tìm tình yêu Thiên Chúa và Nước của Người trên cùng một bình diện như đi tìm các xúc cảm và tiến bộ nhân bản” (The Divine Milieu). Đối với ngài, Chúa Kitô mà mọi sự vật đều hội tụ về không là đấng nào khác mà chính là Chúa Giêsu lịch sử, Đấng đã bị đóng đinh dưới thời Phôngxiô Philatô. Khi nói tới việc hội tụ mọi tôn giáo, ngài thêm rằng: các tôn giáo này phải hội tụ trên trục Kitô: bởi “các tín ngưỡng khác thấy nơi đức tin vào Chúa Kitô biểu thức chân chính nói lên điều họ đã và đang tìm kiếm xưa nay trong hành trình mò mẫm tìm đường tiến tới cõi thần linh”. Trong một tham luận tựa là “Tôi Thấy Cách Nào”, Teilhard trình bày Giáo Hội Công Giáo như “chiếc trục chính của sự hội tụ phổ quát và là điểm chính xác diễn ra cuộc hội tụ của Vũ Trụ và Điểm Omega”. Bác bỏ bất cứ hình thức chiết trung mơ hồ nào, ngài nhấn mạnh rằng Kitô Giáo là nguyên chủng (phylum) qua đó việc biến hóa của các tôn giáo phải bước qua để hoàn thành mục tiêu của mình. Năm 1948, từ Rôma, ngài viết: “Chính tại đây, tại Rôma này, ta thấy cái cực qui Kitô của trái đất; tôi muốn nói, cái trục đi lên của việc nhân hóa (hominization) phải chạy qua Rôma”. Như ta sẽ thấy, nền linh đạo qui Giáo Hội và qui Rôma này cũng có tính hoàn toàn Inhã.

Tính cận kề trực tiếp với Thiên Chúa

Chủ đề thứ hai của Linh Thao là tính cận kề trực tiếp với Thiên Chúa của linh hồn. Trong “Ghi Chú dành cho Vị Linh Hướng” ở phần dẫn nhập của Linh Thao, Thánh Inhã khuyên vị linh hướng hạn chế, đừng ép người tĩnh huấn chọn lối sống hoàn hảo hơn. Ngài viết: “Cách thích hợp và tốt hơn là để Đấng Hóa Công và là Chúa đích thân thông đạt chính Người cho linh hồn đạo hạnh đang đi tìm ý của Người, và để Người làm rực lên ngọn lửa yêu thương Người trong linh hồn ấy”. Bởi thế, vị linh hướng nên “để Đấng Hóa Công trực tiếp xử sự với tạo vật, và để tạo vật trực tiếp xử sự với Đấng Hóa Công và là Chúa của nó” (Số 15).

Sau này, Thánh Inhã tuyên bố: khi chọn một lối sống, cá nhân nên chuyên chăm hướng về việc cầu nguyện trước nhan Chúa (Số 183) và tự lượng giá xem liệu xu hướng mà họ cảm thấy đang thiên về một lựa chọn nào đó có đơn giản phát xuất từ trên cao, nghĩa là từ chính tình yêu Thiên Chúa hay không (Số 184). Chúa rất có thể hành động trực tiếp trên linh hồn, ban cho họ niềm vui và niềm an ủi thiêng liêng mà con người chúng ta chưa chuẩn bị đón nhận bằng bất cứ tri thức hay nhận thức nào có trước (các số 329-330). Vì chỉ một mình Chúa mới có thể hành động cách đó, nên sự an ủi trên chắc chắn là dấu chỉ ý của Người (Số 336).

Karl Rahner, SJ

Trong số các thần học gia hiện đại từng dựa vào chủ đề này của Thánh Inhã, không vị nào minh nhiên bằng Karl Rahner. Dựa trên cơ sở Thiên Chúa có thể lôi cuốn linh hồn vào với Người một cách đột ngột và hoàn toàn, Rahner cho rằng tâm trí con người có thể cảm nghiệm được Thiên Chúa, khi Người tức khắc ban Người cho ta trong ơn thánh. Rahner đã dựa vào triết lý siêu việt bắt nguồn từ công trình của tu sĩ Dòng Tên người Bỉ là Joseph Maréchal (1878-1944) để đọc lại Thánh Tôma Aquinô.

Ý niệm nền tảng của triết lý Maréchal là: tinh thần con người, dù nhận biết các đối tượng trong vũ trụ nhờ kinh nghiệm giác quan, nhưng quá bên kia các đối tượng này, đã hướng tới một mầu nhiệm thần linh không thể đối tượng hóa được. Theo Rahner, toàn bộ công trình của thần học phải được duy trì và lên năng lực “nhờ tính tương quan bất chủ đề (unthematic relatedness), hoàn toàn siêu việt trước đó của trọn bộ khả năng tri thức của ta với đấng vô hạn không tài nào hiểu nổi”. Ngài bảo: “ý nghĩa của mọi nhận thức minh nhiên về Thiên Chúa trong tôn giáo và siêu hình học chỉ có thể khả niệm khi mọi ngôn từ ta dùng trong đó qui về cảm nghiệm bất chủ đề trong xu thế hướng ta tới mầu nhiệm khôn dò” (Foundations of Christian Faith). Mọi phát biểu có tính ý niệm về Thiên Chúa, theo Rahner, chỉ có giá trị nhờ cảm nghiệm phi đối tượng (nonobjective experience) về cõi siêu việt tự tại.

Có thể coi nhận thức siêu việt phi đối tượng về Thiên Chúa này như là chủ điểm trong trọn bộ thần học của Rahner. Như Francis Fiorenza từng nhận định, nó tạo nền cho rất nhiều chủ đề đặc trưng của Rahner, như Thiên Chúa hiện diện với con người trong ơn thánh và mạc khải, “hiện tồn siêu nhiên” ( “supernatural existential”), Kitô hữu nặc danh, sự hợp nhất hữu thể học và tâm lý học của Chúa Kitô, các giới hạn trong nhận thức nhân bản của Chúa Kitô, tính lịch sử của tín điều, và nhiều chủ điểm khác.

Rahner lên khuôn lại nền thần học bí tích dựa trên cơ sở cho rằng chúng không môi giới ơn thánh theo lối sự vật hóa (reified way) mà là đem lại và nói lên một cảm nghiệm ơn thánh bao gồm một tiếp xúc trực tiếp giữa linh hồn và Thiên Chúa. Ngài cảnh cáo chống lại cái cạm bẫy vốn tưởng tượng Thiên Chúa như bị đồng hóa với bất cứ thứ hiện diện tôn giáo được môi giới “một cách phạm trù” (categorically) nào như Thánh Kinh hay bí tích. Dù sao, hình như Rahner muốn nói rằng không hề có chuyện ơn thánh đóng chai!

Dựa trên cơ sở mọi cá nhân đều có thể tiếp xúc trực tiếp với Thiên Chúa qua ơn thánh, Rahner đã khai triển ra một lý thuyết độc đáo về mối tương quan giữa các yếu tố đặc sủng và định chế của Giáo Hội. Ngài chủ trương rằng các đặc sủng, hay các ơn Chúa Thánh Thần, về nguyên tắc, có trước định chế. Thực thế, yếu tố đặc sủng là “cốt lõi (pith) và yếu tính của Giáo Hội”, là điểm trong đó tư cách Chúa của Chúa Kitô được thể hiện một cách trực tiếp và hiệu nghiệm hơn hết. Trong hệ thống của Rahner, các cơ cấu bên ngoài của Giáo Hội được coi là phụ thuộc vào việc tự hiện thực hóa của chủ thể siêu việt nhờ ơn thánh mà đạt được. Các vị giữ trọng trách trong Giáo Hội không được làm tê cứng Chúa Thánh Thần mà phải thừa nhận và phát huy hành động tự do của Người trong Giáo Hội.

Vì chủ trương rằng nội dung tín điều không bao giờ múc cạn được thực tại nó phát biểu, nên Rahner yêu cầu phải rất khoan dung đối với tính đa dạng của học lý trong Giáo Hội. Ngài ủng hộ một Giáo Hội đa hình thức (pluriform) với các cơ cấu có thể thích ứng với nhu cầu địa phương và mau qua. Đối với ngài, các hình thức định chế, trong căn bản, đều phụ thuộc cảm nghiệm bất chủ đề về ơn thánh. Về phương diện này, những ai nghiên cứu Linh Thao đều được nhắc phải nhớ tới cung cách trong đó Thánh Inhã dạy vị linh hướng phải thích ứng các suy niệm theo tuổi, trình độ giáo dục và năng khiếu của người thực hành Linh Thao. Các người tĩnh huấn được khuyến khích thích ứng bất cứ thế thân (posture) nào giúp họ cầu nguyện tốt nhất. Đối với Thánh Inhã, các hình thức và thực hành bên ngoài luôn phụ thuộc các hoa trái thiêng liêng bên trong.

Dựa trên cơ sở tinh thần con người luôn cởi mở đón nhận việc Thiên Chúa tự thông truyền hồng phúc Người, bất cứ họ ở nơi nào, Rahner đã rút ra nhiều kết luận xa hơn. Ngài cho rằng mọi người đều có một cảm nghiệm nào đó về sự hiện diện cận kề tức khắc của Thiên Chúa, có khả năng sống nhờ ơn thánh của Người, ngay cả lúc họ không đạt được một niềm tin minh nhiên vào Thiên Chúa hay vào Chúa Kitô. Trong một thuật ngữ thời danh, Rahner cho rằng cả những người chưa bao giờ nghe công bố Tin Mừng, cũng có thể là các “Kitô hữu nặc danh”. Ta có quyền hy vọng rằng mọi người đều được cứu rỗi.

Rahner phối hợp xác tín của ông về việc có thể tìm thấy Thiên Chúa trong cảm nghiệm siêu việt với chủ trương hết sức đặc trưng của Thánh Inhã về việc Thiên Chúa hiện diện trong mọi sự. Dù nhấn mạnh tới tính ưu vị của cảm nghiệm nội tâm về Thiên Chúa trong thẳm sâu ý thức, Rahner vẫn cho rằng cảm nghiệm này được hiện thực hóa qua các gặp gỡ với các thực tại trần gian. Thể siêu việt không xa xôi diệu vợi; thể ấy liên tục tự môi giới mình qua các kinh nghiệm lịch sử đặc thù.

Trong một tham luận trước đó nói tới “Huyền Nhiệm Học Inhã về Niềm Vui trong Thế Gian”, Rahner ca ngợi việc Dòng Tên khẳng nhận trần gian và các giá trị của nó, có thiên hướng nhìn nhận các thành tựu của văn hóa, biết trân quí chủ nghĩa nhân bản và biết thích ứng trước các đòi hỏi của nhiều tình huống dị biệt. Ngài kết luận rằng: một khi đã khám phá ra vị Thiên Chúa của sự sống bên kia, ta sẽ có khả năng lao mình vào mọi công việc mà thế giới hiện nay đang đòi hỏi nơi ta. Ngài biện luận rằng vì Thiên Chúa luôn linh hoạt trong mọi thời đại và tại khắp mọi nơi, nên ta không cần phải trốn vào sa mạc hay quay về với quá khứ để tìm thấy Người. Bởi thế, giống Teilhard, Rahner cho rằng Thánh Inhã đã đặt nền cho nền thần học đời, một nền thần học khám phá ra sự hiện diện của Thiên Chúa trong các thực tại trần gian.

Và cũng như Teilhard, Rahner nhìn nhận nền thần học Thánh Giá của Thánh Inhã. Ngài nhấn mạnh rằng phải tìm Thiên Chúa không chỉ trong các cảm nghiệm tích cực mà cả trong các cảm nghiệm tiêu cực của nhân sinh, bao gồm thất bại, hất hủi, bệnh hoạn, nghèo khổ và chết chóc. Cuộc khổ nạn và cái chết có tính trung tâm như thế nào đối với công trình cứu chuộc của Chúa Kitô, thì thiếu thốn và từ bỏ mình cũng có thể là những nẻo đường như thế dẫn ta tới việc từ bỏ tối hậu mà ai trong chúng ta cũng phải kinh qua trong cái chết. Thiên Chúa lớn lao hơn cả các thành công và thất bại của ta. Người, Đấng Deus semper maior (Thiên Chúa muôn đời lớn hơn), chính là hy vọng trường cửu của ta.

Vâng lời Giáo Hội

Dù nhìn nhận tính cận kề trực tiếp của linh hồn cá thể đối với Thiên Chúa, Thánh Inhã đệ Loyola hết sức nhấn mạnh tới vai trò trung gian của Giáo Hội. Ngài liên tiếp nói tới Giáo Hội như là Mẫu Thân của Tín Hữu và là Hiền Thê của Chúa Kitô (Linh Thao số 353). Ngài xác quyết “Trong Chúa Kitô, Chúa chúng ta, và trong Hiền Thê Người là Giáo Hội, chỉ có một Thần Khí thống trị” (Số 365). Trong Linh Thao, Thánh Inhã nói tới việc phục vụ Chúa Kitô trong Giáo Hội chiến đấu và ở hai dịp, ngài đã nói tới việc đó như là “giáo hội có phẩm trật” (Số 170, 353), một từ ngữ rất độc đáo của Thánh Inhã. Một dịp khác, ngài còn nói thêm rằng giáo hội có phẩm trật ấy chính là Giáo Hội Rôma (Số 353). Nền huyền nhiệm giáo hội này sẽ được thần học gia Dòng Tên người Pháp là Henri de Lubac, cũng như người bạn và là đệ tử của ngài là Hans Urs von Balthasar, tiếp nối.

Henri de Lubac, SJ

Giống Rahner, de Lubac chịu ảnh hưởng nặng nề của Maréchal, người vốn cho rằng tinh thần con người được tạo lập bởi một lực đẩy năng động, khiến nó vượt lên trên mọi đối vật hữu hạn để tìm kiếm thể lớn lao hơn bất cứ sự vật khả niệm nào (xem The Discovery of God). Ngài tin rằng sức năng động đẩy tinh thần con người tới chỗ nhìn thấy Thiên Chúa này vượt xa mọi khẳng định cũng như bác bỏ của cả hai nền thần học tích cực và tiêu cực. Nỗi bất an khôn nguôi của linh hồn hướng về Thiên Chúa này là sức bật đẩy trọn diễn trình tiến tới. Nhận thức sơ nguyên tự đến với nó trong các ý niệm phản tỉnh (reflexive concepts), nhưng các ý niệm này không bao giờ là chung cục cả; chúng luôn chịu phê phán và sửa chữa (xem Balthasar, The Theology of Henri de Lubac).

Dù biết rõ lực đẩy bên trong này, de Lubac không rơi vào chủ nghĩa cá nhân tôn giáo. Tiếp nối truyền thống Inhã coi Giáo Hội như Hiền Thê của Chúa Kitô và như Mẫu Thân của mọi Tín Hữu, ngài quả quyết rằng có một “đồng nhất tính huyền nhiệm” giữa Chúa Kitô và Giáo Hội. Ngài bác bỏ mọi khuynh hướng muốn đặt một tương phản giữa thể huyền nhiệm và thể hữu hình, giữa tinh thần và thẩm quyền hay giữa đặc sủng và phẩm trật. Mặc dù Giáo Hội có chiều kích vô hình, nhưng Giáo Hội cũng hữu hình và có phẩm trật ngay trong yếu tính của mình. Ngài tuyên bố rằng “Không có phẩm trật làm tụ điểm tổ chức, làm người tổ chức và hướng dẫn Giáo Hội” sẽ không thể nói tới một giáo hội (The Splendor of the Church).

Trong một đoạn nổi tiếng của cuốn The Splendor of the Church, de Lubac vẽ cho ta một bức chân dung sáng ngời về một Kitô hữu trung trinh, một người tìm cách trở thành điều Origen gọi là “người của giáo hội thực sự” (true ecclesiastic). Giống Thánh Inhã, người như thế luôn quan tâm tới việc suy nghĩ cùng với Giáo Hội và suy nghĩ bên trong Giáo Hội, luôn vun sới một ý thức liên đới Công Giáo và nhận giáo huấn của huấn quyền làm qui phạm phải theo. Theo de Lubac, người của giáo hội không phải chỉ vâng lời mà còn yêu đức vâng lời, lấy nó làm phương thế chết cho chính mình hòng được tràn đầy chân lý mà Thiên Chúa sẵn sàng tuôn đổ xuống tâm trí ta. De Lubac không tán thành việc chỉ trích và ta thán tiêu cực. Ngài viết: “Ngày nay, khi Giáo Hội đang bị tố cáo, hiểu lầm, chế nhạo vì chính sự hiện hữu của mình và cả vì sự thánh thiện của mình nữa, thì người Công Giáo nên ý tứ kẻo điều họ muốn nói chỉ để làm cho Giáo Hội tốt hơn đã trở thành đầu đề chống lại Giáo Hội”. Một sự tế nhị nhị nào đó nên hạn chế họ đừng chỉ trích công khai. Trong các tuyên bố ấy, de Lubac quả đã vang dội lại giáo huấn của Thánh Inhã trong bài “Những Qui Luật để Suy Nghĩ cùng Giáo Hội” của ngài.

Tiếng Đức Vua kêu gọi

Chủ đề cuối cùng trong Linh Thao từng gây hứng cho các đồ đệ hiện đại của Thánh Inhã là tiếng Chúa Kitô kêu gọi trong bài suy niệm về Nước Chúa. Thánh Inhã chủ trương rằng tất cả những ai có phán đoán tốt đều sẵn sàng hiến thân lao nhọc với Chúa Kitô để được chia sẻ chiến thắng với Người (Số 96). Nhưng những ai muốn trổi vượt về phục vụ hẳn sẽ vui lòng bắt chước Chúa Kitô trong việc chịu đựng mọi bất công, mọi khinh bạc và nghèo khó, để minh chứng tình yêu lớn lao hơn của mình (các số 97-98). Bi hài kịch bước chân theo Chúa Kitô xuyên qua đau khổ để tới chiến thắng cuối cùng là chủ đề chính trong toàn bộ công trình thần học của Hans Urs von Balthasar. Nền thần học mạc khải của Balthasar xoay quanh việc tự tỏ mình ra của Thiên Chúa uy linh, một chủ đề được ngài nối kết với khẩu hiệu của Thánh Inhã: ad maiorem Dei gloriam (Để Thiên Chúa Được Vinh Quang Hơn). Balthasar chủ trương rằng vinh quang của Thiên Chúa tràn ngập và làm ngây ngất tất cả những ai thấy nó. Mà tột đỉnh của việc tỏ hiện vinh quang Thiên Chúa chính là Chúa Giêsu, Đấng chịu đóng đinh và đã sống lại. Chúa Giêsu vinh danh Thiên Chúa qua việc trung thành thi hành sứ mệnh của Người, là trải dài trong thời gian chính cội nguồn phát xuất từ Chúa Cha của Người.

Sự hoàn hảo của con người không thể đo bằng những thước đo đạo đức trừu tượng mà chỉ có thể đo bằng việc họ đáp trả lời kêu gọi mà Chúa Kitô từng ngỏ với họ. Lời kêu gọi này luôn luôn là phải dự phần vào số phận và sứ mệnh của Chúa. Giáo Hội làm cho các chi thể của mình thành các chi thể của Chúa Kitô, qua bí tích rửa tội để tham dự vào cái chết của Người. Các Kitô hữu đạt được sự tự do của con cái Chúa nhờ biết từ bỏ ý mình, mặc lấy tâm trí Chúa Kitô. Bởi thế, trong giáo hội học của Balthasar, đức vâng lời là điều cốt yếu và có tính hiến định. Muốn là Giáo Hội, ta phải là “nữ tỳ của Chúa” như Đức Maria. Giống Mẹ Thiên Chúa, Giáo Hội có nhiệm vụ lắng nghe Lời Chúa và thực hành Lời ấy.

