Chuyên mục này bàn về “Cánh Chung Học” - những điều sau hết trong đức tin Công giáo, từ sự chết, phán xét riêng, thiên đàng, hỏa ngục, luyện ngục đến sự sống lại của kẻ chết, cuộc quang lâm của Đức Kitô và phán xét chung. Qua việc giải thích các khái niệm và đối chiếu những quan niệm phổ biến với giáo huấn của Hội Thánh, chuyên mục hướng đến một cái nhìn đúng đắn, quân bình và sâu sắc hơn về những thực tại sau cùng. Cánh chung học không chỉ nói về tương lai hay ngày tận thế, nhưng còn mời gọi mỗi người sống có trách nhiệm, hoán cải mỗi ngày và bước đi trong niềm hy vọng được hiệp thông với Thiên Chúa trong sự sống đời đời.
Những câu hỏi này được trích trong Chương 5 tác phẩm “Giải đáp những thắc mắc về đạo Công giáo - 300 Câu hỏi người Công giáo thường gặp nhất” của hai tác giả Kenneth D. Brighenti và John Trigilio, Jr., do Nhóm Majorica - Dòng Tên Việt Nam chuyển ngữ.
Câu hỏi 49: Những điều sau hết là gì?
Cánh chung học (Eschatology) (ta eschata trong tiếng Hy Lạp) có nghĩa là “môn học về những điều sau hết”. Cánh chung học là một nhánh thần học tập trung vào những gì truyền thống gọi là “tứ chung”, đối với cá nhân (sự chết, phán xét, thiên đàng và hỏa ngục) và đối với toàn thể thụ tạo (cuộc tái lâm của Chúa Kitô, sự sống lại của kẻ chết, phán xét chung, và tận thế).
Con người sẽ trải nghiệm, một cách cá nhân, việc chấm dứt cuộc sống dương gian của mình, và sau đó, tại một thời điểm mà chỉ một mình Thiên Chúa biết, toàn bộ thế giới (và vũ trụ vật chất) cũng sẽ đi đến hồi kết. “Tứ chung” đầu tiên xảy ra khi con người chết đi và “tứ chung” thứ hai xảy ra vào ngày tận thế. Mỗi người trên trái đất, kể từ thời của Adam và Eva, đã hoặc sẽ trải qua sự chết. Sách Sáng thế 2,17 cho thấy cái chết là hình phạt do tội lỗi, và vì tất cả chúng ta đều phạm tội cách này hay cách khác, nên chúng ta đều phải chết vào một ngày nào đó (Rm 5,12).
Chuyện gì sẽ xảy ra sau khi chết? Cuộc phán xét riêng xảy ra ngay khi người đó qua đời. Về mặt triết học và thần học, chết là khi linh hồn bất tử rời khỏi thân xác. Xác chết bắt đầu xơ cứng, và cuối cùng là thối rữa và phân hủy. Vì linh hồn bất tử, nên linh hồn không thể tồn tại nơi thế giới vật chất như trái đất mà không có thân xác. Do đó, phán xét riêng sẽ diễn ra ngay sau khi chết. Chúa Giêsu Kitô xuất hiện, không phải như một Đấng Cứu Độ và Cứu Chuộc như Ngài đã thực hiện ở trần gian vào ngày Thứ Sáu Tuần Thánh; thay vào đó, Ngài xuất hiện như một Vị Thẩm Phán của kẻ sống và kẻ chết. Người chết được phán xét bởi cách thức người ấy đã sống trên trần gian.
