YÊU CHÚA VÀ YÊU NGƯỜI
Suy tư Tin Mừng Chúa Nhật 30 Thường Niên - Năm A
Có một câu nói đáng để chúng ta suy gẫm: khi người ta gặp một gương mù gương xấu của người Kitô hữu, câu nói thường được nhắc đến là “tin đạo chứ không thể tin người có đạo.” Dường như câu nói này muốn đề cập đến hiện tượng thiếu thực hành đức tin trong đời sống hàng ngày của người “đi đạo”. Có thể nhiều Kitô hữu rất siêng năng tham dự thánh lễ, đọc kinh thật nhiều,… nhưng lại có lối hành xử thiếu tình thương, lòng bác ái với tha nhân. Đó cũng là hình ảnh được phác hoạ của nhân vật Pharisêu trong bài Tin mừng hôm nay. Họ là những người giữ luật nghiêm ngặt để thể hiện mình trung tín với Thiên Chúa. Thế nhưng, trong lòng họ lại tính toán, thử thách Chúa Giêsu khi đặt câu hỏi về điều răn lớn nhất (Mt 22,36).
Điều răn quan trọng nhất
Chúa Giêsu đã trả lời bằng việc trích dẫn lời kinh “Shema”, có thể nói là một trong những lời kinh quan trọng bậc nhất với đời sống đức tin của người Do Thái. Trong đó, lời kinh nhắc nhở mỗi người phải có lòng yêu mến Thiên Chúa trên hết mọi sự (Mt 22,37). Không những thế, Chúa Giêsu còn kiện toàn lời kinh này bằng một vế cũng không kém phần quan trọng: yêu thương người khác như chính mình (Mt 22,39). Vì hết lòng yêu mến Thiên Chúa nên việc giữ lời Người truyền dạy là điều đương nhiên; và lệnh truyền của Người là muốn mọi người yêu thương nhau. Thế nên, hai vế “yêu Chúa” và “yêu tha nhân” không đối nghịch nhưng bổ túc cho nhau. Nói khác hơn, thước đo của lòng yêu mến Thiên Chúa là thái độ yêu thương mỗi người dành cho anh chị em xung quanh mình.
Trong tiếng Do Thái, lòng dạ (lēvāv) không đơn thuần là một cơ quan của cơ thể. Nó còn là trung tâm của lý trí, ý chí, cảm xúc và là nơi sản sinh mọi quyết định tạo nên lối sống của một người. Theo đó, ai yêu mến Thiên Chúa hết lòng nghĩa là người ấy để Chúa làm trung tâm đời mình, thánh ý Chúa là ưu tiên và giúp định hướng cho mọi suy nghĩa cũng như chọn lựa của mình. Hơn thế nữa, ở câu này thánh Mát-thêu sử dụng động từ yêu (agapáō). Từ này mang nét nghĩa của một tình cảm đặc biệt, một sự dấn thân vô vị lợi, cam kết trung thành đến cùng. Như vậy, yêu mến Thiên Chúa không phải là thứ cảm xúc nhất thời nhưng là một dấn thân trọn vẹn bằng cả đời sống, là kim chỉ nam và tiêu chuẩn trong từng chọn lựa của cuộc đời mỗi người.
Ở vế thứ hai, Chúa Giêsu cũng sử dụng cùng một động từ yêu (agapáō) để cho thấy tầm mức quan trọng không kém của việc yêu thương người thân cận. Đồng thời, Ngài nối kết hai vế của điều răn kép này với từ ὁμοία (homoía) - cũng giống như vậy, ngay cả khi xét về bản chất. Điều này làm nhấn mạnh vấn đề đang được đề cập tới. Như thế, yêu thương tha nhân không phải là thứ “tiện tay thì làm” nhưng cũng là điều đòi hỏi một sự cam kết dấn thân mạnh mẽ và lâu dài.
Những người thân cận
Vậy người thân cận là ai? Bài đọc 1 giúp chúng ta cụ thể điều này qua hình ảnh một số nhân vật trong bối cảnh xã hội Do Thái được nhắc đến. Đó là người ngoại kiều (gēr), là những người phải sống cảnh tha hương cầu thực, di dân, những người phải xa quê hương để vất vả mưu sinh nuôi sống gia đình. Đó cũng có thể là những người phụ nữ goá bụa đơn độc (‘almānāh), không có tiếng nói trong xã hội. Đó còn là trẻ mồ côi (yātôm), những đứa bé không có nơi nương tựa. Họ là đại diện cho những người nghèo và đau khổ, không được nâng đỡ và bảo vệ, những người bị quên lãng và bị loại trừ, bị gạt sang bên lề của xã hội.