Hans Urs von Balthasar

Để khai triển nền thần học vâng lời của ngài, Balthasar đã khai thác rộng dài cuốn Linh Thao của Thánh Inhã, nhất là ở phần “Các Qui Luật để Tuyển Lựa” và “Các Qui Luật để Suy Nghĩ Cùng Giáo Hội”. Nhờ Thánh Inhã, ngài hiểu sự vẹn toàn của người Kitô hữu hệ ở việc đáp trả một cách trung thành và đầy yêu thương đối với lời kêu gọi của Thiên Chúa. Tình yêu đối với Chúa Kitô đòi ta không những phải giữ các giới răn mà còn phải theo các lời khuyên của Tin Mừng nữa; những lời khuyên này không là gì khác mà chỉ là hình thức nói lên tình yêu cứu chuộc của Chúa Kitô.

Tác phẩm lớn của Balthasar, tức cuốn The Christian State of Life, chẳng qua chỉ là một cuốn chú giải chi tiết tiếng gọi của Chúa Kitô được Thánh Inhã mô tả trong bài suy niệm của ngài về Nước Chúa. Theo Balthasar, ơn gọi sống cuộc sống tận hiến là đặc điểm chính của Giáo Hội. Từ lúc Chúa Giêsu kêu gọi Nhóm Mười Hai sống nghèo khó, khiết tịnh và vâng lời, thì bậc sống các lời khuyên Tin Mừng đã xuất hiện rồi, trước cả bậc sống linh mục. Nhờ biết từ bỏ mọi ước muốn riêng, người Kitô hữu mới có khả năng chia sẻ sự tự do tuyệt đối mà chỉ trong Thiên Chúa mới có. Lời kinh của Thánh Inhã “Lạy Chúa, xin hãy lấy và hãy nhận” chính là biểu thức tuyệt vời nói lên sự hy sinh tự do bản thân để sống bằng duy một mình ý Chúa mà thôi.

Việc bước chân theo Chúa chịu đóng đinh mang một hình thức cụ thể trong Giáo Hội có phẩm trật, là giáo hội duy trì được hình thức Kitô học nhờ thẩm quyền của những người đảm nhiệm trách vụ đối với các chi thể khác của Giáo Hội. Ngài cho rằng nếu sự tương phản giữa phẩm trật và tín hữu bị xóa đi, thì “chỉ còn lại cái sướt mướt vô hình dáng của những huấn giáo đạo đức”. Bởi thế, cũng như de Lubac, Balthasar cho rằng chức vụ và đặc sủng cùng thuộc về nhau. Xét theo một khía cạnh nào đó, ta có thể coi chức vụ như một đặc sủng đặc biệt để phối hợp các đặc sủng khác và đem chúng vào sự hợp nhất của Giáo Hội như một toàn bộ.

Vì thừa nhận tính trung tâm trong chức vụ của Thánh Phêrô, Balthasar đã viết một tác phẩm lớn để chống lại điều ngài gọi là cảm thức chống Rôma “đầy độc dược” và “phi lý” khá thịnh hành trong các giới Công Giáo kể từ Vatican II. Ngài quả quyết rằng trong mầu nhiệm Kitô học, lý tưởng của Dòng Tên trong việc kết hợp diễn trình trưởng thành bản thân với việc tin yêu suy phục thẩm quyền của Giáo Hội không hề có chút phi lý nào như một số người nghĩ (The Office of Peter and the Structure of the Church). Ngài nhận định rằng trong lời khấn đặc biệt vâng lời Đức Giáo Hoàng, Dòng Tên, như một toàn bộ, đã thực hành đức tính tuyệt đối sẵn sàng có đó để phục vụ, một đức tính vốn nằm ở tâm điểm lý tưởng “bình tâm” (indifference) của Thánh Inhã.

Trong thị kiến ở La Storta, Inhã xin và đã được “Chúa Cha xin Đức Yêsu vác thập giá nhận Innhã làm người phục vụ”, và Đức Giêsu vác thập giá đã nói với Inhã: “Ta muốn con phục vụ chúng ta”

Đó là bốn chủ đề của Thánh Inhã được bốn thần học gia hàng đầu của thế hệ Vatican II tiếp nối. Bốn chủ đề này chính là bốn cách thế chân chính và đầy chất tông truyền để suy tư về Thiên Chúa, về Chúa Kitô, về Giáo Hội và thế giới. Dĩ nhiên, Thánh Inhã còn nhiều chủ đề khác từng gợi hứng cho nhiều thần học gia khác của thế kỷ 20, tỷ dụ thần học truyền giáo của Pierre Charles và Jean Daniélou, thần học đại kết của Augustin Bea, thần học hồi hướng của Bernard Lonergan và “thần học” tự do tôn giáo của John Courtney Murray. Tất cả các tác giả này đều là những người thực tập Linh Thao lâu dài và thường xuyên. Tất cả các tác giả này đều có những đóng góp đáng kể, dù trực tiếp hay gián tiếp, đối với công trình của Vatican II. Chỉ cần căn cứ vào các vị này và cái nền chung là Linh Thao của họ, ta phải đồng tâm nhất trí với quan điểm của Đức Bênêđíctô XVI trong việc bác bỏ lối giải thích “gián đoạn” đối với Vatican II. Công đồng này không cắt đứt với truyền thống Giáo Hội mà nhằm canh tân phương thức mục vụ, giúp Giáo Hội cùng đồng hành với con người hiện đại trong mọi nỗi vui mừng, hy vọng, đấu tranh gian khổ của họ.

Các nguyên tắc của Thánh Inhã có thể dẫn tới nhiều hệ thống thần học khác nhau. Bởi ngay trong Linh Thao, ta đã thấy sự căng thẳng bên trong giữa tính cận kề và tính trung gian, giữa tự do bản thân và việc vâng lời, giữa chủ thuyết phổ quát và chủ thuyết lấy giáo hội làm trung tâm, giữa việc cởi mở theo chiều ngang đối với thế giới và việc tôn kính theo chiều dọc đối với thể thánh thiêng và thể thần linh. Một số thần học gia, như Teilhard de Chardin và Rahner, nhấn mạnh nhiều hơn tới tính cận kề Thiên Chúa, tự do bản thân và chủ thuyết phổ quát; một số khác, như de Lubac và Balthasar, thì nhấn mạnh nhiều hơn tới sự trung gian của Giáo Hội, tới tính bí tích và đức vâng lời. “Các Qui Luật để Biện Phân Thần Khí” xem ra đi theo một hướng, trong khi “Các Qui Luật để Suy Nghĩ Cùng Giáo Hội” lại đi theo một hướng khác. Nhưng vì cả hai lối nhấn mạnh ấy đều có giá trị và được nối kết với nhau trong Linh Thao, nên hẳn nhiên, ta có thể giảng hòa chúng một cách hài hòa trong thần học. Đó cũng là lối đọc Vatican II trong cái toàn bộ của nó, chứ không hẳn chỉ căn cứ vào một vài văn kiện riêng rẽ.

Có thể nói đặc sủng Inhã hệ ở khả năng phối hợp cả hai khuynh hướng mà không thiệt hại tới bất cứ khuynh hướng nào. Chỉ máy móc vâng lời mà không quan tâm tới các chuyển vần của Chúa Thánh Thần, hoặc chỉ cá nhân chủ nghĩa dựa vào Chúa Thánh Thần mà không chú ý gì tới thẩm quyền Giáo Hội đều là những chủ trương xa lạ đối với di sản Inhã. Đối với ngài, phương châm của người Kitô hữu phải là: thực hiện cho được sự tự do chân chính bằng cách phó thác sự tự do bản thân có tính hữu hạn của mình trong tay Thiên Chúa. Nhà thần học nào biết đón nhận một cách cung kính các thúc đẩy của Chúa Thánh Thần đều là người có khả năng hơn cả để đi vào tâm trí Giáo Hội và nhờ đó giải thích được đức tin Kitô Giáo một cách phù hợp nhất đối với ý định của chính Chúa.

Viết theo Đức HY Avery Dulles, S.J.,Ignatius among Us, America, Tháng Tư năm 1997.

Vũ Văn An

Nguồn: vietcatholic.net

Dù thánh I-nhã thường được nhắc đến như đấng sáng lập Dòng Tên, nhưng ngài cũng đã trải qua quãng đời tốt đẹp của mình trong tư cách là một Giáo dân. Chính trong tư cách Giáo dân mà ngài đã phát triển Linh Thao và dùng nó để hướng dẫn người khác. Trong thời gian dưỡng thương ở Loyola, ngài đã bắt đầu viết những trang đầu tiên của sách Linh Thao, và phần lớn của cuốn sách này được viết trước năm 1524. Ngài tiếp tục chỉnh sửa nó cho mãi đến 1540, và đưa ra xuất bản vào 1548. I-nhã nhận tác vụ linh mục vào Tháng Bảy, năm 1537 (dù ngài không dâng lễ mở tay cho mãi đến Giáng Sinh 1538) và ngài khấn để trở thành Giê-su hữu cùng với các bạn trong Nhóm vào ngày 22 Tháng Tư, 1541, tức thời điểm Dòng Tên chính thức khai sinh.

Thánh I-nhã là một nhân vật của thời đại. Ngài ra đời một năm trước khi Columbus đặt chân lên Tân Thế Giới trong nỗ lực chứng minh rằng trái đất này tròn chứ không phẳng. Cũng trong năm đó, người Hồi giáo và Do Thái giáo bị trục xuất khỏi Miền Nam Tây Ban Nha sau gần tám trăm năm (người Hồi) thống trị. Tây Ban Nha xâm chiếm đế quốc Aztec ở Trung Mỹ vào 1521 và Incan ở Nam Mỹ vào 1533. Năm 1522, chuyến tàu đầu tiên, cũng là chuyến tàu sống sót duy nhất trong cuộc viễn chinh Ferdinand Magellan, đã đi vòng quanh thế giới theo lệnh của đại tá xứ Basque, Juan Sebastian Elcano. Phong trào Tin Lành lúc đó đang diễn ra tại nhiều quốc gia vùng Bắc Âu. Năm 1543, Copernicus công bố lý thuyết của ông rằng Trái đất và những hành tinh khác quay xung quanh Mặt trời.

Bản thân Giáo hội Công giáo thời đó đang rơi vào những cuộc khủng hoảng. Các linh mục thường không để ý gì đến Tin Mừng và các Bí Tích và một số linh mục còn công khai phá bỏ lời khấn độc thân. Một trong những người anh em của thánh I-nhã đã làm linh mục nhưng vẫn sống với một phụ nữ và có ba đứa con. Một người anh em khác đã lập gia đình nhưng lại thường xuyên đi lại với người vợ lẽ – một thói tục phổ biến ở thời đó. Những khám phá mới mẻ như trái đất tròn và trái đất không phải là trung tâm của hệ mặt trời cũng tạo nên sự thách đố đối với niềm tin thần học và vũ trụ quan từ lâu đời nay. Và tại Tây Ban Nha, Tòa án Dị Giáo hoạt động không nghỉ.

Ngay trong hoàn cảnh đó, I-nhã đã chào đời: một người xứ Basque, một anh lính, con của một gia đình quý tộc nhưng nghèo, một con người của sự đam mê và lòng trung thành, một con người lãng mạn, khôn ngoan và là một nhà huyền bí. Ngài có ơn nước mắt, biết đấu tranh với sự thận trọng, và đau khổ vì chứng bệnh kinh niên. Sau cuộc hoán cải, niềm đam mê đối với sự lãng mạn, với trang phục đẹp và với việc trở nên một người lính vĩ đại trước kia nay được tập trung vào Đức Ki-tô và Nước Thiên Chúa. Ngài yêu Thiên Chúa và có một niềm tôn kính đặc biệt đối với Thiên Chúa Ba Ngôi và Thánh Thể. Tính cách của ngài không thay đổi, nhưng toàn thể con người ngài giờ đây quy về việc làm những điều lớn lao cho Thiên Chúa.

Vậy chúng ta đây, trong tư cách là những giáo dân, có thể học được gì từ thánh I-nhã? Phản tỉnh từ cuộc đời thánh I-nhã, tôi thấy xuất hiện rất nhiều chủ đề.

CÔNG TRÌNH VĨ ĐẠI

Năm 1522, I-nhã có một kinh nghiệm thần bí bên bờ sông Cardoner, bên ngoài Manresa; và kinh nghiệm đó là nền tảng cho linh đạo của ngài cũng như cho sự phát triển của cuốn Linh Thao. Ngài có một cảm thức được chìm mình trong Thiên Chúa. “kẻ ấy được ban một hiểu biết sâu về việc tất cả mọi thụ tạo phát xuất từ Thiên Chúa và trở về với Thiên Chúa trong Đức Ki-tô; về việc Đức Giê-su Ki-tô hoàn thiện bản tính con người trong việc mang lấy xác phàm; và về việc Đức Ki-tô hiện diện trong các Bí Tích. Ngài thấu hiểu rằng kế hoạch của Thiên Chúa thực ra là một dự án, trong đó mỗi một con người trên trái đất này đóng góp vào, và làm thế nào để niềm hy vọng của Thiên Chúa dành cho chúng ta nổi lên trong ý thức của ta, và thành một luật tự do nhờ ân sủng của Thiên Chúa.”[1] Khi nhìn chăm chú vào dòng sông, I-nhã đã nhận được ơn hiểu biết rằng một người không thể bước vào cùng một dòng sông hai lần; và rằng kế hoạch của Thiên Chúa đang liên tục vén mở, rằng mọi sự của công trình tạo dựng, từ quá khứ, hiện tại, đến tương lai đều là một. Còn chúng ta là những kẻ đồng sáng tạo trong kế hoạch đó.

Cũng như những nhà thần bí trước ngài và kể từ thời ngài, I-nhã đã kinh nghiệm về cảm thức cái một đó, không chỉ cái một của cùng loài người với nhau, thậm chí cũng không phải cái một của tất cả từ công trình tạo dựng như đang hiện hữu, nhưng là cái một của tất cả mọi sự từ khởi đầu của thời gian cho tới tương lai. Trong Thiên Chúa tất cả là một. Ngài đã biết điều mà các nhà khoa học ngày nay đang xác nhận: mọi sự đều có tương quan. Hoạt động sáng tạo của Thiên Chúa đang hiện diện ở trong mọi sự.

Công trình đồng sáng tạo này (tôi dùng từ ‘công trình’ trong bối cảnh này để hàm ý bất cứ một hoạt động nào, chứ không chỉ công việc của chúng ta) là một công trình thánh thiêng. Nếu tất cả là một diễn tả của Thiên Chúa, thì chẳng còn có sự phân tách nào giữa thế tục và thánh thiêng. Nghĩa là tất cả mọi công việc của chúng ta – từ việc xây dựng gia đình, kiếm sống, các hoạt động dân sự, tham gia các công việc nơi nhà thờ, sống ơn gọi, đến việc tham dự các lớp học – đều là sự tham dự vào Công Trình Vĩ Đại. Chúng ta là một trong những giọt nước của dòng sông hùng vĩ, dòng sông có vai trò vén mở ước ao của Thiên Chúa dành cho thế giới.

Hiểu biết về dự phần trong Công Trình Vĩ Đại này được thể cách đặc biệt sáng rõ trong Phần Phụ Thêm của cuốn Linh Thao, tức phần Nguyên Lý Nền Tảng và Chiêm Niệm Để Được Tình Yêu. Trong phần thứ nhất, ngài giới thiệu cho chúng ta ý tưởng về sự dự phần phần đầy ân sủng và độc nhất của tạo dựng, còn trong phần thứ hai ngài dẫn chúng ta ngang qua một bài tập luyện vừa ôn lại kinh nghiệm của Linh Thao đang sắp sửa hoàn tất vừa giúp chúng ta chuyển sang mức độ hiểu biết việc chúng ta được kêu gọi để lao tác như những người làm việc cho Thiên Chúa, để yêu như Chúa yêu. Trong số 237, thánh I-nhã nói, “như tôi thấy mặt trời qua những tia nắng của nó và suối nước qua những giọt nước của nó, thì cũng vậy, Thiên Chúa đổ tràn một sự chia sẻ đời sống thần linh trong tất cả mọi ân huệ trên tôi.”[2]

Nhưng thậm chí ngay trong Tuần Thứ Nhất, chúng ta cũng được kêu mời nhìn xem tội lỗi của mỗi người đã gây nhiễm cho thế giới như thế nào, và làm sao mọi tạo vật vẫn gìn giữ cho chúng ta được sống dù ta là những kẻ tội lỗi. Mặt trời vẫn chiếu sáng trên ta, mưa vẫn đổ xuống trên ta, và ta vẫn được nuôi dưỡng nhờ những sản phẩm của mẹ trái đất và nhờ những mối quan hệ (Linh Thao [60]). Sáng tạo là dấu chỉ hữu hình về hoạt động yêu thương của Thiên Chúa. Vì vậy, mỗi người, dù là tu sỹ hay giáo dân, có chức thánh hay không có chức thánh, đều có vai trò của mình trong việc đóng góp vào công trình vĩ đại này, và đó chính là ơn gọi của mỗi người. Và điều khiến cho một ơn gọi cá nhân nên thánh thiện chính là sự đáp lại ước muốn của Thiên Chúa dành cho người đó. Một ơn gọi cá nhân sống trong tư cách là giáo dân cũng thánh thiện như những ơn gọi sống đời thánh hiến hay linh mục.

KHÁT VỌNG CHÍNH – GIÚP ĐỠ CÁC LINH HỒN

Một mong ước thẳm sâu nổi lên nơi con người I-nhã từ những kinh nghiệm thiêng liêng của ngài là giúp đỡ các linh hồn. Phương pháp chính yếu ngài dùng để thực hiện việc này là những cuộc nói chuyện thiêng liêng với từng cá nhân và từng nhóm nhỏ về đời sống thiêng liêng: về các nhân đức và tật xấu, về Thánh Thể, và đặc biệt là về một trong những chủ đề yêu thích nhất của ngài là Chúa Ba Ngôi Chí Thánh. Thực ra, việc thánh I-nhã, một giáo dân chưa được huấn luyện vê thần học, lại dám nói chuyện thiêng liêng và phát triển cuốn Linh Thao như vậy là một hành động can đảm trong thời của các Tòa án Dị Giáo ở Tây Ban Nha. Ngài thường bị cáo buộc là một thành viên của một nhóm dị giáo mang tên Alumbrados – gồm những người sống theo chủ nghĩa huyền bí và tảng lờ những gì được xác định là chính xác mang tính giáo điều và thần  học. I-nhã bị gọi đến trình diện Tòa án Dị Giáo nhiều lần, nhưng người ta không tìm thấy một lỗi nào nơi Linh Thao hay nơi các điều ngài giảng dạy.

Giúp đỡ các linh hồn đã trở thành một khát vọng cháy bỏng trong ngài, và là điểm trọng tâm trong những phân định của ngài.

Năm 1527, I-nhã và một số bạn đường của ngài bị đưa đến trước Tòa án Dị Giáo và bị bỏ tù ở Salamanca, và bị tra hỏi về giáo thuyết và về sách Linh Thao. Sau 22 ngày trong tù, họ nhận được phán quyết rằng không có lỗi lầm gì trong giáo thuyết hay trong đời sống của họ, nhưng họ lại bị cấm không được xác định tội trọng và tội nhẹ cho đến khi hoàn tất một chương trình học cao hơn trong bốn năm. Dù I-nhã biết rằng lệnh cấm này thiếu cơ sở, nhưng ngài cũng đồng ý tránh giảng dạy theo phạm vi tài phán của Tòa. Ngài đưa nỗi khó khăn này vào cầu nguyện và nhận ra rằng sự ngăn cản việc giúp đỡ các linh hồn này là quá lớn. Điều này càng giúp ngài xác quyết thêm phương hướng mà ngài đang lưỡng lự bấy lâu nay, đó là đi tới Paris để học cao hơn, và quan trọng hơn là để có thể được tự do tiếp tục công việc giúp đỡ các linh hồn của ngài.

Trong khi ở Paris, I-nhã phải đối diện với thực tế mà giáo dân gặp phải: làm sao để cân bằng giữa việc học, việc giúp đỡ các linh hồn, và việc tìm những nguồn trợ giúp cho các hoạt động đó. Ngài thường bị phân tâm trong học hành do khát khao giúp đỡ các linh hồn. Cuối cùng, ngài đã nhận định rằng để giúp đỡ các linh hồn thì ngài cần có một nền tảng giáo dục, một phần cũng là để phân biệt bản thân ngài với nhóm Alumbrados.

