50 NĂM TAY CHÚA DẪN ĐƯA
Kỷ Niệm Kim Khánh Thành Lập Giáo Xứ Hiển Linh
(1976 – 01/09 – 2026)
Giáo xứ Hiển Linh, Giáo hạt Thủ Đức, Tổng Giáo phận Sài Gòn, tọa lạc tại địa chỉ 19 đường 5, khu phố 15, phường Linh Xuân đã trải qua 50 năm lịch sử hình thành và phát triển. Nhìn lại chặng đường đã qua, nhiều tín hữu nơi đây không khỏi bồi hồi xúc động khi nhận ra bàn tay Thiên Chúa đã hiện diện sống động xuyên suốt lịch sử công trình này. Khởi sự như những “hạt giống nhỏ bé” được gieo xuống đất trong niềm tin, được nuôi dưỡng bằng những hy sinh thầm lặng, và lớn lên trong tình hiệp nhất yêu thương, giáo xứ Hiển Linh ngày nay đã tăng trưởng về số lượng tín hữu, đức tin vững vàng và hiệp nhất trong tình bác ái yêu thương.
Tuy nhiên, khuôn mặt rạng rỡ hiện tại của giáo xứ Hiển Linh lại có một khởi sự âm thầm, tại một mảnh đất khác so với vị trí hiện nay. Nhìn lại chặng đường từ lúc khởi sự cho đến nay sẽ giúp người đọc thấy rõ hơn bàn tay quan phòng mà Chúa luôn yêu thương và trung tín.
Thành lập Họ đạo Hiển Linh (1976)
Khoảng năm 1975, một cộng đoàn tín hữu đã hình thành quanh khu đất Nhà Tập Dòng Tên (cũ), tọa lạc tại số 76/2 ấp Linh Trung, xã Linh Xuân, huyện Thủ Đức (nay là trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Thủ Đức), nơi thường được gọi là khu Vườn Dâu vì thời đó đây là nơi có nhiều khu vườn trồng dâu nuôi tằm... Nơi đây, trong nhà nguyện của Nhà Tập, với sức chứa tối đa 100 người, các tín hữu quy tụ tham dự thánh lễ. Trước thực tế mục vụ ấy, ngày 05/05/1975, cha Bề trên Miền Dòng Việt Nam đã bổ nhiệm cha Gioan Trần Văn Nam, Bề trên Tu viện Dòng Tên Thủ Đức và Giám Tập, phụ trách việc mục vụ cho nhóm giáo dân này với vai trò quản nhiệm nguyện đường và đặt tên là nhà thờ Hiển Linh.
Một năm sau, trước nhu cầu mục vụ của số giáo dân ngày càng tăng, Dòng Tên đã xin Đức Tổng Giám mục Sài Gòn thiết lập Họ đạo Hiển Linh. Ngày 01/09/1976 với văn thư số 108/VP-76, Đức Tổng Giám mục Phaolô Nguyễn Văn Bình đã chính thức thành lập Họ đạo Hiển Linh. Họ đạo lúc bấy giờ có khoảng 250 giáo dân thuộc ấp Linh Trung cũ và những gia đình sinh sống gần khu vực Nhà Tập.
Ngay sau ngày thành lập, Họ đạo Hiển Linh đã sớm hình thành cơ cấu sinh hoạt mục vụ với thầy xứ, ca đoàn, giáo lý viên, nhóm Phục Sinh, các lớp giáo lý từ khai tâm đến thiếu niên, và cả những lớp giáo lý dự tòng, giáo lý hôn nhân. Cha sở đầu tiên của họ đạo là cha Gioan Trần Văn Nam, lúc ấy là Giáo Tập. Thầy xứ tiên khởi là thầy Giuse Hoàng Văn Tình. Việc phụng vụ thánh lễ: có Ban hát thiếu niên (tiền thân của ca đoàn Phanxicô) được các thầy Đỗ Duy Nam và Xuân Quang hướng dẫn. Thầy Vũ Quang Trung phụ trách dạy giáo lý cho nhóm thanh niên và tham gia hát trong ca đoàn. Tất cả đã làm thành một cộng đoàn huynh đệ với các hoạt động mục vụ trong thời gian từ 1976 đến 1985, trước khi được di dời sang địa chỉ hiện tại ở 19 đường 5.