Thiên Chúa đã phán một lời rất nghiêm khắc: “Nếu ai hà hiếp họ và họ kêu cứu Ta, thì Ta sẽ nghe tiếng họ - vì Ta là Đấng giàu lòng thương xót” (Xh 22,26). Theo đó, Thiên Chúa đã tự liên kết mình với người đau khổ bằng tình thương. Bất cứ hành vi nào đi ngược lại với tình thương, gây tổn thương cho những người yếu thế đều xúc phạm trực tiếp đến Thiên Chúa.
Móc treo agápē
Ngay sau đó, Chúa Giêsu còn nhấn mạnh lại một lần nữa điều răn “yêu Chúa – yêu người” bằng tuyên bố: “Toàn bộ lề luật Môsê và các ngôn sứ đều dựa vào hai điều ấy” (Mt 22,40). Trong đó, lề luật Môsê và các sách ngôn sứ chính là cốt lõi của Kinh Thánh với người Do Thái. Những gì sống còn với đời sống đức tin của họ lại được “dựa” vào điều Chúa Giêsu vừa truyền dạy. Thực ra, động từ “dựa vào” có gốc từ κρέμαται (krématai) mang nét nghĩa “treo lơ lửng trên một chiếc móc”. Chúng ta có thể hình dung, mọi lời dạy, lề luật, phụng tự, kinh nguyện,…trong đời sống đức tin như một bức tranh lớn lại neo vào chiếc móc mang tên “tình yêu – agápē”. Nếu một khi bức tranh không gắn vào chiếc móc tình yêu này, toàn bộ đời sống đức tin sẽ sụp đổ tan tành. Mở rộng hơn, nếu một người thường đọc kinh, đi lễ thật nhiều, nhưng sống ích kỷ, khắc nghiệt, thiếu công bằng…thì có nói yêu Chúa bao nhiêu lần đi nữa cũng chỉ là lời nói đầu môi, là hình thức giả tạo. Thánh Gioan Tông đồ đã dạy rằng ai nói yêu Chúa mà ghét anh em mình thì đó là kẻ nói dối mà thôi (x. 1Ga 4,20).
Tuy nhiên, thái cực ngược lại cũng cần phải tránh. Bởi vì một người hăng hái làm việc tông đồ bác ái mà không cầu nguyện, không thường xuyên chạy đến với Chúa qua các bí tích, thì tất cả những việc họ làm đều không có nền tảng. Đó đơn thuần là việc từ thiện, những việc thường thấy của các tổ chức phi chính phủ.
Chúng ta có thể học theo chứng từ của cộng đoàn Thê-xa-lô-ni-ca được trích trong Bài đọc 2. Trong đó, thánh Phaolô khen ngợi các tín hữu đã từ bỏ ngẫu tượng để phụng thờ Thiên Chúa và sống bác ái với nhau, tác động tích cực lên nhau. Chính đời sống bác ái đặt nền trên lòng yêu mến Chúa như thế trở nên một dấu ấn, một khuôn mẫu sống động cho tất cả các tín hữu khác (1Tx 1,7).
Có thể nói, Lời Chúa hôm nay chỉ cho chúng ta cách để đo lường tình yêu của mình với Chúa, chính là lòng yêu mến mình dành cho những người xung quanh. Đó vừa là “bản xét mình”, vừa là lời mời gọi canh tân đời sống để từ hôm nay trở đi, mỗi người có thể sống đẹp lòng Chúa hơn. Một cách cụ thể, chúng ta cần tự hỏi: ai là người thân cận của tôi, là người đang cần đến sự nâng đỡ, an ủi từ tôi? Đâu là cách ứng xử cụ thể mà Chúa muốn tôi tập để sống yêu thương như Chúa mong muốn?
Chắc chắn, Thiên Chúa tình yêu sẽ tươi nét mặt và chúc lành, ban ơn cho những cố gắng cụ thể của mỗi chúng ta.
Lm. Giuse Tuân - Vũ Chí Thành, S.J.