Cũng chính ở Paris mà thánh I-nhã đã sống chung phòng với Francis Xavier và Peter Favre, tức những người đầu tiên trong nhóm bạn đường. Những người khác dần dần gia nhập vào nhóm và I-nhã đã hướng dẫn họ qua Linh Thao. Trong khi họ tiếp tục học hành và làm việc, Thần Khí đã thúc đẩy họ đi đến một cam kết sâu hơn đối với nhau. Năm 1534, họ cùng chấp nhận một lối sống chung, tuyên khấn sống nghèo khó, khiết tịnh, và đi Jerusalem. Nhưng lối sống chung này tự nó không phải là cùng đích. Nó chỉ là một phương tiện để qua đó họ có thể giúp đỡ các linh hồn hữu hiệu hơn. Khi không thể đi Jerusalem được, họ đã đặt mình dưới quyền của Đức Giáo Hoàng để được sai đi vào các sứ mạng mà ngài thấy là cần thiết nhất. Chính ước mong này đã dẫn đến việc truyền chức linh mục cho những ai chưa lãnh nhận thừa tác vụ này (I-nhã là một trong số đó) vào năm 1537; và dần dà đến năm 1541, họ cam kết với nhau để trở thành một dòng tu, dù là một dòng tu khác biệt so với các dòng khác trong thời đó. Thành viên của dòng này là những người hoạt động trong thế giới, làm việc với con người – giúp đỡ các linh hồn. Vì vậy, khát vọng của I-nhã đã trở thành điểm trọng tâm –mà người ta có thể gọi được là ơn gọi – là giúp đỡ các linh hồn. Dù việc diễn tả khát vọng này được thể hiện theo nhiều cách trong cuộc đời ngài, nhưng rốt cuộc nó là tiêu chuẩn trong mọi quyết định của ngài: đâu là cách tốt nhất để giúp đỡ các linh hồn.

Mỗi người đều có môt ơn gọi riêng. Herbert Alphonso, S.J., trong cuốn sách Discovering your Personal Vocation: The Search for Meaning through the Spiritual Exercises (Khám phá Ơn gọi Riêng của bạn: Cuộc tìm kiếm Ý nghĩa qua Linh Thao), đã khẳng định rằng tập hợp các bài Linh Thao thực chất là sự khám phá ơn gọi cá nhân và vì thế Linh Thao phải trở thành chất liệu của cuộc xét mình. Do đó, xét mình không phải là khí cụ suy xét tội lỗi chúng ta, mà là khí cụ để nhận định. Nếu trong khi xét mình, chúng ta tự tra vấn với câu hỏi “trong những sự kiện của ngày hôm nay, tôi đã sống ơn gọi của mình cách tròn đầy thế nào?” thì ta đã tiến sâu hơn trong việc đặt mình hòa hợp với ngọn lửa độc nhất của Thiên Chúa.

MỘT TÌNH YÊU TÔN QUÝ TRONG CỘNG ĐOÀN

Nhưng ơn gọi cá nhân của ta không phải để sống một cách tách biệt. Chúng ta chỉ là một giọt nước trong dòng sông của một tạo dựng đang luôn tiếp diễn. Những diễn tả về ơn gọi của ta được định hình qua bối cảnh cuộc sống: chúng ta thuộc đất nước nào, truyền thống tôn giáo, xuất thân từ dân tộc nào, thuộc dòng dõi gia đình nào, đang ở đâu trong thời điểm lịch sử, có những sự kiện gì trong đời ta, thức ăn của ta là gì, ta thuộc phái tính nào, quan tâm đến thân thể ra sao, vv. Chúng ta là những hữu thể có tương quan, không chỉ tương quan với người khác mà còn tương quan với toàn thể vũ trụ. Xét ở mức độ hữu cơ, cơ thể chúng ta luôn ở trong trạng thái trao đổi với không khí, nước, dưỡng chất – nhận và thải hồi. Cũng vậy, các phạm vi tâm lý, xúc cảm và thiêng liêng cũng xảy ra điều tương tự. Chúng ta đang liên tục trao đổi năng lượng, cảm xúc, khái niệm, ý tưởng với vũ trụ. Vì chúng ta không thể tiếp xúc với tất cả mọi thứ của vũ trụ cùng một lúc, nên chúng ta cần được nuôi dưỡng và giáo dục trong cộng đoàn- khởi đi từ gia đình, rồi mở rộng dần theo những vòng tròn ngày càng lớn hơn. Khi chúng ta trưởng thành, chúng ta chọn cho mình những cộng đoàn phù hợp, nơi ơn gọi cá nhân của mình có thể được nuôi dưỡng và được biểu lộ. Chúng ta vừa được định hình bởi và vừa định hình lấy cộng đoàn mà ta là thành phần. Có khi nó là một tiến trình vui tươi, nhưng cũng có khi là một thời gian đau khổ. Một cộng đoàn khỏe mạnh sẽ có sự đa dạng về con người và tư tưởng. Và ta càng phải cố gắng tôn trọng sự biểu lộ của Thiên Chúa nơi tha nhân – cả trong phán đoán của ta về người khác lẫn trong diễn tả chân thực của ngọn lửa của Thiên Chúa trong ta.

Những người trong nhóm CLC (Cộng Đoàn Sống Đời Ki-tô) chúng ta cảm thấy được mời gọi để diễn tả ơn gọi của mình trong cộng đoàn này. Nhiều anh chị em cũng là thành viên của Cộng Đoàn Công giáo Roma.

Kinh nghiệm sống trong cộng đoàn của bản thân I-nhã là một kinh nghiệm phức tạp. Những cuộc nói chuyện thiêng liêng, dạy giáo lý cho công chúng, và rước lễ thường xuyên đã dẫn đến việc ngài bị các nhà chức trách của Giáo hội bắt ít nhất tám lần trong thời gian từ 1526 đến 1538. Trong vai trò là Tổng Quản Dòng Tên, I-nhã đã làm việc trực tiếp với nhiều Giáo hoàng về những vấn đề vừa mang tính lợi ích, vừa mâu thuẫn liên quan tới các Giê-su hữu. “Ngài không ngần ngại cầu nguyện liên lỉ, thuyến phục những người bạn làm chính trị và có quyền hành để thay ngài can thiệp, gửi thư hay thăm viếng Giáo hoàng cách cá nhân – nghĩa là I-nhã làm bất cứ việc gì để trì hoãn hoặc đảo ngược quyết định của Giáo hoàng mà ngài cảm thấy là sai trái.”[3]

Trong sách Linh Thao [352-370], I-nhã đưa ra cho ta điều thường được gọi là “Những Quy tắc để có suy nghĩ cùng Giáo hội.” Trong khi có một số thảo luận về việc liệu phần này có phải thực sự được xem như một phần của Linh Thao của I-nhã hay không, vì nó được thêm vào rất trễ sau này, hay cũng có thể nó muốn ám chỉ chính yếu đến những người liên quan các chức vụ công khai trong Giáo hội, thì ở đây chúng ta thấy có một số điểm hữu ích cho sự tiếp cận Giáo hội của giáo dân. (Cả Fleming và Dyckman, lẫn Garvin và Liebert đều đưa ra những giải nghĩa đương thời về những điểm đã phản ánh bốn trăm năm mươi năm kinh nghiệm trong Giáo hội (anh không thể bước hai lần vào cùng một dòng sông), và cả Giáo hội học của Công đồng Vatican II). Tiêu đề “Những Quy tắc để có suy nghĩ cùng Giáo hội,” là một cách dịch sai tiêu đề của I-nhã ở trong phần này của Linh Thao. Cái từ được dịch là “Những Quy Tắc” cần phải được dịch tốt hơn là “Những Hướng Dẫn”. Điều này kiên định với cách dùng của từ này trong các phần khác của Linh Thao. Cũng vậy, từ “Sentido” được dịch thành “Suy Nghĩ” là một từ loại của động từ sentir mà I-nhã sử dụng cách kiên định trong suốt Linh Thao để thông truyền không phải một hoạt động tri thức nhưng là một hiểu biết được cảm nếm, một cái biết trong con tim, hay một hoạt động cảm xúc. Trong bối cảnh đó, Những Hướng Dẫn này trở thành một điều gì đó như là cách sống trong một Giáo hội vừa thần linh vừa nhân loại với cả tình yêu lẫn lòng trung thành có phê phán. “Giữa những bối rối và lo âu của Giáo hội thời ngài trong thế kỷ mười sáu, I-nhã đã biết những khó khăn của việc duy trì một sự cân bằng trưởng thành, một phán đoán công minh, và một lòng tôn kính đối với cả truyền thống và thay đổi. Những hướng dẫn mà ngài đưa ra với hàm ý là sẽ được thao viên nội tâm hóa, tương tự như những hướng dẫn liên quan đến việc ăn uống hay những hướng dẫn để phân định thần loại.”[4] Kinh nghiệm của I-nhã về Giáo hội phẩm trật đã dẫn ngài yêu mến sâu xa vì đó là một cấu trúc quyền hành được nhập thể, và chúng ta cần đón nhận cái thực tế của của thẩm quyền và sức mạnh được diễn tả một cách cụ thể đó. “Giáo hội của I-nhã luôn luôn là một giáo hội của tương quan, và những tương quan đó vừa mang tính thần thiêng vừa mang tính nhân loại.”[5] I-nhã cảm thấy rằng các tác phẩm mang tính trào phúng và châm biếm của của những người như Erasmus đã đã làm xói mòn chí khí của Giáo hội, của Cộng đoàn. Vì thế, Hướng dẫn Số Mười [362] đã lặp lại [22] việc khuyên nhủ thao viên cần phải hướng đến việc ca tụng hơn là đổ lỗi và phải gặp gỡ cá nhân với những người có khả năng giải quyết vấn đề của cộng đoàn. Trong thế giới ngày nay, xu hướng ca ngợi hơn là đổ lỗi và luôn giao việc cho người có khả năng giải quyết nhờ có những động lực chân thành như thế thực sự hết sức cần thiết. Dường như không chỉ trong Giáo hội, mà trong tất cả xã hội, chúng ta thường mau mắn tìm lỗi và đổ thừa. Chúng ta hiếm khi dành giờ để thực sự lắng nghe điều người khác đang nói trước khi chúng ta đã chuẩn bị sẵn những bác bỏ. Dường như chúng ta đã quên rằng tất cả chúng ta đều là một phần của Công trình Vĩ đại, rằng tất cả mọi người đều là sự diễn tả sự hiện diện của tình yêu Thiên Chúa – ngay cả những người có ý kiến hoàn toàn trái ngược với chúng ta. Họ vẫn đang bộc lộ một chân lý nào đó. Và chúng ta cần phải tìm kiếm chân lý đó và cùng nhau xây dựng trên nền tảng đó hơn là tập trung vào những khác biệt và chia tách mỗi người.

Với cách hiểu này về Những Hướng Dẫn, mệnh đề thường được trích dẫn “trắng thành đen” trong Hướng Dẫn số 13 [365] mang lấy một diễn giải khác. Như được hiểu trong thời đại của ngài, rằng I-nhã chỉ đơn giản lặp lại sự kiện rằng có những điều huyền nhiệm của Giáo hội vượt quá trí hiểu của con người, tỉ như sự hiện diện của Mình và Máu Thánh Đức Ki-tô trong Thánh Thể. Nó không phải là một lời mời gọi đón nhận một cách mù quáng.

Cũng có một số chức năng khác biệt nhau trong lòng Cộng đoàn Giáo hội. Chức năng theo khía cạnh thể chế của Giáo hội là cưu mang truyền thống và cung cấp một cấu trúc, như bộ khung, để nâng đỡ toàn thân thể. Một khía cạnh khác cũng hết sức thiết yếu của Cộng đoàn Giáo hội là khía cạnh ngôn sứ. Khía cạnh này mang tính tầm nhìn. Nó đọc các dấu chỉ thời đại và đáp ứng cách diễn tả của các giá trị và truyền thống đối với cuộc sống đương đại. Nó thúc đẩy Giáo hội hướng đến tương lai. Cách lý tưởng, cần có một sự cân bằng tốt và một sự tôn trọng giữa hai khía cạnh trên của Giáo hội, tức có một mối căng thẳng sáng tạo. Khi nào một trong hai khía cạnh này thống trị hoặc không lưu tâm tới đóng góp của khía cạnh kia thì Cộng đoàn sẽ gặp đau khổ.

Tôi tin rằng giáo dân, và đặc biệt là CLC, thuộc về sự biểu hiện mang tính ngôn sứ của Giáo hội nhiều hơn. Chúng ta là những người đụng chạm nhiều hơn đến những dấu chỉ của thời đại. Chúng ta ý thức rõ hơn về những chuyển dịch cơ bản đang diễn ra. Chúng ta có thể thích ứng sự thay đổi nhanh hơn. Nhưng điều này cũng đòi hỏi chúng ta phải có một sự phân định liên tục trong cộng đoàn, trong bối cảnh của Giáo hội, để xem Chúa Thánh Thần đang mời gọi chúng ta hướng đến một cách thức diễn tả đức tin vừa mới mẻ nhưng đồng thời lại chân thực. Tiến trình nhận định – gửi đi – trợ giúp – lượng giá của CLC là cách thức của chúng ta trong việc thực hiện điều này. Chúng ta là những người được kêu gọi để tạo nên những “bầu mới” hầu giữ được “rượu mới”. Đây điều Thánh I-nhã đã làm, và cũng là điều Đức Giê-su đã làm trước đó.

(Chuyển dịch; Anthony Trần Khắc Bá, SJ từ “Ignatius of Loyola – Model for Lay Sprituality”, tác giả: Pat Carter, nguồn: http://storygroups.org/pdf/PCArticle.pdf)

Fr. Peter-Hans Kolvenbach, S.J.

I. Thánh I-Nhã và sự khó nghèo.

Những ai đã quen thuộc với “Linh Thao” đều biết rằng cuộc đời thánh I-Nhã gắn liền với khó nghèo. Dù rằng việc gợi lên vấn đề tế nhị này thật khó cho Ngài, nhưng chúng ta có thể tìm thấy những danh từ “người nghèo” đến khoảng 20 lần trong bản văn. Đặc biệt trong các bài suy niệm chính như: Nguyên Lý Nền Tảng, Nước Thiên Chúa, Hai Cờ Hiệu, và Ba Trình Độ Khiêm Nhường. Trong đó, phần cầu nguyện luôn dẫn chúng ta bước theo Chúa Kitô “nghèo”. Trước tiên, thánh I-Nhã giúp chúng ta khám phá ra rằng: con người được kêu gọi để Tôn Vinh Thiên Chúa, dù là giàu có hay nghèo nàn. Thứ đến, cách chọn lựa riêng của Chúa Kitô là giảng truyền sự sung mãn của Thiên Chúa trong sự khó nghèo, thì qua những phương tiện đơn sơ và mộc mạc, chúng ta được kêu gọi bước theo Ngài, là sẵn sàng tham dự vào sự chọn lựa đó, sự chọn lựa sống khó nghèo.

Giáo Hội ngày nay hiểu rõ vấn đề hơn bao giờ hết, để việc giảng truyền Tin Mừng không còn dựa vào những phương cách vận động nơi công chúng, cũng hẳn là không còn dùng bạo lực để ép buộc, hay dùng các lý tưởng để mà quyến rũ. Mà thật hơn, Tin Mừng hôm nay đã được loan truyền bằng những gương mẫu thấp bé, mà mỗi người trong chúng ta đem về nhà, vào gia đình, đến sở làm, nhờ ở việc Lời Chúa đang nhập thể trong từng cá nhân. Cách giảng truyền nghèo nàn này thể hiện đầy tràn nơi phép Thánh Thể. Chúng ta có thể và phải cử hành Bữa Tiệc Sau Cùng của Chúa trong những nhà thờ đồ sộ, cùng với đàn nhạc trọng thể linh đình, để rồi vào lúc cuối, Mầu Nhiệm của Chúa lại không tỏ hiện ra trong những lộng lẫy nguy nga, mà là trong tấm bánh, thứ bánh mà chúng ta ăn mỗi ngày, và trong thứ rượu mà chúng ta uống thường khi.

Thánh I-Nhã nhắc chúng ta rằng: Thiên Chúa đã hạ sinh trong cảnh cơ hàn cùng cực, Ngài mô tả vậy không phải để thê thảm hóa vấn đề, mà là đơn sơ vạch ra một sự kiện. Sự kiện này nói lên cách chọn lựa của Chúa Kitô và những gì thuộc về Ngài. Câu chuyện Giáng Sinh nhấn mạnh vào cái bấp bênh của cảnh đời Chúa Kitô trong gia đình Ngài, cùng với những con người rất đỗi nghèo nàn mộc mạc đó, không hẳn là vào những khó khăn vật chất mà họ có thể phải gánh mang, Tin Mừng Phúc Âm được truyền rao đến những người nghèo sẽ luôn là dấu hiệu có Chúa hiện diện. Bởi vì, còn những người nghèo ở giữa chúng ta là dấu chứng tỏ chúng ta chưa làm theo ý Thiên Chúa, là Đấng luôn muốn chúng ta tất cả đều trở nên những con người đầy đủ. Đây chính là lý do vì sao ngay từ thời Abraham, Thiên Chúa luôn nhắc đến những người đau khổ và những người nghèo, vì họ là nạn nhân của tội lỗi loài người, nạn nhân của kẻ đã dối gian lừa gạt, của “thần dữ” từ thời khai nguyên.

Thánh I-Nhã hiểu rõ bản tính con người, Ngài biết rằng: trong chúng ta có một trực giác xa lánh nghèo khó. Trong chúng ta, có một lòng muốn sâu xa được có mọi thứ, nắm được mọi quyền, và thèm mọi sư.. Trong Linh Thao, Ngài chỉ rõ rằng: chúng ta là những tạo vật có lắm nhu cầu. Rất thực tế, Ngài không ám chỉ lòng khao khát Chúa nơi chúng ta mà là nhu cầu ngủ (84); nhu cầu nhà ở (103); nhu cầu ăn uống (210-217). Ngài đã lo cho sức khỏe phần xác của chúng ta. Ngài không muốn chúng ta yếu đau ảnh hưởng vào việc Linh Thao (83). Thánh I-Nhã biết rõ những nhu cầu của chúng ta, Ngài còn biết rằng: tất cả chúng ta đều khó kềm chế nổi chính mình, để noi theo những chỉ dẫn của những nhu cầu cần thiết và hữu ích đích thực, trong tương quan chúng ta làm việc cho Chúa, mà thường hơn chúng ta để mình chiều theo những ước mơ cùng những tưởng tượng từ cảnh chờ đợi dấy động lên, hoặc từ những thứ mà chúng ta nhìn xem có đầy vẻ hào nhoáng cùng sang trọng của cuộc đời.

