[Suy tư cùng ĐGH] - Để không ai phải bước đi một mình

ĐỂ KHÔNG AI PHẢI BƯỚC ĐI MỘT MÌNH

 “Chính anh em hãy lánh riêng ra đến một nơi thanh vắng mà nghỉ ngơi đôi chút.” (Mc 6,31)

Sức khỏe tinh thần là một phần quan trọng của đời sống mỗi người. Cũng như thân thể, đời sống tinh thần của chúng ta có những lúc khỏe mạnh, nhưng cũng có những lúc trở nên mong manh, mệt mỏi và cần được nâng đỡ. Sự mong manh ấy không phải lúc nào cũng dễ nhận ra. 

Là một tu sĩ, nhiều lần trong đời sống cộng đoàn hay trong công việc mục vụ, tôi đã gặp những người có cách hành xử khiến mình khó hiểu. Có người dễ nóng giận, có người luôn bất an, có người muốn kiểm soát mọi thứ; có người bỗng trở nên khép kín, u buồn hoặc sợ hãi trước những điều nhỏ bé. Tôi không biết hết những gì đang xảy ra bên trong họ. Nhưng tôi biết khá rõ những gì đã xảy ra bên trong tôi khi đứng trước họ. Có lúc tôi xét đoán. Có lúc tôi đem cách hành xử của họ kể lại cho người khác. Có khi trong đầu tôi đã âm thầm gắn cho họ một cái nhãn: “Người này có vấn đề tâm lý rồi, hết thuốc chữa!” Cách dễ nhất là tránh xa. Tôi không muốn bị làm phiền, cũng không muốn bước vào những chuyện phức tạp. Tôi chỉ muốn giữ một khoảng bình an cho riêng mình.

Cho đến một lúc, tôi chợt nhận ra không phải lúc nào mình cũng đứng ở phía của người “ổn”. Có những ngày chính tôi cũng mệt đến mức dễ nổi nóng, bất an, khép mình. Khoảng cách giữa “người có vấn đề” và tôi bỗng không còn xa như tôi vẫn nghĩ.

Có lẽ vì thế, ý cầu nguyện tháng Mười của Đức Thánh Cha Lêô XIV chạm đến tôi. Ngài cầu xin cho Giáo hội trở thành một “ngôi nhà rộng mở”, nơi những người đang gặp khó khăn về sức khỏe tâm thần tìm được sự đón nhận, phẩm giá và hy vọng; một cộng đoàn biết đồng hành mà không loại trừ, “lắng nghe mà không phán xét và đến gần mà không sợ hãi” ¹. Nhưng một “ngôi nhà rộng mở” như thế bắt đầu từ đâu? Tôi nghĩ đến cách chúng ta đón nhận một người khi họ mệt mỏi, mong manh hoặc không còn đủ sức để tiếp tục tỏ ra mình vẫn ổn. Và chính câu hỏi ấy đưa tôi trở lại với Mc 6,30-32. Các Tông đồ vừa đi sứ vụ về. Họ có nhiều chuyện để kể. Giữa những gì các ông kể và cả những điều chưa kịp nói ra, Đức Giêsu nhận ra sự mệt mỏi của họ. Cách Người đón những môn đệ vừa trở về khiến tôi tự hỏi: chúng ta có thể học được gì từ Người, nhất là khi người đang cần được lắng nghe và nâng đỡ lại chính là người vẫn âm thầm phục vụ người khác?

1. Có một nơi để trở về và kể lại

Thánh Mác-cô kể: “Các Tông đồ tụ họp chung quanh Đức Giêsu, và kể lại cho Người biết mọi việc các ông đã làm, và mọi điều các ông đã dạy” (Mc 6,30).

Sau những ngày được sai đi, các ông trở về và kể lại. Đức Giêsu để các ông kể. Chi tiết ấy xem ra rất bình thường, nhưng tôi nghĩ đến cách chúng ta thường lắng nghe một người đang mệt mỏi. Có khi người ấy vừa bắt đầu kể, ta đã nghĩ xem phải khuyên điều gì. Có khi nghe ai nói “Tôi mệt quá”, phản ứng trong đầu lại là: Ai mà chẳng mệt. Cũng có khi ta vội kể kinh nghiệm của mình, như thể muốn chứng minh rằng chuyện người ấy đang trải qua không nghiêm trọng đến thế. Có lẽ trước khi cần một lời khuyên, một người cần được nghe hết câu chuyện của mình.

Điều các Tông đồ kể là “mọi việc các ông đã làm và mọi điều các ông đã dạy”. Nghe khá giống những bản báo cáo trong đời sống mục vụ: lớp giáo lý đã hoàn tất, chương trình đã tổ chức và hoàn thành tốt đẹp, công việc được giao đã xong. Nhưng còn một bản báo cáo khác khó nói hơn nhiều: Tôi đang mệt. Tôi thấy mình kiệt sức. Tôi đang sợ. Tôi không hiểu tại sao gần đây mình dễ nổi nóng. Những điều ấy thường không có trong bản báo cáo nào.