Nhà nguyện Trần Công Ngọ, nhà thờ Dòng Tên (1971-1985)
Để phục vụ nhu cầu tông đồ, ngày 30/09/1967, Miền Dòng Tên Việt Nam đã mua một khu đất rộng khoảng 3,5 ha nằm đối diện Trại gia binh Trần Công Ngọ tại xã Linh Đông, tỉnh Gia Định (nay là số 19, đường 5, khu phố 15, phường Linh Xuân). Ban đầu, nơi đây được hoạch định để xây dựng một Nhà Tĩnh Tâm cho cả vùng Đông Dương. Dù dự án chưa thể tiến hành do bối cảnh thời cuộc và khu đất tạm thời được dùng để canh tác nông nghiệp (trồng sắn, bạch đàn,…), nhưng kế hoạch nhiệm mầu của Thiên Chúa trên mảnh đất này đã bắt đầu được định hình.
Trước khi Họ đạo Hiển Linh được thành lập năm 1976 (tại Nhà Tập Dòng Tên cũ), trên mảnh đất tọa lạc tại số 19 đường 5, đã có một cộng đoàn tín hữu khác được định hình và phát triển. Nơi đây, có một nhà mẫu giáo gọi là Nhà trẻ Hiển Linh, phục vụ chủ yếu cho con em các gia đình nghèo, cũng như con của các quân nhân tại trại gia binh Trần Công Ngọ. Nhà trẻ do các Sơ Dòng Đức Bà Truyền Giáo đảm nhận việc chăm sóc và dạy học cho các em. Cha Micae Nguyễn Thế Minh, S.J., phụ trách Nhà Ứng Sinh của Dòng, được cử ra để coi sóc khu đất này. Cha đến dâng lễ cho các gia đình quân nhân Công Giáo tại trại gia binh. Sau đó, khu vực nhà mẫu giáo dần dần được sử dụng (như là một nhà nguyện rất đơn sơ, chỉ có một bàn thờ gỗ nhỏ, hiện nay vẫn còn được lưu giữ trong phòng thánh Nhà thờ Hiển Linh, cùng một số băng ghế gỗ dành cho giáo dân tham dự thánh lễ, hoàn toàn không có ghế quỳ) để dâng lễ và làm việc mục vụ, với sự cộng tác của một số thầy học viên.
Do vậy, từ năm 1971-1975, nhà nguyện Trần Công Ngọ vừa là nơi sinh hoạt tôn giáo chủ yếu dành cho các gia đình quân nhân Công Giáo tại khu vực này, vừa là “vườn trẻ” cho con em những gia đình nghèo xung quanh. Vì thế, nhà nguyện có thêm phần hành lang phía trước và hai hành lang hai bên để làm nơi giữ trẻ - hiện nay là hai cánh gà của nhà thờ - xung quanh được vây bằng lưới B40.
Tại nhà nguyện này, hàng tuần chỉ có hai Thánh lễ vào chiều Chúa Nhật và chiều thứ Năm dành cho thiếu nhi. Trước Thánh lễ, các em thiếu nhi được các Tập sinh, Ứng sinh Dòng Tên và các Sơ Dòng Đức Bà Truyền Giáo dạy giáo lý. Số giáo dân tham dự Thánh lễ Chúa Nhật trên dưới 100 người, đa số là các gia đình quân nhân Công Giáo thuộc trại gia binh Trần Công Ngọ (nay là Trường nghiệp vụ Công an) và những gia đình lân cận khu vực nhà thờ.
Sau năm 1975, trại gia binh bị giải thể, nên số người tham dự Thánh lễ Chúa Nhật giảm đáng kể, trường mẫu giáo cũng bị giải thể, số thiếu nhi học giáo lý chỉ còn khoảng 15 em. Phần lớn những gia đình sống tại khu vực này chuyển sang tham gia sinh hoạt tại họ đạo bên Nhà Tập Dòng Tên. Mặc dù vậy, các sinh hoạt tôn giáo vẫn được duy trì tại đây với thánh lễ hằng tuần. Nhà thờ Trần Công Ngọ dần được gọi là Nhà thờ Dòng Tên và được xem như một họ lẻ của Họ đạo Hiển Linh cho đến năm 1985.