Trong nguyên lý Hai Cờ Hiệu, thánh I-Nhã nhắc chúng ta phản ứng lại với “thần dữ” là kẻ không muốn chúng ta có sức sống, nhưng ngược lại, hắn muốn chúng ta mất đi. Hắn dùng những nhu cầu của ta, mà làm ta tổn thương bởi lòng tham, cho đến khi chúng ta chết gục (142). Với cái nhìn thực tiễn, thánh I-Nhã dẫn chúng ta đến việc tưởng tượng ra những cảnh mà chúng ta sẽ để cho lòng thèm muốn chiếm hữu mọi sự bùng lên nhiều và càng ngày càng nhiều, cho đến một lúc, chúng ta thấy phát sợ bởi không thể có hết mọi sự được. Ngài không nhằm đưa chúng ta đến chỗ phủ nhận nhu cầu, từ bỏ hoàn toàn mọi sự, lơ là mọi của riêng và mọi quyền lực. Ngài chỉ nhằm tìm kiếm sự thật về những gì đích thực chúng ta là, trước mặt Thiên Chúa Cha cùng với Chúa Con và Chúa Thánh Thần. Bước đầu, chúng ta chưa thể vô tư đủ khi nói đến giàu sang và nghèo hèn. Khi đề cập đến cái căn rể của nó, cái nhìn của chúng ta luôn chỉ là một lối nhìn, lối sống, và cái mực thước của ta luôn luôn cao lên đến mức có thể để đo những nhu cầu của mình. Chẳng hạn, ngay tức thì, không ai có thể nghĩ đến việc tự xếp mình vào hạng với những di dân hoặc tị nạn được. Hơn thế nữa, trong nguyên lý Hai Cờ Hiệu, thánh I-Nhã lưu ý chúng ta rằng: “thần dữ” luôn cố gắng bảo ta: sự nghèo khó của Đức Kitô sẽ dẫn chúng ta xa khỏi thế gian, và buộc chúng ta xuống hàng mất cả nhân tính, mất lòng ham muốn có nhu cầụ. Chính Chúa cũng đã bảo: “thần dữ” luôn muốn chúng ta nghĩ rằng: chúng ta mất mạng sống khi chúng ta theo Chúa Kitô trong sự nghèo khó của Ngài.

Cuối cùng, thánh I-Nhã tiến đến mức độ sâu xa hơn. Ngài nói: bên dưới lòng thèm muốn có được mọi sự, chính là “cái tôi” của mình muốn chiếm đoạt mọi giầu sang đó làm của riêng. Chúng ta muốn sống cho chính mình, làm việc cho chính mình, nghĩ về chính mình. Càng chiếm hữu, chúng ta càng tự phụ, tự mãn. Chúng ta có cảm giác không bao lâu chúng ta sẽ chiếm doạt được hết mọi sự và mọi người. Nhưng đặt biệt là không có Thiên Chúa là Đấng mà thực ra ta có được mọi sự từ Ngài. “Khốn cho ngươi là những kẻ giàu”, Chúa đã phán như vậy (Lc 6,24). Vì người giầu đã thỏa mãn. Họ không cần đến ai, họ thu tích như lòng muốn với mức độ càng muốn giầu có thêm. Bởi thế, cho dù là người giàu có nhất thế gian, cũng chẳng bao giờ họ chiếm hữu cho đủ .

Để cởi bỏ những thèm muốn đó, thánh I-Nhã dẫn chúng ta đến hưởng niềm vui trong ban phát và khi cho đi. Nếu chính Thiên Chúa là quà tặng và lòng tha thứ là tình thương trong Ngài, thì chúng ta là những tạo vật được dựng nên giống hình ảnh Ngài sẽ không bao giờ có hạnh phúc, bao lâu chúng ta chưa dâng hiến cuộc đời chúng ta như là hiến vật và là quà tặng chính mình, giống hình ảnh Chúa Kitô và chúng ta bước theo Ngàị. Để nhận ra sự thực về mình, đối với thánh I-Nhã, là đạt đến “tinh thần khó nghèo tối thượng” (146). Mọi sự trong chúng ta là món quà Chúa ban, và mọi sự chúng ta làm, do đó phải là quà dâng lên cho Chúa, và cho cả chính mình nữa là con cái của Ngài. Đây là sự thực của ta trước mặt Thiên Chúa. Trong “nhật ký” (Spiritual Journal), thánh I-Nhã sau này gọi đó là “Lòng yêu thương khiêm nhường”. Khiêm nhường vì là ta nhận sự thật về mình. Đầy yêu thương, bởi không vì may mắn mà ta nhận ra sự thật đó, nhưng là do cả tấm lòng yêu thương.

Những hướng dẫn thiêng liêng này không có ý nghĩa gì nếu đứng ngoài cách chọn lựa của Chúa Kitô: chọn sống tinh thần nghèo. Trong suy niệm về Ba Trình Độ Khiêm Nhường hay là Tình Yêu của Kitô Hữu, cách chọn lựa này được gợi lên trong câu: “để chọn khó nghèo cùng với Chúa Kitô “nghèo” hơn là chọn giàu sang” (167). Đặt biệt trong thời đại này, người ta đã tự dìm mình vào những giá trị mà Chúa Kitô gợi lên, hơn là vào chính con người của Ngài. Điểm quan trọng và khác biệt được gợi lên là chỗ: ta không theo một lý tưởng về nghèo khó, một chương trình nghèo khó phải hoàn thành, mà là ta bước theo chính con người Chúa Kitô khó nghèo

Chúa Kitô mang tính nết nghèo trong chính con người của Ngài. Nhưng Ngài không bao giờ mất đi tính thích hưởng dùng của cải. Không ai thấy Ngài “khổ rách áo ôm”. Anh họ Ngài là Gioan Tẩy Giả sống nghèo hơn Ngài. Ngài cũng không có “tiền rừng bạc bể” Ngài thuộc về một gia đình mộc mạc, dùng đủ trong những khi thuận xuôi không trở ngại. Bởi đó, Chúa Giêsu rất thoải mái bước vào những ngôi nhà giàu sang phú quý cùng với các bạn của Ngài. Thì lúc khác, cũng chính Chúa Giêsu đó, biện hộ cho những nghịch cảnh gây nên bởi giai cấp thứ bực. Ngài bước ra khỏi chỗ của Ngài, đến phục vụ người nghèo và người đau yếu. Ngài làm mọi việc Ngài có thể để đem họ ra khỏi cảnh khốn khổ của ho. Thiên Chúa Cha không muốn chúng ta chết hoặc phải khổ đau. Qua lời Chúa Giêsu, đau khổ không thể chấp nhận giống như bình thường, Không có nơi nào trong phúc âm mà ta thấy có những lời thỏa mãn với đau khổ. Chúa muốn chúng ta giàu có trong Ngài, theo nghĩa này, sự nghèo khó mà mang thương tổn không thể dung tha được trong ánh mắt Thiên Chúa, và có thể chẳng mang giá trị gì.

II. Phúc cho người nghèo khó.

Sự nghèo khó mà mang thương tổn không thể trở nên lý tưởng Kitô hữu được, nhưng ở mỗi cá nhân lại là một vấn đề. Khó nghèo tự nó không được chúc phúc. Phúc lành là để cho những người nghèo, những người khó nghèo trong tinh thần. Cho dù Chúa Giêsu không mất đi tính hưởng dùng của cải, Ngài vẫn nghèo trong con người của Ngài, trong tinh thần của Ngài. Ngài không thuộc về chính mình Ngài. Ngài là Con Chúa Cha, trong mọi sự, Thiên Chúa bởi Thiên Chúa, ánh sáng bởi ánh sáng. Và đây chính là lý do tại sao, rất thường trong phúc âm, với tinh thần nghèo khó, Chúa Giêsu đã thú nhận Ngài không thể làm được gì. Chính Chúa Cha hành động trong Ngài, Ngài không rao giảng lời riêng của Ngài, chân lý riêng của Ngài, nhưng là của Thiên Chúa Cha. Bởi thế, bước theo Chúa Kitô nghèo, trên tất cả, có nghĩa là nhận ra mọi quà tặng, mọi ân sủng đã được dành sẵn cho tạ Đây chính là “tinh thần nghèo” mà thánh I-Nhã nói đến (trong LT 98, 146, 147). Và, bởi vì chúng ta không có tâm hồn trong sạch, quả tim nghèo nàn của chúng ta khi bước theo Chúa Kitô nghèo, phải được diễn đạt ra ngoài một cách cụ thể, theo lời thánh I-Nhã là sinh hiệu lực. Theo thánh I-Nhã, tinh thần nghèo là căn bản cho chúng ta nếu chúng ta muốn mặc lấy tâm hồn nghèo giống Chúa Kitô “nghèo”. Thánh I-Nhã còn giúp chúng ta nhận định đâu là hình thức cụ thể nghèo sinh hiệu lực. Có nhiều ơn gọi khác nhau- như trong Ba Trình Độ Khiêm Nhường. Sự khó nghèo của thánh Phanxicô Assisi khác với cái nghèo của Giáo Hoàng Piô X, dù cả hai cùng bước theo Chúa Kitô nghèo. Cái nghèo của bác sĩ Moscatti khác với cái nghèo của San Gennaro, dù cả hai cùng theo Chúa Kitô nghèo. Trong Linh Thao tuỳ theo ơn gọi riêng của mỗi người, giúp chúng ta khám phá ra đường hướng cụ thể để bước theo Chúa Kitô “nghèo”. Trong Phúc Âm, việc Chúa làm không nhiều bằng việc Ngài kêu gọi chúng ta bước theo Ngài, giúp Ngài tế bần cho kẻ đói, chia của cho người nghèo hay phó thác mọi sư. Cũng vậy, thánh I-Nhã từ chối không ấn định cho chúng ta sẵn một chương trình cần phải chu toàn hoặc một mẫu mực để chúng ta làm theo. Thánh I-Nhã mong muốn chúng ta cảm nghiệm từ mẫu gương Chúa Kitô. Hàng năm, mỗi người chúng ta tùy theo ơn gọi riêng, nên tự mình mạo hiểm trong Chúa Kitô “nghèo”, hầu nhận định xem trong cuộc sống hàng ngày, qua những chọn lựa chúng ta làm, có phải chính tinh thần nghèo của Chúa Kitô đang dìu dắt chúng ta không, hay là “thần dữ”, thần chiếm hữu đang xúi giục chúng ta thèm muốn thêm và giữ chặt lấy những gì chúng ta chiếm được làm của riêng cho mình.

Trong lúc chiêm ngắm tinh thần nghèo của Chúa Kitô trong Phúc Âm, thánh I-Nhã nhìn thấy chung quanh Thiên Chúa những người giàu có, mặc lấy tinh thần nghèo khó. Chẳng hạn như: người bạn của Chúa Giêsu là người dành cho Ngài ngôi mộ chôn mới. Hẳn là người bạn đó đã phải liều đem danh vọng của mình để làm thế cho Ngài. Cũng có nhiều người nghèo không tiền bạc. Có cả những Biệt Phái là người dù không giàu sang lắm, nhưng họ chỉ nghĩ đến mình và cảm thấy rất tự mãn. Dĩ nhiên giàu có “kếch xù” không thể chính nó là dấu hiệu của nghèo khó tinh thần được. Đây cũng là lý do ta.i sao trong Linh Thao, thánh I-Nhã viết rằng: tốt hơn và an toàn hơn là chúng ta biê’t hạn định về kiềm chế chính mình, trong lối sống của mình, càng nhiều càng hay, đến độ có thể (344). Lời khuyên này không có nghĩa khuyến khích chúng ta từ bỏ mọi của cải, và chỉ nhằm vào việc từ bỏ đó là đủ. Lời khuyên có nghĩa khích lệ chúng ta bước theo Chúa Kitô là Đấng giàu sang, đã mang sự giàu sang của mình làm phong phú hóa chúng ta lên. Cùng một cách này, với ơn gọi riêng của mỗi người, chúng ta phải dùng giàu sang mà chúng ta có, dù là tiền bạc, tài năng, hoặc các phẩm tính, để phụ vụ anh chị em chúng ta đang cần cho việc thăng tiến đời sống của họ. Vì vậy, với tinh thần nghèo, chúng ta sẽ được che mắt không nhìn thấy thế giới giàu sang và ích kỷ, nhưng mở mắt cho ta biết nhạy cảm trước nhu cầu của anh em, của người nghèo. Thánh I-Nhã trong khi cầu nguyện với Phúc Âm đã thực sự nhận ra Thiên Chúa nghèo giữa những người nghèo. “Bất cứ ai giúp đỡ một trong những người bé mọn này, là giúp đỡ ta vâ.y.”

Ngày nay, qua truyền thanh và truyền hình, qua các tài liệu cùng báo chí, chúng ta đụng chạm thường xuyên với một thực thế dầy đặc những nghèo đói vây quanh, ngoài kia mãi cuối chân trời, nhưng cũng ngay đây, tận cửa nhà chúng ta. Những thực cảnh này đâu dẫn chúng ta đến việc coi nhẹ tiền bạc được. Thánh I-Nhã đã chú tâm trong một suy niệm với câu chuyện ba nhóm người phải quản lý chi tiêu món tiền 10 ngàn đồng (157), và Ngài thêm vào trong Linh Thao nhiều hướng dẫn và phương cách phân phát. Từ đó, Ngài muốn chỉ dạy chúng ta, lúc bước theo tinh thần nghèo khó của Chúa Kitô, nên xử dụng tiền bạc một cách rất cẩn thận và với lòng quý trọng, ở bất cứ hoàn cảnh nào trong đời sống chúng ta. Chúng ta không thể tránh né nó, hay gạt nó ra ngoài việc tu đức. Và khi tiền bạc đã trở nên vấn đề cho chúng ta, chúng ta phải tìm Chúa trong mọi sự qua việc chúng ta quản lý những gì chúng ta có (5) và những gì chúng ta nhận lãnh được như những món quà. Trước mối thịnh tình gói ghém trong những món quà đó, thánh I-Nhã khuyên chúng ta rằng: của cải phải được xử dụng trong “công bình, thiện tâm, và từ ái.” (237). Đó là luôn trạo tặng cả những gì khác hơn là chính mình, vượt khỏi vòng bắt buộc, vòng thông lệ, hay những việc đã được bàn bạc cùng nhau đề ra trong các hội nghi, như thế chúng ta sẽ khám phá ra niềm vui chân tình, chính là đặc nết nội tâm của những người bước theo Chúa Kitô nơi gia đình, tại sở làm và trong cuộc sống. Cũng trong cái nhìn ấy, I-Nhã không hình dung được làm bạn đồng hành với Chúa Kitô trong khó nghèo mà không chia sẽ tình yêu vị tha cho kẻ khác. Đây không phải là việc thuộc phạm vi lý tưởng hay chính trị, mà chỉ là việc ngài bước theo Chúa Kitô nghèo, để làm phong phú hóa những người nghèo lên. I-Nhã cũng không bàn việc này dài dòng, ngài đã thực hiện nó nhiều hơn chúng ta, qua việc: ngài lợp nhà cho những người nghèo, Ngài bênh vực họ trước chính quyền và các cơ quan địa phưong, ngài cố phục hồi cảnh tồi tàn mất nhân phẩm nơi những hành khất, và trong việc ngài mở các trung tâm làm chỗ cho các tín hữu có nơi gặp gỡ, cùng nhau nhìn vào những nhu cầu của người nghèo. Từ đó, I-Nhã hiểu rằng: xã hội mà chúng ta sống không bao lâu còn giống như vậy; chúng ta phải nói về công bình, bác ái; việc tế bần cho người nghèo phải được thay thế một cơ chế lành mạnh. Phần chúng ta khi diễm dịch cách sống khó nghèo trong tinh thần bằng lối sống nghèo cụ thể và sinh hiệu lực, để nhìn thấy những món quà và sự tha thứ chúng ta đang được: chúng ta phải chia sẻ tình yêu của Chúa Kitô nghèo ra trong việc công bố Tin Mừng cho những người nghèo. Phúc cho những người nghèo, vị họ đang bước theo Chúa Kitô nghèo, họ sẽ được cơ nghiệp dành sãn cho họ, nhân danh Thiên Chúa chúng ta.

Nguồn: Đồng Hành 1992, số 7 & 8, trang 15-18

“Tại sao lại gọi là Dòng Tên? Tất cả mọi dòng đều có tên, nào là dòng Đa-Minh, dòng Phan-xi-cô, dòng Biển Đức…. Không lẽ hết tên để đặt cho nhà dòng rồi, nên mới kêu là Dòng Tên?”

Không ít người đã hỏi như vậy. Mỗi lần như thế, tôi lại phải từ từ giải thích, để ít nhất giải bày được thắc mắc rất hợp lý trên. Trong tinh thần cổ võ ơn gọi, xin giới thiệu với mọi người, đặc biệt với các bạn trẻ đôi nét về Dòng Tên. Đầu tiên xin trình bày vài nét về ông tổ sáng lập Dòng Tên. Đó là Thánh I-Nhã, người Tây Ban Nha. (Ignace de Loyola, 1491-1556).

1. Những bước ngoặc đầu tiên

§ Thời trai trẻ

Khi còn là một thanh niên 26 tuổi, I Nhã đã muốn hưởng sự hoan lạc trên thế giới, vì thế đã xin đi „tòng quân“. Trong một trận trấn thủ pháo đài tại Pamplona. Trước sự tấn công của Pháp, cấp chỉ huy và các hiệp sĩ biết rằng, mình không thể chống trả được, nên điều đình xin đầu hàng. Nhưng I Nhã mạnh mẽ tranh luận với cấp trên, là phải nhất định trấn thủ pháo đài cho bằng được. Khi bị quân pháp bắn súng pháo và đại bác, I Nhã đã bị thương nặng và sau đó tất cả các binh sĩ đầu hàng.

Vì bị thương nặng gãy chân và phải di chuyển xa, nên vết thương càng trầm trọng. Bác sĩ không hy vọng sẽ lành, sức khoẻ càng lúc càng tồi tệ. Khi cảm thấy cái chết đã gần kề, I Nhã đã xin nhận bí tích giải tội lần cuối. Hơn nữa, Bác Sĩ nói rằng, nếu đến nửa đêm mà sức khoẻ của I Nhã không khả quan, thì đành bó tay để cho chết. Nhưng I Nhã là người có lòng mến mộ Thánh Phêrô một cách đặc biệt, Ngài đã tín thác hoàn toàn vào Chúa, và cũng xin Thánh Phêrô cầu bầu. Nửa đêm qua đi, tử thần không „viếng thăm“ I-Nhã, ngược lại tình trạng sức khoẻ khả quan hơn, và sau đó vài ngày I Nhã được coi là người đã thoát khỏi cái chết. Xương chân bắt đầu lành lạnh nối lại với nhau, nhưng khổ thay dưới khủy đầu gối, khúc xương gãy nằm chồng lên nhau, cho nên một chân bị ngắn hơn, và vì khúc xương lòi ra nên trông thật xấu xí khó coi. I Nhã thấy rằng với một tướng đi khập khễnh, và cái chân quái dị như thế, thì sẽ hủy hoại đi cuộc đời sự nghiệp. Nên I Nhã đã xin bác sĩ giải phẩu cắt khúc xương đó đi, mặc dầu biết rằng mình sẽ phải chịu cực hình còn đau đớn hơn lần bị thương trước. I Nhã thích đọc sách tiểu thuyết và kiếm hiệp, vì thế khi nằm trên giường bệnh, I-nhã muốn tìm sách này để đọc giết thời gian, nhưng tìm chẳng thấy. Thay vào đó, người ta đưa cho I Nhã cuốn “Vita Christi” (Cuộc đời Đức Kitô) và cuốn sách Hạnh các Thánh. Ðọc đi đọc lại, đôi khi I-Nhã cảm thấy thích thú. Ðọc về Cuộc Ðời Chúa và các Thánh, thỉnh thoảng ông dừng lại và tự hỏi mình: “Giá mà tôi cũng làm được những việc như Thánh Phanxicô (thành Assisi) hay Thánh Ða-Minh đã làm thì sao?” Như thế, ông suy niệm về nhiều việc lành có thể làm được, cũng không thấy khó khăn cho lắm! Mỗi lần như thế, ông lại tự nhủ: “Thánh Phanxicô đã làm việc này thì tôi cũng phải làm được! Thánh Ða-Minh đã làm được việc kia thì tôi cũng phải làm!” (Hồi ký I-nhã số 7)

Và từ từ với ơn của Chúa, I Nhã quyết định bỏ mọi sự theo Đức Kitô.