Khi đã quen nâng đỡ người khác, chúng ta dễ nghĩ mình phải vững vàng. Một linh mục, một tu sĩ, một giáo lý viên, một thành viên Hội đồng Mục vụ, hay một người đang mang trách nhiệm có thể sợ rằng việc thú nhận mình đang không ổn sẽ làm người khác thất vọng. Có lẽ vì thế, một trong những điều khó nhất đối với người vẫn quen chăm sóc người khác là cho phép mình được chăm sóc. Trong cuộc gặp hàng giáo sĩ giáo phận Rôma ngày 19/02/2026, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã nói rất thật về nguy cơ người linh mục có thể dần cạn sức, tích tụ thất vọng và rơi vào cô đơn giữa những đòi hỏi của sứ vụ. Ngài mời gọi họ đừng khép kín, đừng ngại chia sẻ cả những mệt mỏi và khủng hoảng với những anh em có thể giúp mình. Ngài còn nhấn mạnh đến việc xây dựng những tương quan huynh đệ đủ sâu để người ta có thể chia sẻ niềm vui cũng như những khó khăn của đời sống.

Lời ấy được nói trực tiếp với các linh mục, nhưng cũng gợi đến kinh nghiệm của biết bao người vẫn đang phục vụ người khác. Người quen lắng nghe và nâng đỡ người khác đôi khi lại khó nói về sự mệt mỏi của chính mình. Và tôi tự hỏi: sau khi đã lắng nghe biết bao câu chuyện, tôi trở về đâu để kể câu chuyện của mình? Khi chính tôi không ổn, tôi có một người đủ tin cậy để có thể nói thật điều ấy không?

2. Nhìn thấy con người phía sau những gì đang diễn ra

Các Tông đồ kể cho Đức Giêsu những gì họ đã làm và đã dạy. Nhưng thánh Mác-cô ghi lại một điều khác mà có lẽ các ông không kể: “kẻ lui người tới quá đông, nên các ông cũng chẳng có thì giờ ăn uống nữa” (Mc 6,31). Còn Đức Giêsu nhìn thấy điều đó. Và Người lên tiếng: “Chính anh em hãy lánh riêng ra đến một nơi thanh vắng mà nghỉ ngơi đôi chút.” Điều đánh động tôi là Đức Giêsu nhìn thấy con người phía sau sứ vụ. Người không chỉ thấy những Tông đồ vừa hoàn thành công việc được trao. Người nhận ra tình trạng của họ giữa những gì đang diễn ra chung quanh.

Trong đời sống cộng đoàn hay giáo xứ, chúng ta thường biết một người đang làm gì. Ta biết người này đang dạy học, người kia phụ trách một hội đoàn, một người khác đang chăm sóc bệnh nhân. Ta biết trách nhiệm của họ, thậm chí đôi khi biết rất rõ những điều họ làm chưa tốt. Nhưng người đứng phía sau tất cả những công việc ấy đang thế nào? Có người vẫn đến nhà thờ, vẫn đi dạy, vẫn mỉm cười, vẫn hoàn thành những gì được giao. Nhìn bên ngoài, mọi chuyện dường như bình thường. Nhưng có những điều đang xảy ra bên trong mà người khác không dễ nhận ra. 

Khi nói về sức khỏe tinh thần vào tháng 3 năm nay, Đức Thánh Cha Lêô XIV lưu ý rằng những vết thương tâm lý không nhìn thấy được cũng có thể nghiêm trọng không kém những vết thương hữu hình. Có lẽ vì không nhìn thấy điều nằm phía sau nên chúng ta rất dễ dừng lại ở hành vi. Một người nóng nảy, ta chỉ nhớ sự nóng nảy. Một người khép kín, ta cảm thấy họ lạnh lùng. Một người phản ứng mạnh trước một chuyện nhỏ, ta thấy họ thật khó chịu. Rồi chẳng mấy chốc, điều người ấy đã làm trở thành cách ta định nghĩa cả con người họ. Dĩ nhiên, điều này không có nghĩa mọi hành vi đều đúng hay những cách cư xử gây tổn thương đều phải được bỏ qua. Cũng không có nghĩa nóng giận, buồn bã, khép kín hay bất an là dấu hiệu cho thấy một người mắc rối loạn tâm thần. Chúng ta không có quyền tự chẩn đoán người khác, và có những khó khăn chỉ người có chuyên môn mới có thể nhận định đúng.