Tránh tội (giữ các điều răn) chỉ là một nửa nhiệm vụ mà mỗi người được Chúa trao phó. Nửa còn lại là hãy làm điều tốt. Người ta đã làm gì trong đời họ? Nếu chỉ nói “tôi không giết người”, “tôi không trộm cắp” hay “tôi không làm sự dâm dục”, hay thậm chí là thật sự tránh được tất cả những tội lỗi trên thì cũng chưa đủ. Matthêu 25,31-46 kể lại dụ ngôn, trong đó, Chúa Giêsu là mục tử phân tách chiên với dê. Chiên được đặt bên phải, còn dê bên trái. Những người bên phải được lên thiên đàng, còn những người bên trái phải xuống hỏa ngục. Điều gì quyết định bạn là chiên hay dê? Đoạn Tin Mừng đó cũng cho thấy rằng chiên là những người quan tâm đến người khác (bạn bè, hàng xóm và khách lạ), trong khi dê là những người phớt lờ nhu cầu của anh chị em mình. Chúa Giêsu nói với những người bên trái trong Tin Mừng của Thánh Matthêu rằng: “‘Vì xưa Ta đói, các ngươi đã không cho ăn; Ta khát, các ngươi đã không cho uống; Ta là khách lạ, các ngươi đã không tiếp rước; Ta trần truồng, các ngươi đã không cho mặc; Ta đau yếu và ngồi tù, các ngươi đã chẳng thăm viếng.’ Họ cũng sẽ trả lời, ‘Lạy Chúa, có bao giờ chúng con đã thấy Chúa đói, khát, hoặc là khách lạ, hoặc trần truồng, đau yếu hay ngồi tù, mà không phục vụ Chúa đâu?’ Bấy giờ Người sẽ đáp lại, ‘Ta bảo thật các ngươi: mỗi lần các ngươi không làm như thế cho một trong những người bé nhỏ nhất đây, là các ngươi đã không làm cho chính Ta vậy.’ Thế là họ ra đi để chịu cực hình muôn kiếp, còn những người công chính ra đi để hưởng sự sống muôn đời”.
Tội không làm, chẳng hạn như không làm các công việc bác ái cho tha nhân về vật chất hay tinh thần, là bằng chứng cáo buộc bạn là dê và sẽ được đặt ở bên trái để vào hỏa ngục. Người ta thường nghĩ rằng ơn cứu độ được đảm bảo cho họ, miễn là họ có đức tin, và nhất là không phạm tội, vì vậy không cần phải “làm điều thiện”. Tuy nhiên, Matthêu chương 25 cho thấy không hề có chất vấn về những gì người ta tin; thay vào đó, họ bị phán xét về việc liệu họ có thực hành niềm tin của mình hay không.
Đạo Công giáo dạy rằng trong phán xét riêng, một trong ba phán quyết sau đây sẽ xảy ra. Phán quyết thứ nhất cũng là trường hợp tệ nhất: một người tội lỗi và vô luân không chỉ phạm tội trọng và không hoán cải, mà còn không biết giúp đỡ người khác. Người đó bị kết án phải xuống hỏa ngục. Phán quyết thứ hai là trường hợp tốt nhất: một người tốt lành và thánh thiện đã giữ các điều răn, sống một đời sống đạo hạnh và thiện lành, luôn giúp đỡ khách lạ cũng như bạn bè. Họ sẽ được thưởng niềm vui sướng của thiên đàng. Phán quyết thứ ba (ở giữa) là người không quá xấu để phải vào hỏa ngục nhưng cũng không đủ tốt để được lên thẳng thiên đàng. Tội lỗi ở trần gian của họ được tha thứ nhưng vẫn còn có những quyến luyến với tội lỗi (họ vẫn còn những những ký ức vui thích về tội). Họ cần được thanh tẩy hay thanh luyện; do đó, họ đi vào luyện ngục trước khi lên thiên đàng. Mọi người trong luyện ngục đều hoàn toàn được đảm bảo lên thiên đàng, nhưng trước tiên họ phải loại bỏ mọi quyến luyến với tội trước khi bước qua cổng thiên đàng.
Trích từ Giải đáp những thắc mắc về đạo Công giáo - 300 Câu hỏi người Công giáo thường gặp nhất
Tác giả: Kenneth D. Brighenti & John Trigilio, Jr
Chuyển ngữ: Nhóm Majorica – Dòng Tên Việt Nam