§ Đổi đời

Sau đó chàng hiệp sĩ I-Nhã đã quyết định làm một chuyến hành hương đến Giêrusalem, trên đường Ngài ghé Monserrat và kính viếng Đức Mẹ ở đó. Trên đường từ Navarrete tới Monserrat, I-Nhã lủi thủi cỡi trên một con La. Tình cờ một người Mauri (người Hồi Giáo) cũng cỡi lừa đi ngang qua, và hai người bắt chuyện với nhau. Chuyện họ nói là về Đức Mẹ. Người Mauri nói rằng anh ta thừa nhận Đức Mẹ thụ thai khi không biết người nam nào, nhưng làm sao lại có chuyện Đức Mẹ sinh con ra vẫn còn đồng trinh. Hai người tranh luận, nhưng I-Nhã không thể thuyết phục được tư tưởng của anh chàng Mauri, nên anh chàng này thúc lừa đi nhanh tiến về phía trước rồi khuất dạng. I Nhã một mình trên con La tiến bước, nhưng vẫn suy tư không hài lòng, vì mình đã không làm tròn bổn phận, để thuyết phục người Mauri, và như thế là không làm vinh danh Đức Mẹ.

Tức qúa, chàng hiệp sĩ liền thúc La đuổi theo, với ý định là sẽ rút dao đâm tên này mấy nhát. Nhưng suy đi nghĩ lại, I Nhã không biết có nên làm như vậy không. Vì thế, khi đến một ngã ba trên đường, I Nhã quyết định thả dây, để tự con La nó rẽ đi con đường nào thì tùy nó. Tuy vậy, I-nhã cũng vẫn nuôi ý tưởng, nếu đi cùng đường với tên Mauri thì I Nhã sẽ nhất định đâm cho nó vài nhát, nhưng con La đã chọn rẽ đi lối khác.

Khi tới Monserrat, I Nhã đã giành ba ngày tĩnh tâm, để chuẩn bị cho việc xưng tội. Sau khi làm phép hòa giải với Cha Linh Hướng, I-nhã nhận được sự bình an. Sau đó chàng hiệp sĩ I Nhã bỏ lại con La, còn cây kiếm và dao găm, là hành trang và là một vật làm nên căn tính của người hiệp sĩ, thì I-Nhã treo trước bàn thờ tại Đền Đức Mẹ Monserrat, dâng lên cho Đức Mẹ.

Sau đó I-nhã đến Manresa. Ở tại đây I-Nhã đã nhận được ơn soi sáng của Chúa cách đặc biệt. Thời gian một năm ở Manresa (1522-1523) Chúa đối sử với I-Nhã như thày giáo dạy học trò, như qua những kinh nghiệm bị cám dỗ, kinh nghiệm bối rối và bị thử thách, kinh nghiệm sợ hãi về sự chết, kinh nghiệm về sự trông cậy và tin tưởng vào Chúa, kinh nghiệm an ủi và cảm nhận được lòng thương xót của Chúa nơi mầu nhiệm Ba Ngôi, mầu nhiệm Thánh Thể. Đặc biệt, I-Nhã đã được Chúa mở lòng và mở đôi mắt tâm hồn, để „am tường nhiều điều, vừa thuộc đức tin vừa văn hoá, dưới một luồng sáng rực rỡ khiến mọi điều trở nên mới mẻ“ (Hồi Ký I-Nhã số 30).

Tất cả những kinh nghiệm trên đã củng cố đức tin của của I-Nhã, và I-Nhã được kêu gọi trở nên Linh Mục của Chúa. Trong thời gian này Linh Thao là con đường thiêng liêng đặc biệt của I-Nhã.

2. Dòng Tên và những bước đi chập chững.

§ Paris – Thành Phố tình yêu, nơi sinh của Dòng

Sau đó với tuổi 30, I-Nhã quyết định đi học Thần Học. Dù đã hết tuổi sinh viên, I-Nhã vẫn kiên tâm mài dũa kinh sử, bắt đầu miệt mài học tiếng La-tinh. Khi chuyển tới học tại đại học Paris, I-Nhã đã quy tụ được một nhóm bạn cùng chí hướng, và rồi tình Bạn của họ đã được chăm bón và phát triển trong sự quan phòng và tình yêu của Chúa. Hằng tuần, mỗi Chúa Nhật, ngài cùng với các bạn đến xưng tội và dự lễ tại đan viện Notre-Dame de Vauvert dòng Chartreux. Sau thánh lễ, các bạn chia sẻ với nhau bữa ăn huynh đệ và lý tưởng tông đồ. Những buổi sinh hoạt như vậy ai muốn đến dự cũng được, khi nào chán thì bỏ, thấy thích hợp thì tiếp tục. Sau nhiều gạn lọc, có 6 người thực sự muốn gắn bó với nhóm. Rồi mỗi người lần lượt tập Linh Thao 30 ngày do I-nhã hướng dẫn. Một lý tưởng tông đồ nung nấu những sinh viên trẻ đầy nhiệt huyết, đồng thời một tình bạn thiêng liêng lớn dần, nối kết bảy người lại thành một, vượt qua mọi ngăn cách tự nhiên sẵn có. Kết quả là nhóm bạn đi đến một quyết định chung: cùng nhau tuyên khấn sống theo ơn gọi và lý tưởng tông đồ theo Chúa Kitô.

lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời, 15.8.1534, bảy sinh viên Đại Học Paris cùng nhau đến nhà nguyện Các Thánh Tử Đạo ở Montmatre (Crypte du Martyrium de Montmartre) để tuyên khấn. Chân phước Phêrô Favre, linh mục duy nhất của nhóm, dâng lễ, một lễ dành riêng cho họ. Trước khi rước Mình Thánh Chúa, mỗi người lần lượt đọc lời khấn đã viết sẵn. Trong tinh thần này, bảy anh em đã ý thức được một tâm tình: Tất cả là những người Bạn của Chúa Kitô. Trong số bảy người đó, ngoài Thánh I-Nhã ra còn có Thánh Phanxicô Xaviê. Hôm nay, tại nhà nguyện Các Thánh Tử Đạo ở Montmatre, chúng ta còn có thể đọc được một bảng bằng đồng viết bằng tiếng La-tinh: “Societas Jesu Quae Sanctum Ignatium Loyolam Patrem agnoscit, Lutetiam matrem Hic nata est. – Dòng Tên sinh tại nơi đây. Cha: Thánh I-Nhã, Mẹ: Paris“.

§ Roma – Nơi Dòng được đặt tên.

Sau thời gian sống ở Paris, I-Nhã và nhóm bạn bảy người đã nuôi mộng sẽ đi Giêrusalem và dấn thân ở đó. Tuy nhiên, họ cũng có một ý tưởng thứ hai, là nếu điều kiện không cho phép họ đi Giêrusalem, thì tất cả sẽ xin tự nguyện tùng phục Đức Thánh Cha, và sẽ đi bất cứ nơi đâu và làm bất cứ việc gì để phục vụ Giáo Hội.

Khi từng người lần lượt đã đến Roma, thì họ nhận được sự chúc lành của Đức Thánh Cha, Ngài cũng cho phép họ đi Đất Thánh. Hơn nữa, Ngài còn cho phép tất cả được chịu chức Linh Mục. Trong năm đó, năm 1537, vì điều kiện không cho phép, nên việc đi Giêrusalem phải hoãn lại, và với thời gian Chúa đã muốn hướng đi khác cho những người trẻ này. Đặc biệt trong thời gian này I-Nhã đã có được một thị kiến tại La Storta: „Một hôm khi còn cách xa Roma mấy dặm, đang khi cầu nguyện trong một nhà thờ, I-Nhã nhận thấy một sự thay đổi lớn lao trong tâm hồn, và thấy rõ ràng Chúa Cha đặt ông cùng Chúa Kitô, con của Ngài. I-Nhã không thể nào nghi ngờ điều đó chỉ biết rằng Chúa Cha đặt mình cùng Chúa Con.“ (Hồi ký I-nhã số 96) Đó chính là một trong những kinh nghiệm giúp I-Nhã và các anh em nhận ra được ơn gọi để trở nên những người kết thân với Chúa Kitô, trở nên những môn đệ của Ngài và cùng Ngài lên đường phục vụ Thiên Chúa và các linh hồn.

Ngoài ra, thời gian này, các anh em tiếp tục sống tinh thần tông đồ, cụ thể là giúp các các linh hồn, và đưa mọi người về với Đức Kitô, đúng theo tinh thần của Linh Thao. Đây cũng là một trong những trọng tâm sống của họ. Ngoài ra, các anh em đều tiếp tục xây dựng cuộc sống của mình trên đặc sủng Linh Thao. Họ cũng nhận định và suy nghĩ về tương lai của mình. Một trong những điều họ suy nghĩ là: „Nên đặt tên cho nhóm bạn mình là gì đây?“ Với tâm tình „là những người bạn trong Chúa Kitô“, tất cả đều đồng tâm chọn chính tên của Đấng đã làm cho mọi người yêu mến và ao ước phục vụ. Vì thế, họ đã chọn tên cho nhóm là: „Societatis Jesus – Cộng đoàn Giêsu hữu“.

Sau đó, vào Mùa Chay năm 1539 tại Roma, I-nhã và các bạn đã nhất trí xin lập một dòng tu mới. Đức Thánh Cha Phaolô III đã chính thức phê chuẩn Dòng Chúa Giêsu vào năm 1540, với tên gọi “Cộng đoàn Giêsu hữu”. Ở đây xin mở ngoặc để phần nào trả lời cho câu hỏi: “Tại sao ở Việt Nam lại kêu Dòng Chúa Giêsu là Dòng Tên?“ Vì khi Dòng Chúa Giêsu vào Việt Nam, thì trong bối cảnh xã hội thời đó, ai kêu tên của Ông Bà Cha Mẹ, đặc biệt tên của Chúa, thì rất phạm thượng, nên „Dòng Chúa Giêsu“ đã được kêu là „Dòng Tên“, để không phạm húy, để mọi người dễ chấp nhận, và cũng dễ dàng cho anh em Giêsu Hữu thời đó trong việc truyền giáo.

§ Phố phường và thế giới – Tu viện của Dòng Tên

Khi Dòng Tên được phê chuẩn và hình thành, I Nhã và các anh em đã quyết định một vài điều liên quan đến đời sống thiêng liêng và phục vụ. Cộng đoàn dòng Tên sẽ không có giờ kinh phụng vụ chung, tu sĩ dòng không có áo dòng như các tu viện và dòng Tu thời đó, và Dòng Tên cũng không là một tu viện với một „chỗ gối đầu“ êm ấm, được bao quanh bởi bốn bức tường kiên cố. Nhưng tại sao lại có những quyết định như thế? Đơn giản là các tu sĩ Dòng Tên cần phải sống ơn gọi tông đồ mà Thiên Chúa đã mời gọi. Vì thế, họ đã chọn lựa một số cách thức giúp họ dễ dàng thi hành sứ mạng tông đồ hơn.

Vì thế, tu viện của Dòng Tên sẽ là phố phường và thế giới, nơi các tu sĩ Dòng Tên đặt chân tới để giúp các linh hồn và phục vụ anh chị em. Đó chính là tinh thần sống của I Nhã, một người lữ hành, và của những anh em Dòng Tên từ xưa cũng như hôm nay.

Từ đó trở đi, theo gương của Chúa Giêsu, các tu sĩ Dòng Tên đã đi đến từng phố phường, làng mạc…, để đem tin mừng của Chúa đến khắp mọi nơi, cùng chia sẻ và giúp đỡ từng tâm hồn nhận ra được tình yêu của Chúa, tin vào Tin Mừng của Ngài, và tập sống theo mẫu gương của Đức Kitô. Đặc biệt, ở đâu cần giúp đỡ hơn, ở đâu khó khăn hơn, ở đâu Tin Mừng Chúa cần „nở hoa“ hơn, thì các anh em Dòng Tên quyết tâm lên đường dấn thân nơi đó. Vì vậy mà Phanxicô Xaviê đã phải xa lánh nhóm bạn, đáp tàu đến một vùng đất xa xôi và lạ lẫm ở Ấn Độ và Nhật Bản, Matteo Ricci và Adam Schall ở Trung Quốc, Alexandre de Rhode (cha Đắc Lộ) ở Việt Nam, và còn bao tu sĩ Dòng Tên khác đã đặt chân lên Nam Mỹ, Châu Phi.

Ngoài ra, môi trường phục vụ của dòng Tên ngày xưa, cũng như hiện nay với trên 20 ngàn tu sĩ tại 127 quốc gia, không giới hạn ở một chân trời nào cả. Không chỉ có chân trong triều đình nhà Vua thời xưa, mà còn ở những góc phố dơ bẩn tại Manila thời nay. Không chỉ ở tại những đại học danh tiếng như Georgetown University – Hoa Kỳ, mà còn tại những vùng hoang vu đất đỏ ở Việt Nam. Thực vậy, nơi nào Vinh Danh Thiên Chúa hơn, thì các tu sĩ Dòng Tên có mặt ở đó.

3. Những nét chính yếu làm nên khuôn mặt Dòng Tên

§ Để vinh Danh Thiên Chúa hơn – Ad Maiorem Dei Gloriam

“Để Vinh Danh Chúa Hơn” là cụm từ đã được thánh I nhã dùng rất nhiều lần, và đã trở thành châm ngôn của Dòng Tên. Châm ngôn này được các tu sĩ dòng Tên thấm nhuần và trở thành một trong những mục đích chính yếu cho đời sống dâng hiến của mình. Nên trong cả cuộc đời mình, nghĩ gì, nói gì, làm gì, các tu sĩ dòng Tên đều hướng về tâm tình: „Để cho vinh danh Thiên Chúa hơn“. Thực vậy, còn vinh danh ai khác, nếu không phải là vinh danh Thiên Chúa, Đấng vì yêu thương đã dựng nên con người. Chính vì vậy, mà theo I-nhã thì nguyên lý nền tảng cho đời người là: “Con người được dựng nên để ca tụng, tôn kính và phục vụ Thiên Chúa Chúa chúng ta, để nhờ đó cứu linh hồn mình” (LT. 23). Vâng, ca tụng, tôn kính và phục vụ Thiên Chúa, như các Thiên Thần làm. Như thế là Thiên Chúa đang được tôn vinh, đang được vinh quang.

Tuy nhiên, vinh quang Thiên Chúa là điều con người không chỉ nhắm tới trên bình diện ý hướng, nhưng còn cả trên bình diện thực hành nữa. Nghĩa là cần phải bắt tay vào, cần phải là chính muối đất và ánh sáng của cuộc đời. Trong tâm tình này, đối với Dòng Tên, thì vinh quang Thiên Chúa thúc đẩy từng cá nhân và toàn dòng phải cùng với Đức Kitô đi vào cuộc đời, cần xả thân vào công việc rao truyền Tin Mừng và bảo vệ Đức Tin, hay nói khác đi cần phải cùng với Đức Kitô „quăng lưới người“, nghĩa là rao truyền, xây dựng nước Trời tại trần thế hôm nay, và mời gọi mọi người bước qua „cánh cửa“ là Chính Đức Kitô, để vào sống nơi đồng cỏ xanh tươi và dòng suối ngọt ngào đem lại ơn cứu độ. Ngày hôm nay, với dòng Tên việc rao truyền Đức Tin luôn cần được gắn liền với công việc bảo vệ công bình trong trong xã hội.

§ Xắn tay áo và lao vào cuộc đời

Thực vậy, ngày xưa khi Đức Kitô đi vào cuộc đời, Ngài luôn quan tâm đến từng tâm hồn, đặc biệt là những anh chị em nghèo khổ và thấp cổ bé miệng. Với Thánh I-Nhã, trong thời gian học ở Paris và rồi làm việc và sống ở Roma, thì công việc phục vụ các tâm hồn là một điều tối quan trọng. Dù có bận bịu đến đâu, nhưng Ngài luôn có giờ để hướng dẫn thiêng liêng và giúp Linh Thao cho rất nhiều người. Vì thế, Tu Sĩ dòng Tên, những người Bạn đường của Đức Kitô, không chỉ giảng hay và nói giỏi, mà cần phải „xắn tay áo và lao vào cuộc đời“, cần sống sống đúng theo tinh thần của Đức Kitô, là trở thành những người phục vụ các tâm hồn, đặc biệt những anh chị em nghèo khó. Khi đã đồng ý bước theo tiếng gọi của Giêsu, thì cần phải cùng với Ngài đi vào trong từng ngõ ngách của cuộc đời, rảo bước trên từng con đường dẫn vào thành thị và làng mạc, để chia sẻ và phục vụ cho anh chị em bất hạnh, nhờ đó họ có thể sống và sống được dồi dào hơn.

Vì vậy, ngay trong thời gian huấn luyện, các tu sĩ Dòng Tên không chỉ làm bạn với sách vở, không chỉ „ngồi Thiền“ mãi, mà còn phải xắn tay áo lên đường, đi vào những nơi nghèo nàn và cần đến sự giúp đỡ nhất. Đó chính là những góc phố của các trẻ em bụi đời, là những nhà dưỡng lão của nhiều cụ già neo đơn, là góc rừng sâu thẳm không chỉ có khỉ ho cò gáy, mà còn có nhiều anh chị em người dân tộc thiểu số nghèo nàn. Tuy nhiên, dòng Tên không chỉ lo giúp cho người nghèo, mà nơi nào Giáo Hội cần đến, thì dòng Tên sẵn sàng có mặt.

§ Lao vào cuộc đời với sự Vâng Phục

Khi xắn tay áo lên lao vào cuộc đời, tu sĩ Dòng Tên không mù quáng như những con thiêu thân. Thực vậy, những lúc lên đường là những lần sống tinh thần Vâng Phục. Vâng phục như chính Đức Kitô đã vâng phục Cha mình, để hiến dâng mạng sống mình làm giá chuộc muôn người. Hơn nữa, trong chiều sâu của linh đạo, tu sĩ dòng Tên ao ước được nên giống Đức Giêsu trong mọi sự, ao ước được tham dự cùng sứ vụ với Đức Giêsu, ao ước có cùng số phận với Đức Giêsu, đó là được chết và phục sinh với Đức Giêsu, ao ước nên giống Đức Giêsu trong cách thức thi hành sứ mạng: vâng phục như người tôi tớ trong khiêm tốn khó nghèo, chịu xỉ nhục khinh chê.

Vì thế, sự vâng phục bề trên là một trong những điều rất quan trọng. Ý nghĩa của sự vâng phục này có nhiều khía cạnh. Vâng phục trong sự đối thoại, nhưng khi cần thiết, thì sẽ vâng phục bề trên một cách triệt để. Có thể, „ngày hôm trước qua ngày hôm sau“, đã vâng phục bề trên xắn tay áo, khăn gói lên đường, rời nơi ở thân thương và tiện nghi đang có, đến một nơi cực khổ hơn, để thi hành sứ mạng tông đồ của mình, nghĩa là phục vụ các linh hồn và làm vinh danh Thiên Chúa hơn.

Dòng Tên còn có lời khấn vâng phục Đức Thánh Cha trong những gì liên quan đến sứ vụ, và với ý hướng để việc giúp đỡ các linh hồn hữu hiệu hơn, và Chúa được tôn vinh hơn. Đó chính là Lời khấn thứ tư. Lời khấn này không chỉ được hình thành trong quyết định lập dòng vào năm 1539, nhưng nó đã được hàm chứa trong lời khấn ở Montmartre năm 1534. Lời khấn thứ tư là một điểm đặc biệt và chính yếu của Dòng Tên, nó đã được suy nghĩ và quyết định dưới sự hướng dẫn của Thánh Thần. Như vậy, Dòng Tên hiện hữu tựa trên lời khấn thứ tư “vâng phục giáo hoàng.” Nói theo ngôn ngữ của chân phước Phêrô Favre: “lời khấn này là nguyên lý và nền tảng của Dòng.” Lời khấn này không ràng buộc các tu sĩ Dòng Tên ở bất cứ vùng đất đặc biệt nào, trái lại nó giúp họ đi đến bất cứ nơi nào, ở đó vinh quang Chúa và lợi ích các linh hồn được mưu cầu hơn.