Nhưng đức tin đòi chúng ta đừng thu nhỏ một con người vào điều đang khiến mình khó chịu nơi họ. Trong thông điệp Magnifica Humanitas, Đức Thánh Cha Lêô XIV nhắc rằng phẩm giá con người không tùy thuộc vào khả năng, của cải, địa vị, cũng không tùy thuộc vào những chọn lựa đúng hay sai của họ; phẩm giá ấy là một ân ban có trước tất cả những điều đó, bởi mỗi người được Thiên Chúa muốn có và yêu thương. Lời ấy khiến tôi phải dừng lại. Người trước mặt tôi không chỉ là “người khó tính”, “người hay nổi nóng”, “người có vấn đề”. Trước tất cả những điều tôi có thể nói về họ, người ấy đã là một con người có phẩm giá mà Thiên Chúa ban tặng. Có lẽ việc chăm sóc sức khỏe tinh thần cũng bắt đầu từ đó: không vội đoán xem người kia đang mắc bệnh gì, và không để một hành vi hay một giai đoạn mong manh trở thành cách chúng ta định nghĩa cả con người họ.

3. Xuống cùng một chiếc thuyền

Sau lời mời nghỉ ngơi, Tin mừng kể: “Vậy, thầy trò xuống thuyền đi lánh riêng ra một nơi hoang vắng” (Mc 6,32). Tôi dừng lại ở hai chữ “thầy trò”. Đức Giêsu không nhận ra các môn đệ đang mệt rồi bảo họ tự tìm chỗ nghỉ. Người đi cùng.

Tôi nghĩ đến những lần mình đứng trước một người đang đau khổ và không biết phải làm gì. Phản ứng tự nhiên là muốn người ấy mau ổn lại. Thế là tôi giải thích, khuyên nhủ, tìm giải pháp. Có khi tôi nói rất nhiều chỉ vì chính mình không biết phải ở thế nào trước nỗi đau của người khác. Nhưng không phải câu chuyện nào cũng cần một lời khuyên ngay. Đôi khi, điều một người cần chỉ là được nghe cho hết, được có một khoảng lặng để thở, và biết rằng điều mình vừa tin tưởng trao sẽ không trở thành câu chuyện của cả cộng đoàn. Cũng có những lúc chúng ta phải khiêm tốn nhìn nhận giới hạn của mình và nói: “Tôi không biết phải giúp bạn thế nào, nhưng tôi sẽ cùng bạn tìm người có thể giúp.” Có những khó khăn cần đến bác sĩ, nhà tâm lý hoặc người có chuyên môn; cũng có những lúc một người cần sự đồng hành thiêng liêng. Hai điều ấy không loại trừ nhau. Tìm kiếm sự trợ giúp thích hợp không làm cho đức tin của một người trở nên yếu hơn.

Tuy nhiên, sự kín đáo cũng có giới hạn của nó. Nếu có dấu hiệu một người có thể gây nguy hiểm cho chính mình hoặc cho người khác, ta không nên giữ điều ấy một mình, nhưng cần tìm ngay sự trợ giúp từ người có trách nhiệm và người có chuyên môn. Chúng ta không phải lúc nào cũng biết phải làm gì trước nỗi đau của người bên cạnh, cũng không thể hiểu hết điều họ đang trải qua. Nhưng có lẽ “xuống cùng một chiếc thuyền” bắt đầu từ việc không đứng xa để phán đoán và không để họ phải đi một mình.

Có lẽ thông điệp mà Tin mừng Mác-cô (Mc 6,30-32) để lại trong tôi không phải là một phương pháp để giải quyết những khó khăn về sức khỏe tinh thần. Tôi chỉ thấy nơi Đức Giêsu một cách đón nhận con người: Người để các môn đệ kể câu chuyện của mình, nhận ra sự mệt mỏi của họ và cùng họ xuống thuyền. Người phục vụ không chỉ là người được sai đi; có những lúc họ cũng cần được lắng nghe, được nghỉ ngơi và có một người đi cùng.

Và có lẽ một Giáo hội trở thành “ngôi nhà rộng mở” như Đức Thánh Cha Lêô XIV cầu nguyện cũng bắt đầu từ những điều nhỏ bé như thế: khi một người có thể nói về sự mong manh của mình mà không sợ bị phán xét; khi việc tìm kiếm sự trợ giúp không còn là điều phải xấu hổ; khi người đang đau khổ không bị thu nhỏ vào một cái nhãn; và khi cả người vẫn quen chăm sóc người khác cũng biết rằng mình cần được chăm sóc và không phải bước đi một mình.

Lạy Chúa Giêsu,

xin dạy chúng con biết đón nhận nhau như Chúa đã đón nhận các môn đệ:

biết lắng nghe mà không vội phán xét,

biết nhận ra những vết thương không dễ nhìn thấy,

và biết đi cùng nhau khi một người đang mỏi mệt.

Xin cho Giáo hội trở thành một ngôi nhà rộng mở,

nơi không ai phải xấu hổ vì sự mong manh của mình,

và không ai phải bước đi một mình.

Sr. Maria

¹ Đức Thánh Cha Lêô XIV, Pray with the Pope – October 2026: For mental health ministry, 01/10/2026; Vatican News, “Pope’s October prayer intention: ‘For mental health ministry’”, 01/10/2026.