Nhà thờ Hiển Linh chuyển sang nơi mới (1986)
Tháng 09/1985 đánh dấu một cột mốc trong lịch sử hình thành và phát triển Họ đạo Hiển Linh khi chính quyền đề nghị di dời họ đạo từ khu Nhà Tập cũ sang địa điểm hiện nay (19 đường 5, khu phố 15, phường Linh Xuân). Ngày 19/10/1985, Thánh lễ cuối cùng của Họ đạo Hiển Linh được cử hành tại nhà nguyện Nhà Tập Dòng Tên.
Dưới lăng kính về sự quan phòng kỳ diệu của Chúa, việc di dời họ đạo sang địa điểm mới được xem như một hồng ân lớn lao. Họ đạo được khoác lên một bầu khí sống động vui tươi, các giáo dân thuộc họ đạo trước đây tản mác nay cũng quy tụ về đây để dự lễ và tham gia các sinh hoạt mục vụ nơi nhà thờ mới. Từ nay, mỗi ngày đều có thánh lễ nơi địa điểm mới này.
Sau ngày di dời họ đạo sang Nhà thờ Hiển Linh, khu đất Nhà Tập Dòng Tên cũng được nhà nước tiếp quản và xây dựng Trung tâm Dạy nghề huyện Thủ Đức. Các cha và các thầy tại Nhà Tập được chia thành 2 nhóm. Một nhóm chuyển về giáo xứ Thiên Thần, gần ngã ba Cát Lái, và lập thành cộng đoàn Đức Mẹ Trên Đường, do cha Cosma Hoàng Văn Đạt phụ trách. Nhóm còn lại chuyển sang khu đất canh tác của Nhà Dòng bên cạnh trại gia binh Trần Công Ngọ, và hình thành cộng đoàn Hiển Linh, do cha Gioan Trần Văn Nam phụ trách. Ngày 14/11/1985, lễ Thánh Giuse Pignatelli, khu tu viện mới của Dòng được khởi công xây cất kế bên nhà thờ Hiển Linh. Công trình được Đức TGM Phaolô Nguyễn Văn Bình làm phép và khánh thành ngày 22/04/1986. Đến ngày 31/07/1986, cha sở Gioan Trần Văn Nam cùng các thầy chính thức chuyển sang khu tu viện mới. Như vậy, cộng đoàn Dòng Tên Hiển Linh chính thức được hình thành như một cộng đoàn tông đồ bên cạnh nhà thờ Hiển Linh. Từ đó, các sinh hoạt của giáo xứ và công việc tông đồ mục vụ luôn nhận được sự đồng hành và trợ giúp đắc lực của cộng đoàn Dòng Tên Hiển Linh.
Sửa chữa nhà thờ
Từ tháng 10/1985, khi Họ đạo Hiển Linh chuyển qua, các sinh hoạt mục vụ Giáo xứ Hiển Linh (từ đây xin được gọi như vậy) từng bước được củng cố và phát triển. Số giáo dân lên đến khoảng 400-500 người. Giáo dân ngoài giáo xứ đến tham dự thánh lễ và sinh hoạt ngày càng đông. Nên để dâng thánh lễ mỗi ngày, thầy xứ Giuse Lê Quang Chủng đã “âm thầm” phá bỏ tường nhà bếp mẫu giáo để có chỗ làm phòng thánh cho nguyện đường.
Khoảng một năm sau, vào tháng 10/1986, chính quyền cho phép sửa chữa và nâng cấp ngôi thánh đường lần đầu tiên. Việc thi công kéo dài 3 tháng gồm sửa phòng thánh, mở rộng cung thánh, mở hai “cánh gà”, và trang bị hệ thống âm. Hoa viên Đức Mẹ cũng được chỉnh trang tôn nghiêm. Vào năm 1992, cha sở Gioan Trần Văn Nam quyết định sửa nhà thờ lần thứ hai gồm: sửa lại mặt tiền nhà thờ để có thể tổ chức các thánh lễ ngoài trời, nới rộng lòng nhà thờ thêm một gian để có sức chứa tối đa 450 người. Hàng năm Thánh lễ đêm Giáng Sinh và Vọng Phục Sinh được tổ chức ngoài nhà thờ, phía trước sân cỏ. Số người đến tham dự khoảng trên 1000 người.