§ Lao vào cuộc đời với hành trang là tình yêu

Vâng phục đã là tốt lắm rồi, nhưng nếu chỉ vâng phục như một cái máy thì chưa đủ. Người tu sĩ dòng Tên khi vâng phục để „lao vào cuộc đời“, thì sẽ mang theo một hành trang quý giá. Đó chính là Tình Yêu với Đức Kitô. Tình yêu mà Đức Kitô đã biểu lộ qua chính toàn bộ cuộc đời Ngài, qua hang lừa đơn sơ nghèo nàn, qua những năm ẩn dật tại Na-gia-rét, qua thời gian dấn thân phục vụ mọi người và rao truyền Tin Mừng ơn cứu độ, đặc biệt tình yêu của Ngài được „nở hoa“ trên chính Thánh Giá. „Không có tình yêu nào cao quý hơn là tình yêu của người thí mạng sống mình vì người mình yêu“. Và tình yêu của Ngài được đơm trái trong ngày Phục Sinh.

Người tu sĩ dòng Tên, cả cuộc đời mình, từ những ngày chập chững tìm hiểu, cho đến khi tóc bạc răng long, luôn luôn cần phải tiếp tục khám phá, chăm bón và làm cho tình yêu của mình đối với Đức Kitô được thắm nồng hơn, qua chính những kinh nghiệm Linh Thao, qua những giờ cầu nguyện chiêm ngắm và những giây phút hồi tâm hằng ngày, cũng như qua chính những kinh nghiệm sống của mình, và qua những anh chị em mà mình phục vụ. Thực vậy, con người chỉ có thể bước chân theo Đức Kitô, để dấn thân sống „phục vụ chứ không để được phục vụ“, khi con người nhận được hồng ân cao quý này, là được kết thân với Đức Kitô, để rồi „Ngài với Ta tuy hai mà một, Ta với Ngài tuy một mà hai“. Hay với Rupert Mayer, một linh mục dòng Tên tại Đức, thì „Đức Kitô là tất cả đời tôi“. Vì thế, nếu ai không có ơn này và không quyết tâm sống trong tình yêu với Đức Kitô, thì khó có thể trở thành một tu sĩ dòng Tên.

Được kết thân với Đức Kitô. Đó là một ân sủng thực sự. Nhưng ân sủng của Chúa cần đến “sự mở lòng” của con người. Vì thế với I-nhã, sự khát khao của con người được trở nên những người kết thân với Đức Kitô đóng một vai trò quan trọng. Lòng khát khao cũng chính là một trong những điều kiện cần có, cần được chuẩn bị cho những ai bước vào Linh Thao. Dưới đây xin nêu một vài tâm tình về Linh Thao, đặc sủng của dòng Tên.

4. Linh Thao – một con đường thiêng liêng

§ Linh Thao là gì vậy?

Có một anh bạn trẻ với bằng cấp cử nhân Thần Học rất tò mò muốn biết Linh Thao là gì. Anh đã đăng ký đi dự một khóa Linh Thao cuối tuần. Sau ngày đầu tiên của khóa, anh vào gặp tôi và nói: “Cậu biết không, mình đã nghe nói nhiều về Linh Thao và cũng thắc mắc, không hiểu tại sao nhiều người lại đi Linh Thao như vậy. Bây giờ qua ngày thứ nhất, mình đã hiểu được hết Linh Thao là gì rồi. Đâu có gì đặc biệt, cũng là cầu nguyện, là nghe giảng…” Tôi để cho Anh bạn nói cho đã. Sau đó mới chia sẻ với anh: “Vâng, nếu Anh muốn hiểu Linh Thao qua “cái đầu” không thôi, thì chẳng có gì khó cả, Anh chỉ cần đọc một số tài liệu là xong ngay. Nhưng Anh có biết chương trình trọn vẹn của Linh Thao không phải là một ngày, một cuối tuần hay một tuần lễ, mà là một tháng trời, theo như đề nghị của thánh I-nhã không? Hơn nữa, Linh Thao không chỉ giới hạn trong thời gian và cũng chẳng “nằm gọn” trong bộ óc của con người, mà còn phải được đưa vào cuộc sống, được nấu chín và trở nên của ăn thật sự cho từng tâm hồn trong đời sống thường ngày. Vì vậy, hiểu Linh Thao là một chuyện, nhưng biết sâu sa và sống tinh thần Linh Thao là một chuyện khác. Hơn nữa, mới có một ngày mà đã dám nói rằng: “Giờ này tôi đã hiểu hết về Linh Thao.”

Vậy Linh Thao là gì? Đơn giản mà nói, thì Linh Thao là hai chữ gói gọn một tâm tình: “Vì như đi dạo, đi bộ, chạy, là những việc thể thao, thì cũng thế, gọi là “Linh Thao” tất cả những cách dọn và chuẩn bị linh hồn để xa bỏ những quyến luyến lệch lạc và sau đó tìm kiếm ý Chúa trong cách xếp đặt cuộc đời để mưu ích cho linh hồn mình.” (Linh Thao số 1) Nói khác đi, Linh Thao là một cách thức tĩnh tâm giữa muôn ngàn phương cách tĩnh tâm trong Giáo Hội.

Và ai đi tĩnh tâm Linh Thao thì người đó đang tập thể thao cho tâm hồn mình, cho chính đời sống nội tâm của mình. Cụ thể người làm Linh Thao sẽ tập cầu nguyện, tập suy niệm, chiêm ngắm và sắp xếp cuộc đời mình theo tinh thần của Thánh Kinh. Ngoài ra qua Linh Thao, họ sẽ hiểu được cuộc sống thường ngày theo một lăng kính khác – lăng kính của Thiên Chúa, cũng như sẽ hướng cả cuộc sống của mình theo tinh thần của Ngài. Trong Linh Thao, họ cũng sẽ được tập để nhận định những tiếng nói của Thần Lành và Thần Dữ, nhờ đó họ có thể dễ dàng chọn lựa và tìm đến một quyết định, một con đường đem lại cho họ nhiều niềm tin, tình yêu, niềm hy vọng và bình an. Như vậy, Linh Thao là một chuỗi bài tập cầu nguyện trong thinh lặng cho từng cá nhân một, có hệ thống, có phương pháp. Thời gian có thể trong vòng một cuối tuần, hay một tuần lễ, hay bốn tuần lễ. Nơi chốn thường là trong một nhà tĩnh tâm. Nhưng nếu ai không có thời gian và điều kiện, thì có thể làm Linh Thao thường nhật tại nhà. Thời gian có thể là hai tháng, sáu tháng, một năm hoặc đôi khi hai năm, với sự đồng hành của người giúp Linh Thao. Trong thời đại Internet này, cũng có những chương trình Linh Thao thường nhật qua email, qua Internet, và được đồng hành, chia sẻ qua điện thoại, email hay qua chatroom.

Với các tu sĩ dòng Tên, thì Linh Thao không chỉ là chuỗi bài tập, mà còn là nền tảng cuộc sống, và là một con đường thiêng liêng. Thực vậy, Người tu sĩ dòng Tên sống, làm việc, và phục vụ theo tinh thần của Linh Thao. Vì thế, khi mới chập chững vào nhà tập, các tập sinh đã phải tập bước đi trên con đường Linh Thao. Tôi vẫn còn nhớ những ngày ngồi trong ghế nhà Tập. Cuốn sách Linh Thao trên bàn không chỉ được đọc, được tranh luận, nghiên cứu, mà còn được tập sống. Từng từ từng chữ được thấm từ từ vào đời sống của chúng tôi. Đến đây, tôi phải thành thật rằng, cuốn sách Linh Thao mà Thánh I-Nhã viết bằng tiếng Tây Ban Nha, nhưng bản in đầu tiên là tiếng La Tinh vào năm 1548, và sau đó được dịch ra rất nhiều thứ tiếng, không phải là một cuốn sách Văn Học để đọc. Vì vậy, theo ý kiến của một số người chuyên môn thì sách Linh Thao không phải là cuốn sách cho người đi làm Linh Thao đọc, mà là một cuốn cẩm nang cho người hướng dẫn Linh Thao. Thực vậy, ai tò mò cầm cuốn sách Linh Thao lên đọc, thì sẽ thất vọng, vì ở đấy người ta sẽ không tìm thấy những nét văn hoa của văn chương, ngược lại là một sự khô khan và chẳng thú vị gì.

§ Tôi đi Linh Thao

Cách đây khoảng 22 năm, lần đầu tiên tôi đi tĩnh tâm Linh Thao một tuần lễ. Trước khi vào Linh Thao, Cha hướng dẫn nhắc là không cần phải đưa sách vở gì theo cả, ngoại trừ cuốn Thánh Kinh và giấy viết để ghi chép.Thú thực tôi rất hồi hộp, chẳng biết phải làm gì cho hết cả tuần. Rồi còn phải im lặng suốt tuần nữa chứ? Làm sao chịu nổi đây? Rồi sau đó vào nhà tập, thì đến lần đi làm Linh Thao 4 tuần. Cũng hồi hộp nữa, vì không biết mình chịu nổi một tháng trời thinh lặng không? Vâng, một tháng chỉ tập trung cầu nguyện và gặp gỡ Chúa, mỗi ngày chỉ gặp cha hướng dẫn nhiều lắm là 01 tiếng để trao đổi thôi.

Nhưng khi vào Linh Thao thì hoàn toàn khác. Mỗi ngày tôi được Cha hướng dẫn đưa bài gợi ý cầu nguyện cho 04 lần. Mỗi lần cầu nguyện từ 45 phút đến một tiếng. Các bài cầu nguyện và gợi ý dựa trên chính Lời của Chúa và cuộc đời của tôi. Những đề tài cầu nguyện gồm: “Ý nghĩa của cuộc đời là gì?” “Tại sao tôi có mặt trên đời này?”, “Tội lỗi con người và lòng nhân hậu tha thứ của Thiên Chúa”, “Bước đi trên con đường của Đức Kitô – từ biến cố Giáng Sinh đến lúc Ngài phải mang vác Thánh Giá trên đường thương khó, rồi cuộc tử nạn trên thập giá, sự sống lại hiển vinh.” Đặc biệt, trong tiến trình này, người làm Linh Thao sẽ có những bài cầu nguyện và suy niệm về tiếng gọi của Đức Kitô, về sự nhận định thần lành và thần dữ, sự chọn lựa một lối sống, và cuối cùng là những bài chiêm niệm thật bổ ích để khám phá và thấm nhuần tình yêu của Thiên Chúa.

Khi người làm Linh Thao cầu nguyện, suy niệm và đào sâu những đề tài này, đặc biệt luôn liên hệ đến cuộc sống của mình, thì họ sẽ từ từ được biến đổi trong chiều sâu nội tâm, sẽ tìm thấy một “lăng kính” mới của Thiên Chúa để nhìn cuộc sống rõ ràng hơn, thực tế hơn và nhân hậu hơn, cũng như họ có thể sẽ tìm thấy một hướng đi mới, một quyết định mới cho đời mình. Ngoài ra, qua Linh Thao, họ sẽ khám phá được sự gần gũi của Thiên Chúa và tình yêu dịu ngọt của Ngài giành cho chính bản thân mình. Đây chính là một khám phá rất đặc biệt, có động lực thúc đẩy nhiều người không chỉ sắp xếp lại cuộc đời mình, mà còn đổi đời mình theo Thánh Ý của Chúa. Vì vậy, khi đi tĩnh tâm Linh Thao, là lúc người ta đi gặp chính Chúa, Ngài là một người bạn mà mình sẽ tâm sự với Ngài nhiều, Ngài là một Đấng Tạo Dựng, mà qua Lời và Thần Khí của Ngài, sẽ trực tiếp ảnh hưởng và tác động trên người làm Linh Thao. Còn người giúp Linh Thao chỉ đóng vai trò đồng hành, giúp người làm Linh Thao tìm thấy “con đường” riêng của họ, hướng dẫn họ phần nào, nhưng không bao giờ xen vào tương quan của người làm Linh Thao với Thiên Chúa.

Lời kết

Thật là vui mừng khi được phép giới thiệu về dòng Tên. Mừng hơn nữa, nếu các Bạn Trẻ và quý độc giả tìm thấy được ít nhiều điều về dòng Tên qua những nét chấm phá trên. Và niềm vui lớn lao nhất sẽ “nở tươi”, khi Thiên Chúa được vinh danh hơn, nếu ngày ngày có thêm nhiều thợ gặt của Chúa, dám can đảm xắn tay áo và lên đường đi vào đồng lúa của cuộc đời hôm nay.

Lm. Nguyễn Ngọc Thế, SJ

————–

Đến ngày 1 tháng 1 năm 2012, tổng số tu sĩ Dòng Tên là 17, 637 tu sĩ, trong đó có 12, 526 linh mục, 1, 470 tu huynh, 2, 896 học viên và 745 tập sinh, phục vụ tại 133 quốc gia và lãnh thổ trên thế giới trong 84 tỉnh dòng, 5 miền độc lập và 10 miền phụ thuộc. Các tu sĩ của Dòng có mặt trong hầu hết các hoạt động của Giáo Hội (suy tư thần học, giảng thuyết, mục vụ giới trẻ, giúp Linh thao, truyền giáo…) cũng như của xã hội (giáo dục, truyền thông, phục vụ người tị nạn và di dân,…) nhằm phục vụ và thăng tiến con người. Họ là các thần học gia, các vị linh hướng, giáo sư, kỹ sư, nhạc sĩ, nhân viên xã hội, tâm lý gia, bác sĩ, luật sư, nhà báo, nhà truyền giáo…

Liên lạc về ơn gọi:

- Nếu bạn là những người nam, Công Giáo, tuổi từ 18, trình độ học vấn từ lớp 12, học lực khá, có sức khỏe tốt. Nếu bạn ao ước phụng sự Chúa, phục vụ con người, trong Giáo Hội Công Giáo, thuộc Dòng Tên. Hãy liên lạc với chúng tôi:

Địa Chỉ: Nhà Ứng Sinh Dòng Tên Việt Nam
600 xa lộ Hà Nội, Phường An Phú, Quận 2
Tp. Hồ Chí Minh
Điện Thoại: 083 744 4766

Người Phụ Trách Ơn Gọi: linh mục Đaminh Phạm Minh Thắng, S.J
E-Mail: mthangsj@gmail.com

Website: http://ungsinhdongten.net

Một Linh Ðạo Cho Ngày Hôm Nay

I-Nhã viết phần lớn sách Linh Thao khi chưa chịu chức linh muc, chỉ là giáo dân thuần túy, cũng chẳng hề nghĩ rằng mình có thể là người sa’ng lập ra một dòng tu. Trong nhiều năm trường, như một giáo dân, ngài đã chia sẽ kinh nghiệm của mình cho nhiều người thuộc đủ mọi hoàn cảnh và ngài tiếp tục làm như thế cho đến khi chấm dứt cuộc đời. Những lời dạy dỗ tu đức của thánh I-Nhã không phải là một điều gì bí mật, chỉ dành cho một số người. Nhưng đó là hồng ân Chúa ban cho toàn thể Hội Thánh, một hồng ân mà xét cho cùng là do Thánh Thần ban tặng để rồi được dâng hiê’n và chia sẽ cho hết mọi thành phần dân Chúa.

Tuy nhiên, chúng ta có thể tự hỏi: “Linh đạo thánh I-Nhã mang điều gì đặc biệt đến cho bạn – những người đang hội nhập hoàn toàn vào thế giới hôm nay, với những xung đột và mâu thuẩn?”

Dấn Thân

Các Kitô hữu hôm nay thiếu hẳn một linh đạo cho những thời khủng hoảng. Linh đạo thánh I-Nhã đáp ứng nhu cầu này, trước hết qua một đặc điểm của nó là sự dấn tha^n. Sự thân mật với Chúa – điều duy nhất cần thiết nhất – mà I-Nhã đã vận dụng hết kh?a năng tinh thần và tâm hồn để tìm kiếm – không làm ngài xa cánh với thế giới hay xung đột này.

Khi chiêm ngắm Ðức Chúa – “Thiên Chúa ở cùng chúng ta” – I-Nhã đã học được bài học cơ bản của mầu nhiệm nhập thể. Con chí ái của Thiên Chúa đã từ khước vinh quang Cha ban cho mình để nhận lấy thân phận loài người, để trà trộm giữa chúng ta, hòa mình vào những lo âu, yếu đuối, khát vọng của chúng ta, bằng cách trở thành tôi tớ cho hết mọi người. Ðối với Ngài, hiệp thông với Cha không phải là giam mình trong một chỗ để thụ hưởng thiên tính, mà là nỗ lực thực hiện ý muốn của Ðấng đã sai mình ra đi hầu tạo điều kiện cho loài người – anh em của mình – được hiệp thông với nhau và với Chúa.

Từ khi hoán cải trở lại I-Nhã đã bị lôi cuốn trước sự cô tịch của các đan sĩ đan viện Chartreux, coi đó như một con đường đặc biệt để thông hiệp với Thiên Chúa. Tuy nhiên, chẳng mấy chốc ngài nhận ra rằng ơn gọi của mình là “cứu giúp các linh hồn” như ngài thường nói, nghĩa là đặt mình cho Ðức Kitô và Hội Thánh sử dụng ngay giữa thế giới này vào việc phục vụ Tin Mừng.

Ðứng trước sự phưc tạp của thế giới, trước những trở ngại không cho ta giải quyết các vấn đề công lý và hòa bình, trước bộ điệu vô tâm vô tư của biết bao người đương thời đối với sứ điệp của Chúa Giêsu và đối với đồi sống Giáo hội, chúng ta có thể bị cám dỗ – dù ý thức hay không – chạy theo những nền linh đạo nào chú trọng đến đời sống nhân mật với Chúa, không biết đến những bận tâm của những người đường thời cũng như những thách đố thật sự đặt ra cho sứ mạng phúc âm hóa. Hoặc giản dị hơn, khi đã bối rối hoang mang hay chán chường thất vọng, ta có thể bị cám dỗ khoanh tay cam chịu, vừa thất vọng trong lòng vừa làm người khác thất vọng.

Ngược lại, linh đạo của thánh I-Nhã thúc đẩy ta, chuẩn bị ta dấn thân làm tông đồ bằng cách đẩy ta vào giữa các thực tại phàm tục nhất trong đời sống hằng ngày và nghề nghiệp, như giáo dục, thương mại, chính trị hay hoạt động xã hội. Qua ca? 10 cuốn gom góp số thư từ khổng lồ của ngài, chúng ta thấy được ngay từ khi còng sống trong căn nhà thô sơ cho đến khi ở tại trung tâm Rôma thờ phục hưng, ngài luôn theo dõi sát tình hình chính trị đương thời và hay chen vào đó những vấn đề kinh tế, tất cả chỉ nhằm phục vụ việc phúc âm hóa.

Có Kinh Nghiệm về Thiên Chúa

Tuy nhiên, noi gương Ðức Kitô nhập thể để cứu độ, sự dấn thân của thánh I-Nhã trong thế giới cũng xây trên sự hiệp thông sâu xa của ngài với Thiên Chúa. Nhờ có khả năng đưa ta vào trong kinh nghiệm sâu xa về Thiên Chúa như thế, linh đạo của Thánh I-Nhã cũng đã đáp ứng được hoàn cảnh của một thế giới đang gặp khủng hoảng. Ðức tin của chúng ta, ngôn ngữ đức tin, những cách bày tỏ đức tin của chúng ta có vẻ hơi xa lạ, cũ xưa hay lỗi thời đối với nhiều người hôm nay, nhất là đối với nhừng người đang nắm giữ các chức vụ chủ chốt hay đang ở những vị trí mũi nhọn của xã hội. Các lý thuyết khoa học, phương pháp tâm ly trị liệu, thế giới mua bán, những quyết định chính trị, tât’ cả đều đang phát triển bình thường, không cần liên hệ đến tôn giáo, không đếm xỉa gì đến giả thuyết có Thiên Chúa. Việc trần tục hóa xã hội, mỗi lúc một tăng, sè kéo những chuẩn mực của đạo đức học Kitô giáo ra khỏi đời sống công cộng, thậm chí ra khỏi khuôn khổ gia đình.

Chỉ khi nào có kinh nghiệm sâu sắc về Thiên Chúa của Ðức Giêsu Kitô, ta mới có thể chống lại áp lực của môi trường chung quanh hay chống lại sự hấp dẫn đến từ các đề nghị mang tính duy vật hay tục hóa. Trong sách Linh Thao, thánh I-Nhã giới thiệu – dưới một hình thức co’ thứ tự lớp lang – những bài học rút ra được từ kinh nghiệm gặp Chúa của ngài: giúp cá nhân đáp lại tiếng gọi của Chúa kêu mời mỗi người bước theo Ngài trong sứ vụ truyền giáo, phục vụ sự cứu độ thế giới, để tôn vinh Chúa Cha.

Như thế, đức tin không còn chỉ là một dữ kiện văn hóa,một di sản cha ông để lại, càng không phải là một lý thuyết để nghiên cứu và học hỏi, hay là một thế giới quan có những giải đáp sẵn cho các vấn đề lý thuyết và thực hành. Ðức tin đã trở thành một kinh nghiệm sống động của cá nhân, do Thánh Thần khơi dậy: cá nhân khám phá ra tình thương Thiên Chúa, được mặc khải nơi Ðức Giêsu Kitô và là cơ sở để ta dấn thân sống yêu thương và phục vụ. Lúc đó đức tin không còn cần đến những điểm tựa bên ngoài hay một bầu khí đỡ nâng nào nữa, vì đã bắt nguồn và xây dựng trên tình yêu.

Ðức tin ấy có thể tồn tại, thậm chí lớn mạnh cả trong bóng đêm dày đặc dù dường như lúc ấy Chúa đã biến mất, cũng như cả khi bị những quan điểm của thời đại tấn công. Kinh nghiệm của người Kitô về Thiên Chúa mà I-Nhã muốn dẫn ta tới, không làm cho con người dừng lại thỏa mãn với những tình cảm cá nhân, trái lại nói sẽ kéo con người ra khỏi bản thân và những bận tâm riêng tư, đưa con người tới hiệp thông với Chúa Cha, trong Thánh Thần của Ðức Kitô – Ðấng đã từng hiến dâng mạng sống cho anh em mình.

Biết Nhận Ðịnh

Tuy nhiên, còn một chiều kích nữa rất điểm hình của linh đạo I-Nhã, giúp ta đương đầu với các thánh đố của thế giới hôm nay trong tư cách là Kitô hữu. Ðó là sự nhận định thiêng liêng – một phương pháp mà I-Nhã đã khai triển để giúp tìm ra, nhận diện ra ý nghĩa của các xung đột khác nhau xuất hiện trong lương tâm chung ta hay trong bối cảnh văn hóa xã hội của chúng ta.

Con người hôm nay cảm nhậ.n rất mãnh liệt sự bất an, xuất phát từ chỗ mọi giá trị đều đã bị tương đối hóa, ý nghĩa cuộc đồi trở nên mơ hồ lẫn lộn, các điểm chuẩn để định hướng hành vi và thái độ của con người bị thiếu hẳn. Giữa tình trạnh đa nguyên trong công luận, trong các xu hướng thần học và mục vụ, xuất hiện cả trong Giáo Hội, giữa những thay đổi nhanh chóng của thế giới hôm nay khiến ta lúc nào cũng phải sống trong tình thế mới, ta phải dựa vào các tiêu chuẩn nào để tìm ra đứng đường và có những quyết định phù hợp với đức tin?

Bản thân thánh I-Nhã cũng đã từng sống trong một thế giới biến động: lúc bấy giờ những xác tín và những đạo đức của truyền thống đang bị chống đối, đồng thời một não trạng hoàn toàn mới đang được khai sinh. Ngài nhận thấy nhu cầu phải phân biệt những chuyển biến do Thánh Thần Thiên Chúa và những chuyển biến chống lại việc mở mang Nước Chúa do những bận tâm tính toán của loài người gây ra, như quá tham vọng hay quá hèn nhát, do tự mãn hay lúc nào cũng loay hoay tìm sự nhìn nhận và đồng lý của người khác.

Nếu không có sự nhận định minh bạch này, I-Nhã đã trở thành con rối của các hoàn cảnh, không thể nào góp phần hữu hiệu để tôn vinh Chúa hơn. Trong thực tế, đó không phải chỉ là tìm cách tránh một điều xấu rõ ràng và dễ nhận thấy, mà còn là đem ra ánh sáng những động cơ tính tế nhưng lắc léo xúi ta đưa ra những đề nghị bề ngoài có vẻ rất vô tội, hợp pháp, nhưng trong một tình huống của thể nhất định, nó chẳng những không giúp ta lớn lên thật sự mà còn khiến ta thất vọng, sa sút trong đức tin và nguội lạnh trong đức ái. Những kinh nghiệm ấy, I-Nhã đã để lại cho chúng ta qua sánh Linh Thao, nơi phần trình bày các “Quy tắc” nhận định các loại thần và các quy tắc “để đồng cảm với Giáo Hội.” (Báo “Vie Chrétienne”, tháng 5, 1995, tr.1-4)

(Ðồng Hành năm 2000, số 1, trang 38-39)

Cura Personalis - tiếng LaTinh có nghĩa là chăm sóc toàn diện con người – là trọng tâm của môn sư phạm theo linh đạo INhã. Mục đích của phương thức giáo dục này là giúp chúng ta biết cách nhận ra nhu cầu của người khác và giúp họ phát triển một cách trọn vẹn.

Chúng ta đã biết trong cách lắng nghe chăm chú và tích cực (active listening) ta hoàn toàn để tâm lắng nghe và khéo léo khuyến khích để giúp người nói diễn tả một cách trọn vẹn tất cả những gì người đó muốn nói, để đi đến những kết luận tích cực.

Nhưng Cura Personalis còn đi một bước xa hơn nữa, nó đòi hỏi ta:

1. tìm hiểu người đó một cách cặn kẽ về mọi phương diện: người đó có những nhu cầu gì, những khả năng đặc biệt cũng như những nhược điểm nào? đang có những khó khăn hoặc những ao ước gì cho cuộc sống? …

2. để có thể giúp người đó liên kết mật thiết với Thiên Chúa.

Như thế, nói đến Cura Personalis là nói đến động lực thúc đẩy tôi muốn chú tâm và chăm sóc cho tha nhân như chính Thiên Chúa muốn để ý và chăm sóc cho họ.

Sống với tâm niệm Cura Personalis là sống cho người khác, với sự tôn trọng và qúy mến. Nó đòi hỏi ta hiện diện với họ một cách trọn vẹn ngay trong giây phút hiện tại; phải cởi mở, thành thật và đầy tin tưởng để tình thân có thể triển nở; và phải biết khéo léo khuyến khích để họ liên hệ mật thiết hơn với Thiên Chúa.

Mặt khác, Cura Personalis cũng đòi hỏi tôi phải biết chăm sóc cho chính bản thân mình nữa. Tôi không thể phục vụ người khác nếu tôi không biết tự lo cho chính mình. Chính tôi cũng phải nhận thức những khả năng cũng như những nhược điểm của mình. Chính tôi cũng phải lớn lên trong liên hệ với Thiên Chúa để có thể giúp người khác đến với Thiên Chúa.

Nguồn: http://www.donghanh.org/main/photo/2006%20DB%20Cura%20Personalis/cp_dinh_nghia.htm

]]> http://dongten.net/noidung/11088/feed 0 http://dongten.net/noidung/9841 http://dongten.net/noidung/9841#comments Wed, 22 Feb 2012 23:48:42 +0000 nguyentrieu http://dongten.net/?p=9841 more »]]>   

Từ “Cura personalis”…

“Cura personalis” là một thuật ngữ quen thuộc trong việc huấn luyện và quản trị của Dòng Chúa Giê-su. Không những vậy, nó còn là nguyên tắc của nhiều trường và đại học khắp Âu – Mỹ của Dòng.

Thuật ngữ Latin này có nghĩa là “chăm sóc toàn diện con người cách cá vị ” nhằm giúp mỗi người đạt đến sự hội nhất giữa các mặt thể lý, tình cảm, trí tuệ, và tâm linh trong đời sống họ. Muốn được vậy, Bề trên trong Dòng hay các giáo viên trong trường học phải quan tâm đến những nhu cầu cá nhân của mỗi thành viên hay sinh viên. Sự quan tâm ấy không chỉ dừng lại ở những chương trình hay giáo án chung (radio studiorum), mà còn bao hàm cả việc tôn trọng lắng nghe những hoàn cảnh và bận tâm, những tài năng và thách đố riêng của mỗi người được thụ huấn.[1] Sau khi đã lắng nghe và thấu hiểu, tùy theo từng trường hợp, người huấn luyện biết cảm thông, tha thứ, kiên nhẫn hoặc cho những lời khuyên thích hợp để người thụ huấn được lớn lên và trưởng thành thật sự. Nói thế, con người dường như trở thành trung tâm của nhiều sự chăm sóc.

Dẫu vậy, bài viết này không đào sâu phân tích về khía cạnh thực hành của công việc huấn luyện ấy. Thay vào đó, những trang dưới đây muốn tìm hiểu xem đâu là cái nhìn của thánh I-Nhã về con người mà qua đó ngài đã đưa ra thuật ngữ kia. Thế nên, không có tài liệu nào đáng truy nguyên hơn là hai tác phẩm do chính ngài viết: Linh thao (Lt) và Hiến chương Dòng Chúa Giê-su (HC).

 … đến Nhân sinh quan của thánh I-Nhã

Khi nhìn về con người, thánh I-Nhã thường đặt nó trong những mối tương quan. Mà mối tương quan đầu tiên nhất là với Đấng Siêu Việt. Trong đó, con người như mang lấy một vận mệnh lớn lao: sống với Thiên Chúa trong một tình thân sâu xa. Ngài đã diễn tả điều này thật hay ngay trong những số đầu của tập Linh thao như sau:

“… Điều thích hợp và tốt đẹp hơn là chúng ta lo tìm kiếm Thánh ý Thiên Chúa, tức là để cho chính Đấng Tạo Hóa tự thông truyền chính mình cho linh hồn sốt mến, ấp ủ nó trong tình yêu mến và sự ngợi khen Ngài, và đặt nó vào con đường mà ở đó nó có thể phụng sự Ngài cách tốt đẹp hơn sau này.” (Lt 15)

Vậy hóa ra, con người là đối tượng của tình yêu Thiên Chúa. Tình yêu ấy đã khắc khoải tìm kiếm con người, mời nó gặp gỡ và đối thoại, trao cho nó tự do đáp trả cách cá vị.[2] Chính vận mệnh ấy sẽ chi phối trọn cả cuộc sống con người. Nó vừa mang lại cho con người một cùng đích tối hậu đong đầy ý nghĩa, vừa đặt con người vào trong những nỗi giằng co thao thức.

Thật vậy, ngày nào con người tự nguyện chấp nhận bước vào và tận lực sống với tình yêu ấy, ngày đó sự kết hiệp được nên trọn. Trong kết hiệp đã “có sự gặp gỡ, sự hiệp thông giữa hai tự do để làm nên một công trình chung”[3] rồi. Lúc ấy, quyết định của họ trùng với ý muốn và dự định của Thiên Chúa và nhờ đó mà cuộc sống họ có thêm sự mạch lạc, thống nhất và ý nghĩa.[4]  Hay nói cách khác, qua tương quan với Thiên Chúa, con người thấy được tính Siêu việt hay bản năng thiêng liêng nơi mình.

Nhưng rồi, được phú ban Siêu việt tính không đồng nghĩa với việc con người đã ở trong tình trạng kết hiệp như đã nói. Họ chợt nhận ra nơi mình những ước muốn trái chiều đang chuyển động mạnh mẽ khiến họ phải khắc khoải làm sao để hội nhất được (Lt 313). Mang phận người, họ đói những nhu cầu căn bản để tồn tại: thực phẩm, chỗ định cư, nước uống. Để sống, họ khát tình yêu, sự thật, phẩm giá, và hy vọng.[5] Nhiều lần, vì bị những mê lực của tạo vật, của vòng danh – lợi – thú (Lt 142) níu giữ, họ cứ mải loay hoay với chính mình trong vòng quyến luyến lệch lạc (Lt 21). Rồi lắm lúc, khát khao hướng đến tha nhân và làm hòa với Thiên Chúa lại thôi thúc họ. Ngược lại với kết hiệp là đổ vỡ. Ngược lại với trọn vẹn là phân mảnh. Đổ vỡ hay phân mảnh chỉ là những diễn tả khác nhau cho một mối tình kết hiệp còn dang dở.

Những thức tỉnh nội tâm kia kéo con người vào mối tương quan với chính mình. Và nơi đó, cuộc hành trình sắp xếp lại cuộc đời (Lt 21) đã diễn ra. Muốn quy hướng về Đấng Tạo Hóa như là trung tâm và cùng đích cuộc đời, mỗi người cần những ý thức và hiểu biết bên trong và cả những nỗ lực, cố gắng bên ngoài. Hầu “cảm nghiệm và thưởng nếm những việc bề trong” (Lt 2), con người cần tập trung vào ba tài năng của linh hồn: trí nhớ để ý thức (Lt 25), trí hiểu để suy xét, và lòng muốn để yêu mến (Lt 3). Để trợ giúp cho hoạt động của linh hồn, họ cũng cần “đặc biệt chăm lo canh chừng các cửa ngõ giác quan cho khỏi mọi hỗn loạn, nhất là mắt, tai và miệng lưỡi” (HC 250, 726). Vì “chiến thắng chính mình là bắt tình cảm vâng theo lý trí và mọi phần hạ phục tùng phần thượng” (Lt 87).

Không chỉ chú trọng đến trật tự siêu nhiên, con người còn nên lưu tâm đến trật tự tự nhiên nữa. Trật tự ấy được thánh I-Nhã phác họa nơi chân dung của vị Bề Trên Cả. Đầu tiên là về những năng khiếu tự nhiên như: ý chí và nghị lực để can đảm khởi sự những việc lớn và kiên tâm đưa công việc đến kết thúc (HC 728); trí thông minh và óc phán đoán (HC 729), lòng nhân nghĩa và yêu mến (HC 735). Thêm nữa là những gì liên quan đến bên ngoài như: tuổi tác, sức khỏe, dáng vẻ (HC 731); uy tín, tiếng tốt (HC 733); khiếu ăn nói (HC 726).

Như vậy, một con người có trật tự theo thánh I-Nhã phải bao gồm: đầu tiên là trật tự siêu nhiên với ba tài năng của linh hồn là trí nhớ, trí hiểu, lòng muốn. Trật tự này sẽ giúp con người có được những đức hạnh vững chắc bề trong. Tiếp sau là trật tự tự nhiên gồm những năng khiếu sẵn có như nghị lực, trí thông minh, học vấn, lòng nhân nghĩa, tài khéo. Và cuối cùng là những gì liên quan đến thân thể cũng như các giác quan bên ngoài. Nói thế, thánh I-Nhã chỉ muốn làm nổi rõ những ưu tiên mà ta cần chú tâm xây dựng, chứ không có ý tách con người ra làm đôi theo trật tự siêu nhiên và trật tự tự nhiên. Con người luôn là một thể thống nhất của những yếu tố và chức năng khác nhau. Hay nói theo viễn cảnh đức tin, thánh I-Nhã thấy trật tự nơi con người là sự hòa quyện của tự nhiên và siêu nhiên. Từ đó, ngài đã tóm kết như sau:

“…Để tôn vinh Thiên Chúa chứ không vì một lợi lộc nào khác, xem ra phải lo sao để mọi người trong Dòng đạt tới các đức hạnh vững chắc và hoàn hảo, và những điều thiêng liêng, coi đó là quý trọng hơn học vấn cũng như các năng khiếu tự nhiên và nhân loại khác. Vì chính những điều bên trong đó là những gì làm cho những điều bên ngoài hiệu quả đối với mục đích nhắm tới.” (HC 813)

 Sau khi tìm lại được chính mình, con người lại trở về với thế giới xung quanh. Nơi thế giới ấy, con người nhìn thấy những cảnh chiến tranh – hòa bình, những kẻ khóc – người cười, kẻ mạnh – người yếu (Lt 106); nghe thấy người ta chửi rủa, lăng mạ nhau (Lt 107); và cảm nhận thấy cảnh người người đánh đập, chém giết nhau (Lt 108). Thế giới vẫn thế, vẫn chứa đầy những thực tế đau khổ, nghèo nàn, tội lỗi và bất công mang tính hệ thống.[6] Đó chính là môi trường mà con người sống với, vì họ là một phần của xã hội mà. Nếu vậy, con người dường như đang được đặt vào ngay tâm của một mối giằng co căng thẳng giữa một bên là mối tương quan thân tình với Thiên Chúa, và bên kia là những thực tại đau thương của thế gian này.[7] Hay diễn tả khác đi, con người đang được mời gọi cùng thao thức với Thiên Chúa Ba Ngôi khi nhìn ngắm thế giới.

Một lần nữa, ngay khi bước đi giữa những lằn ranh chênh vênh ấy, cái tôi đã được sắp xếp trong mối tương quan với Đấng Siêu Việt kia có cơ hội được thành hình và tỏ lộ rõ nét hơn nhờ những chọn lựa cá vị của nó. Đối diện với một xã hội nhiều đen hơn trắng mà tôi cũng là một phần tử, với những thói xấu cứ lặp đi lặp lại của anh chị em và của chính tôi, với những cay độc mỉa mai mà người thân cận có thể gây cho tôi (vì mình đã thay đổi sau cuộc “giác ngộ”), hay do tôi gây nên cho họ, lúc đó trật tự của “cái tôi giác ngộ” liệu có còn đứng vững? Có còn dám mở lòng tha thứ, kiên nhẫn trong bao dung, và yêu thương họ chân tình chăng? Hay qua những biến cố thăng trầm cái tôi ấy lại co mình trong sự sợ hãi mất trật tự như xưa? Không lẽ những thử thách bên ngoài lại lớn hơn những xác quyết nội tâm sao? Cách đón nhận hay phản ứng của “con người mới” lúc ấy sẽ cho thấy mức độ trưởng thành nơi ta. Xét cho cùng, những môi trường khác nhau là nơi để luyện rèn, mài giũa cho ta có được “cùng một phản ứng tâm linh duy nhất dù những biến cố kia thế nào hay bất ngờ ra sao”.[8]

Rồi từ đó, ta như nghe được và sẵn sàng nhập cuộc vào giữa những lời khóc than của anh chị em đồng loại đang cần giúp đỡ. Một mặt, những cấu trúc xã hội vẫn cho tha nhân triển nở, thậm chí còn hơn ta, nhưng thường không mang tính toàn diện và có trật tự. Do đó, khi tiếp xúc với một nhân cách tuy hữu hạn nhưng thống nhất nơi cái tôi có trật tự của ta, họ có thêm cơ hội để ngỡ ngàng tự hỏi về một sức mạnh siêu nhiên đằng sau nhân cách ấy. Mặt khác, nơi những ai bé nhỏ và là nạn nhân của những bất công, ta là nơi an ủi, sẻ chia và trợ giúp họ bằng những cống hiến tận lực. Qua những nhu cầu khác nhau của anh chị em, ngờ đâu con người ta cũng được lớn lên thêm mãi. Người giúp ta. Ta giúp người. Những tương quan, va chạm rất thực trong chính cuộc sống cộng đồng giúp ta nên mềm mại, khiêm tốn để tiếp tục mở ra, phiêu lưu và cống hiến hơn mà không sợ hãi hoặc thoái lui.

Nói tóm lại, để định hình con người cách toàn diện, thánh I-Nhã đặt nó vào trong ba mối tương quan: hướng lên với Thiên Chúa, hướng vào với chính mình và hướng ra với tha nhân. Tương ứng với từng mối tương quan trên, những đặc nét của con người dần được tỏ lộ. Con người được ban tặng một phẩm giá thiêng liêng đầy tính Thiên Chúa. Hầu đạt tới phẩm giá ấy, con người cần thống nhất lại đời mình theo những trật tự siêu nhiên của linh hồn, trật tự tự nhiên của các năng khiếu khác và thân xác bên ngoài. Rồi sự hội nhất kia lại cần được kiểm chứng và bồi đắp thêm lên trong từng chọn lựa sống giữa đời thường trước bao áp lực và đổi thay của kiếp nhân sinh.