Năm 1992, Giáo xứ Hiển Linh đã có trên 1.000 anh chị em giáo dân và khoảng 250 em thiếu nhi thường xuyên tham dự các sinh hoạt mục vụ. Qua năm 1999, nhà thờ được sửa chữa lần thứ ba: nâng cao mái và trần, để tạo sự thông thoáng bên trong, sửa mặt tiền nhà thờ cao theo mái, nhưng vẫn giữ dáng cũ như hiện nay.
Qúy cha chánh xứ và cha phụ tá Dòng Tên
Từ năm 1976 đến nay, giáo xứ Hiển Linh lần lượt được các cha sở Dòng Tên coi sóc: cha Gioan Trần Văn Nam (1976-1996), cha Giuse Lê Quang Chủng (1996-2000, 2019-2023), cha Phanxicô Xaviê Nguyễn Thanh Hoài (2000-2002, 2004-2009, 2013-2016), cha Phêrô Trần Văn Nhân (2002-2004), cha Anrê Phạm Hòa Lạc (2009-2010), cha Vinh Sơn Phạm Văn Mầm (2010-2011), cha Tôma Vũ Quang Trung (2011-2013), cha Tôma Vũ Ngọc Tín (2016-2019), và cha Phêrô Nguyễn Đức Trí (2023 đến nay). Cùng với đó là sự cộng tác và phục tụ tận tình của quý cha phụ tá: cha Phêrô Đỗ Quang Dũng (2011-2013), cha Micae Bùi Hà Ngân (2014-2018), cha Antôn Nguyễn Thành Nguyên (2019-2023) và cha Phêrô Nguyễn Văn Hòe (2023 đến nay).
Ước mơ về một ngôi thánh đường mới
Hiện nay, với đà phát triển, ngôi nhà thờ cũ đã trở nên quá chật chội trước số lượng giáo dân đông đảo. Mỗi Chúa Nhật có đến 6 thánh lễ, các em thiếu nhi phải chia ca học giáo lý, còn giáo dân ngồi kín cả khu vực sân ngoài nhà thờ. Do đó, dưới sự dẫn dắt của cha chánh xứ Phêrô Nguyễn Đức Trí, dự án xây mới ngôi Nhà thờ Giáo xứ đang được đẩy mạnh và khẩn trương tiến hành. Ngôi Thánh đường mới với không gian thông thoáng, kiến trúc hiện đại, trang nghiêm, rộng 1.250m² gồm một tầng hầm, tầng trệt và tầng lửng có thể đón tiếp hơn 1.000 giáo dân tham dự thánh lễ. Bên cạnh đó, Nhà Sinh hoạt Mục vụ cũng được xây dựng với quy mô 4 tầng, dành cho các hoạt động mục vụ, giảng dạy giáo lý, ca đoàn…
Năm mươi năm gieo mầm…
Từ một nhà nguyện đơn sơ giữa vùng đất còn thưa thớt dân cư, giáo xứ Hiển Linh ngày càng phát triển và đông đúc hơn. Đến nay, cộng đoàn giáo xứ đã phát triển lên hơn 4.000 nhân danh, và được phân chia thành 3 giáo khu: Giáo khu An Phong, Giáo khu Mông Triệu, và Giáo khu Thánh Tâm.
Năm mươi năm bền bỉ gieo mầm, trưởng thành và trải qua nhiều giai đoạn, Giáo xứ Hiển Linh không chỉ lớn mạnh về số lượng, mà còn trưởng thành về chiều sâu đời sống đức tin. Đất thánh Hiển Linh đã trổ sinh những hoa trái tốt lành: những ơn gọi Linh mục, Tu sĩ đầu tiên đã nảy sinh từ chính mảnh đất này. Hoạt động bác ái xã hội lan tỏa sâu rộng đến những mảnh đời kém may mắn, minh chứng cho một giáo xứ sống động giữa đời.