Trước một hành trình dài, phức tạp, và những mối giằng co vốn có trong những tương quan, quả thật con người rất cần được quan tâm và chăm sóc cách cá vị. Tùy theo mức độ khát khao, đón nhận, và cộng tác của mỗi người mà họ cần đến những sự đào luyện, hướng dẫn và đồng hành khác nhau. Mục đích không gì khác hơn là để mỗi người có thể phát triển và hoàn thành đời mình cách toàn diện theo đúng cùng đích mà vì đó họ được dựng nên (Lt 23). Hay nói một cách khác, căn tính của mỗi người dần được tìm thấy, định hình và triển nở đến mức tròn đầy hơn; cuộc sống mỗi người thêm đậm đà, nhuần thấm và ý nghĩa hơn. Đó có lẽ là nguồn gốc của điều mà chúng ta gọi là “cura personalis”.

Như thế đấy, cuộc đời là một chuyến phiêu lưu đầy ý nghĩa. Ý nghĩa không giảm nhẹ đi tính phiêu lưu. Nhưng ý nghĩa mang lại cho con người sức mạnh và mục đích để bước tiếp cho đến kỳ cùng vận mệnh đời mình. Triết lý sống sâu sắc ấy – của một con người Tây phương cách đây gần năm thế kỷ -  ngờ đâu cũng tìm được những âm giai đồng điệu nơi nhân sinh quan của người Á Đông chúng ta. Điều này sẽ mở đường cho những cuộc đối thoại sâu xa hơn về con người và tôn giáo giữa hai nền văn minh Đông – Tây. Đoạn trích dưới đây của một nhà văn già ViệtNamthấm đậm triết lý Phật giáo như vừa minh chứng cho điều ấy, vừa là lời kết cho bài viết này.

“Sống ở cuộc đời chính là đang làm một cuộc hành hương. Hành hương không chỉ là tìm đến một nơi chốn, mà là qua cuộc du hành ấy ta tìm thấy được cái sức mạnh linh thiêng ngay chính trong tâm hồn mình. Rốt cuộc, đó là cuộc truy tìm cái bản lai diện mục của ta. Ý nghĩa các cuộc hành hương tốt đẹp ở chỗ nó làm biến đổi hẳn sự thức nhận tầm thường của thế gian, chuyển sự thức nhận ấy lên một tầm cao. Ở đó con người trở nên cao thượng hơn, sâu sắc hơn, khoáng đạt hơn, từ bi hơn.” [9]

Nguyễn Phước Bảo Ân S.J.

SÁCH THAM KHẢO

Hiến Chương Dòng Tên và Quy Luật Bổ Sung.

I-NHÃ, Linh Thao, L.m Lê Quang Chủng dịch, Nhà tập Thánh Tâm, 2010.

KHÁNH, Nguyễn Xuân , Đội Gạo Lên Chùa (tiểu thuyết), (Nxb. Phụ nữ: Hà Nội), 2011.

RONDET, Michel, sj., Lời Thì Thầm của Chúa hay Những Nẻo Đường Khác Nhau Trong Hành Trình Tâm Linh, L.m Đặng Xuân Thành dịch, (Nxb. Tôn giáo: Tp. HCM), 2009.

Tổng Hội 35 Dòng Tên.

http://en.wikipedia.org/wiki/Cura_personalis (06/10/2011)

________________________

Vào những năm gần đây thấy xuất hiện những nỗ lực tìm cách thu thập một vài nguyên tắc nổi bật trong các văn bản của thánh l-nhã, vốn được coi là những đặc tính thường hằng của một hội dòng mà ngài đã sáng lập. Dĩ nhiên một danh sách loại đó giả thiết có những yếu tố chung cho mọi hội dòng trong Giáo Hội Công Giáo, bao gồm sự trung thành tuân giữ những lời khấn tu trì thường tình: khó nghèo, khiết tịnh và vâng phục Mười đặc tính sau đây có thể coi như là bản tóm kết về điều được coi như riêng biệt nhất của tinh thần thánh l-nhã:

Theo Hồng y Avery Dulles, S.J.

Peter Ely, SJ, phó giám đốc chương trình Sứ Mạng và Thừa Tác Vụ (Mission and Ministry), đã liệt kê những thuật ngữ mà các Giêsu hữu thường hay dùng. Ngay sau đây là 10 thuật ngữ thường dùng nhất theo đó những ai theo đuổi chương trình giáo dục Dòng Tên nên làm quen.

1. A.M.D.G.

Cụm từ “Ad Majorem Dei Gloriam” trong tiếng Latinh, và “For the greater glory of God” trong tiếng Anh có nghĩa là “Cho Vinh Danh Thiên Chúa Hơn”. Cụm từ này chính là châm ngôn sống của Dòng Chúa Giêsu (ở Việt Nam quen gọi là Dòng Tên).

2. Contemplatives in action – Chiêm niệm trong hoạt động

Cụm từ này diễn tả cái gọi là “sự căng thẳng mang tính sáng tạo” (the creative tension) trong đời sống Giêsu hữu giữa một bên là việc hoàn toàn dấn thân vào những hoạt động cụ thể, với một bên là sự trầm mình để lắng nghe tiếng Chúa và kết hiệp với Ngài. Nhiều tổ chức tình nguyện viên Dòng Tên cũng nhận thái độ thiêng liêng này như phương châm của họ. Trong tác phẩm Đời Sống Hoạt Động (The Active Life),Parker Palmer có viết: “Chiêm-niệm-và-hoạt-động (Contemplation-and-action) nối kết với nhau tận nguồn cội. Nguồn mạch đó không gì khác hơn là lòng khao khát liên lỉ sự sống tròn đầy ”.

3. Cura personalis – Lưu tâm đến từng cá nhân

Cụm từ Latinh Cura personalis này đề cập đến sự quan tâm, chăm lo cho từng cá nhân xét như là toàn thể (the whole person). Theo Brian McDermott, SJ, giá trị nền tảng của cụm từ này bao gồm 3 khái niệm: (1) Đối xử với mỗi người như là một cá thể và tôn trọng giá trị độc đáo của họ (their unique worth);(2) quan tâm đến mỗi cá nhân như là con người toàn thể (the “whole” person) (bao gồm các khía cạnh thể lý, tình cảm, trí năng, và thiêng liêng); và (3) nhìn nhận, xem xét mỗi người dựa trên điều kiện riêng của họ với những đặc điểm liên quan đến đời sống gia đình, dân tộc, và văn hóa.

4. Discernment – Nhận định

Nhận định (discerment) là một tiến trình khám phá để nhận ra sự can thiệp và hướng dẫn của Chúa trong những hoàn cảnh cụ thể của đời sống thường nhật. . . Nhận định là một việc lắng nghe [Ý Chúa], suy xét trong cầu nguyện trước những chọn lựa đặt ra trước mắt mình. Bạn phải nhận ra trong tâm hồn mình đích nhắm của những hướng chọn lựa ấy, thấy chúng như chúng là và như chính Chúa thấy chúng . Về căn bản, không có hạn định thời gian cho việc bạn thực hiện việc suy xét, lắng nghe hay nhận định. Tuy nhiên, khi bạn thực hiện tiến trình này, một vài chọn lựa trong số các chọn lựadần bị loại trong khi những chọn lựa khác trở nên sáng rõ và ưu tiên hơn. Cứ thế, tiến trình này sẽ tiến dần cách êm thấm và xác quyết đến một quyết định sau đó.

5. Ignatian

Từ Ignatian (thuộc I.Nhã, tính I.Nhã) ý nói đến những đặc tính hay những đặc nét của các Giêsu hữu (hay của Dòng Tên), được thiết lập bởi Thánh I-Nhã thành Loyola.

6. IHS

IHS là ba ký tự đầu tiên, bằng tiếng Hi Lạp, nói về Danh Chúa Giêsu. Những ký tự này xuất hiện như là biểu tượng (symbol) trên con dấu chính thức của Dòng Tên và của mỗi tu sĩ Dòng Tên

7. Magis

Từ “Magis” (tiếng Latinh) có nghĩa là “Hơn”. Trong truyền thống Dòng, Thánh I-Nhã và các Giêsu hữu sử dụng thuật ngữ này để nói đến tinh thần trổi vượt về lòng quảng đại hay một nỗ lực sống vì điều thiện hảo hơn (striving for the greater good) nhằm thúc đẩy chúng ta trong thi hành mọi sứ mạng được ủy thác.

8. Province – Tỉnh  Dòng

Một cơ cấu địa phương để chăm lo cho anh em Giêsu hữu  trong địa hạt của mình và cho việc quản trị mọi  công việc cũng như thừa tác vụ liên quan. Một Tỉnh Dòng thường bao gồm vài tỉnh thànhkề cận. Chẳng hạn, Việt Nam là một tỉnh Dòng, California là một tỉnh Dòng. Tỉnh California là một trong 10 tỉnh của Vùng Mỹ (liên tỉnh).

Cha Giám Tỉnh (Father Provincial) là bề trên của Tỉnh Dòng, chăm lo cho đời sống của anh em trong tỉnh và cũng như các vấn đề quản trị. Về việc này, Cha Giám Tỉnh được sự hỗ trợ của các vị cố vấn trong tỉnh.

9. Rector – Viện trưởng

Viện Trưởng là Bề Trên cộng đoàn học viện được Cha Bề Trên Cả bổ nhiệm. Các bề trên của những cộng đoàn khác có thể được bổ nhiệm bởi Cha Giám Tỉnh.

10. The Spiritual Exercises – Linh Thao

Những bài linh thao (kí tự l, t viết thường) là tất cả những phương pháp hay những hoạt động nhắm mục đích mở ra, không chỉ trí năng nhưng là toàn bộ con người mình, để cho Thần Khí Thiên Chúa hướng dẫn. Những phương pháp hay hoạt động này bao gồm các cách cầu nguyện như khẩu nguyện, suy gẫm, viết nhật ký, đọc Kinh Thánh, nghe nhạc, vẽ tranh, thể dục, đi dạo giữa thiên nhiên. . .

Hoàng Sơn

(Trích dịch từ http://search.seattleu.edu/commons/page.aspx?id=68182)

Ngày 31 tháng 7, Mừng kính Thánh I-nhã, Đấng sáng lập Dòng Tên, Ngài là người say mê Chúa Giêsu. Trong Linh thao, ngài viết:  “Xin cho tôi được hiểu biết thâm sâu về Chúa Giêsu, Đấng đã làm người vì tôi, để yêu mến Ngài hơn và theo Ngài hơn” (LT. 104).

1. I-NHÃ,  CON NGƯỜI QUẢNG ĐẠI

Quảng đại để từ bỏ một quá khứ.
Bỏ những tham vọng của mình về chức tước, tiếng tăm.
Bỏ  giấc mơ chinh phục một tiểu thư quý phái.
Bỏ việc phụng sự cho một vị vua ở trần gian.
Bỏ lâu đài, gia đình và sự nghiệp….
Bỏ là điều kiện để theo.

Trong cuộc tử thủ chống quân Pháp ở Pamplona,
mảnh đạn đại bác đã làm I-nhã gãy chân,
nhưng không đổi được hướng đi của ngài.
Phải có khuôn mặt của Đức Kitô thu hút,
I-nhã mới dám bỏ và dám theo.

Quảng đại là thái độ ta thường thiếu.
Chúng ta dè sẻn, tính toán so đo khi sống cho Chúa,
bởi lẽ chúng ta không tin Chúa quảng đại hơn mình.
Chúng ta còn có quá nhiều  nỗi sợ.
Thánh I-nhã đã định nghĩa quảng đại là:
“Dâng trọn cả ý muốn và tự do của mình cho Chúa, để mặc Ngài sử
dụng bản thân mình, cũng như mọi sự mình theo ý Ngài” (LT.5)
Chúng ta có nên thử một lần quảng đại với Chúa không?

2. I-NHÃ, CON NGƯỜI SAY MÊ GIÊSU

Giêsu là vị thủ lãnh mới mà I-nhã khám phá được
trong thời gian nằm trên dường bệnh.
I-nhã chỉ mong mau khỏi bệnh để đi Đất Thánh.
Ngài muốn ở lại và rao giảng trên vùng đất thân thương,
nơi Đức Giêsu đã sống, bất chấp nguy hiểm đến tính mạng.
Một ơn lớn phải xin trong Linh thao Tuần hai,
đó là ơn “Hiểu biết thâm sâu về Chúa Giêsu,
Đấng đã làm người vì tôi, để yêu mến Ngài hơn và theo Ngài hơn” (LT. 104).

Tình yêu Chúa Giêsu đã chi phối cuộc đời I-nhã.
Một tình yêu vừa rất riêng tư, tha thiết,
vừa đầy tính hành động cụ thể.
Giêsu  là một vị vua mà I-nhã muốn hiến thân phục vụ,
muốn chia sẻ với Ngài sứ mạng chinh phục thế giới.
Tình yêu đòi nên giống người mình yêu,
chọn sự nghèo khó sỉ nhục, bị coi là ngu dại, để nên giống Đức Kitô,
Đấng đã chịu như thế vì tôi.

Chúng ta hãy để cho Đức Kitô  thu hút mình
và gọi mình làm bạn đường của Ngài.
Hãy cùng Ngài đồng cam cộng khổ
để đưa cả thế giới này về cho Cha.

3. I-NHÃ, CON NGƯỜI CỦA TÌNH BẠN

I-nhã không độc quyền yêu Chúa Giêsu
Ngài muốn tất cả trở nên bạn với Chúa.
Chính vì thế, đi đâu ngài cũng có bạn.
Ngài có khả năng tìm được những người cùng chí hướng,
và quy tụ họ lại thành một nhóm thân thương.
Ở Barcelona, Alcala, Salamanca, Paris,
đâu đâu cũng có những người bạn như thế.

Có những nhóm bạn không bền,
nhưng cũng có nhóm bạn đã đi vào lịch sử.
Ở Paris, I-nhã đã giúp sáu bạn sinh viên làm Linh thao,
thuyết phục họ quyết tâm phục vụ Thiên Chúa,
trong số đó có Phanxicô  Xavier.
Dù quốc tịch, tuổi tác, tính  khí khác nhau
nhưng họ có chung một lý tưởng, một ước mơ.
Ước mơ chịu chức linh mục để phục vụ con người.
Ước mơ đi Đất Thánh để giúp người Hồi trở lại.
Ước mơ đi Rôma để đặt mình dưới  quyền Đức Thánh Cha.
Ước mơ sống khó nghèo và khiết tịnh.
Hẳn I-nhã đã góp phần khơi lên những ước mơ,
tiềm ẩn nơi những tâm hồn quảng đại.

Chúng ta cần xây dựng tình bạn trên nền Giêsu,
cần mở rộng vòng tay đón những bạn mới.
Ước gì tình bạn làm bật dậy những ước mơ
và làm cho ước mơ thành sự thật.

4. I-NHÃ VÀ VIỆC HỌC

Sau khi không được ở Đất Thánh,
I-nhã thấy mình cần học một thời gian,
để có khả năng giúp các linh hồn.
Như thế, việc tông đồ là lý do khiến ngài đi học trở lại.
Bằng cấp chỉ là phương tiện để phục vụ.
Chúng ta ngỡ ngàng khi thấy I-nhã đi học ở tuổi 33,
can đảm ngồi học chung với những chú nhỏ!
Trong thời gian học ở Alcala và Salamanca,
I-nhã  lo dạy giáo lý  và giảng Linh thao hơn là lo học.
Chính vì thế, ngài gặp rắc rối với giáo quyền,
và việc học chẳng tiến bộ mấy.
Cuối cùng, I-nhã quyết định học tập nghiêm túc,
kiếm tiền trợ cấp để khỏi phải đi xin ăn hàng ngày.
Đến năm 44 tuổi, I-nhã mới tốt nghiệp Đại học.
Với mảnh bằng, ngài không còn bị làm khó dễ như xưa.

Mảnh bằng là giấy phép để tôi làm việc.
Kiến thức là chiếc cầu để tôi gặp gỡ tha nhân.
Ước gì tôi có khả năng đưa Chúa vào ngành chuyên môn,
và đưa con người khoa học hôm nay đến với Chúa.

5. I-NHÃ, CON NGƯỜI YÊU MẾN HỘI THÁNH

Hội Thánh thời I-nhã có nhiều vết nhơ.
Có những vị chủ chăn sa ngã nặng nề.
Nhiều linh mục, tu sĩ cũng sa sút và bất xứng.
Ông Luther đã đoạn tuyệt với Hội Thánh công giáo,
sau khi phản đối việc bán ân xá một cách mạnh mẽ.
I-nhã không phải không thấy những bất toàn,
nhưng ngài đã không chỉ trích Hội Thánh.
Ngài ở lại trong Hội Thánh để cải tổ, canh tân.
Dù Đức Thánh Cha có nhiều khiếm khuyết,
nhưng I-nhã vẫn coi Người là đại diện Đức Kitô,
và chấp nhận được Người sai đi bất cứ đâu, để làm bất cứ việc gì
xét thấy cần cho vinh danh Chúa và lợi ích cho con người.

Chúng ta cần có lòng yêu mến Hội Thánh,
và kiên nhẫn trước những thay đổi chậm chạp.
Hãy bắt tay vào việc xây dựng Hội Thánh
bằng những đóng góp nhỏ bẻ, vừa tầm của mình,
để Hội Thánh đáp ứng được những nhu cầu thời đại,
Hãy canh tân Hội Thánh từ bên trong
bằng việc canh tân chính bản thân mình.

6. I-NHÃ, CON NGƯỜI BIẾT NHẬN ĐỊNH

Lúc còn trên giường bệnh, I-nhã  đã có kinh nghiệm sau:
Khi nghĩ đến chuyện thế gian, ngài cảm thấy vui thú,
nhưng sau đó lại thấy khô khan trống rỗng;
còn khi nghĩ đến chuyện sống hết mình cho Chúa
ngài cảm thấy niềm vui kéo dài.
Từ đó ngài khám phá ra tác động của Thiên Chúa và ma quỉ trong đời mình.
Lúc ở Manresa, I-nhã còn trải qua nhiều thử thách khác:
chán chường, khô khan, bối rối đến độ muốn  tự tử.

Trong thời đi học,
I-nhã cũng bị lôi cuốn bởi những tư tưởng đạo đức mới mẻ
khiến ngài say mê đến nỗi không tập trung vào việc học được.
Dần dần ngài biết cách nhận định để khám phá ra
đâu là tác động thực sự của Chúa.

Chúng ta rất muốn biết ý Chúa khi phải chọn lựa.
Có một vài tiêu chuẩn để chọn việc phải làm:
nên chọn điều gì có ích lợi phổ quát hơn và lâu bền hơn,
chọn chỗ nào có nhu cầu lớn hơn và khẩn cấp hơn,
chọn chỗ nào có hy vọng sinh nhiều hoa trái hơn.
Ước gì chúng ta nhạy cảm với tác động của Chúa và không bị mắc
mưu của ma quỉ xuất hiện dạng thiên thần sáng láng.

7. I-NHÃ, CON NGƯỜI  CỦA CÁI HƠN

“Nhằm vinh quang lớn hơn cho Thiên Chúa”
đó là điều tâm niệm của I-nhã.
Tình yêu làm người say mê cái hơn.
I-nhã chẳng chịu ngừng lại và mãn nguyện.
Hoàn cảnh đổi thay, con người cũng biến đổi.
Điều hôm nay là tốt nhất cho  vinh danh Chúa
thì ngày mai lại không như thế nữa.
Chính vì thế, cứ phải suy nghĩ, tìm kiếm,
cứ phải trăn trở, thích nghi…
Cái hơn đưa ta đi vào một chuyển động
Đó là khao khát khôn nguôi của I-nhã.
Làm sao để mọi người nhận biết Chúa,
và nhận ra nhau là anh em?
Làm sao để vinh quang Thiên Chúa tràn lan trên mặt đất này.
Chúng ta đừng để mình rơi vào sự dễ dãi,
yên tâm với cái tầm thường.
Làm sao để hôm nay của tôi hơn hôm qua
và ngày mai hơn hôm nay?

Lm. Antôn Nguyễn Cao Siêu, S.J.