Có những câu hỏi mà con người chỉ có thể mang vào thinh lặng hơn là tìm được lời giải đáp trọn vẹn. Tại sao Thiên Chúa lại muốn ở lại với chúng ta dưới hình bánh và rượu, tức là dưới hình thức của lương thực, vốn là thứ nuôi dưỡng con người từ bên trong? Câu hỏi ấy dẫn chúng ta đến ngưỡng cửa của mầu nhiệm, nơi lòng biết ơn trở thành một hình thức nhận biết sâu xa hơn mọi lý luận.
Lễ Mình và Máu Thánh Chúa Kitô mời gọi chúng ta dừng lại trước mầu nhiệm ấy. Tình yêu vô hạn của Thiên Chúa luôn vượt quá khả năng nắm bắt của trí tuệ hữu hạn. Vì thế, thái độ thích hợp của người tín hữu là mở rộng tâm hồn để đón nhận Đấng đang tự trao ban cho mình, và để cho sự hiện diện của Ngài chạm đến những chiều sâu thẳm nhất của cuộc đời.
Bí tích Thánh Thể (BTTT) là hồng ân vô giá mà Đức Kitô đã để lại cho Hội Thánh. Tông huấn Sacramentum Caritatis (SC) mở đầu bằng một xác quyết mang chiều sâu thần học và thiêng liêng đặc biệt: “Bí tích Tình Yêu, Bí tích Thánh Thể là quà tặng mà Đức Giêsu Kitô ban tặng cho chúng ta từ chính mình Ngài” (SC, 1). Thánh Thể vì thế không đơn thuần là quà tặng của Đức Kitô; Thánh Thể chính là Đức Kitô như quà tặng của Chúa Cha dành cho nhân loại. Từ xác tín ấy, chúng ta được dẫn vào việc chiêm ngắm mầu nhiệm tình yêu tự hiến của Người.
1. Tình yêu tự hiến của Đức Kitô trong Bí tích Thánh Thể
Đêm cuối cùng trước cuộc Khổ Nạn, Chúa Giêsu cầm lấy bánh, bẻ ra và trao cho các môn đệ với những lời mà Hội Thánh đã lặp lại suốt hai ngàn năm: “Đây là mình Thầy, hiến tế vì anh em” (Lc 22,19). Với chén rượu, Người nói: “Chén này là giao ước mới, lập bằng máu Thầy” (Lc 22,20). Những lời này đã trở nên quen thuộc trong đời sống phụng vụ đến độ chúng ta có thể không chú tâm vào chúng nữa. Tuy nhiên, nếu trở lại với chúng, người tín hữu lại được mời gọi khám phá chiều sâu mới của tình yêu Thiên Chúa. Trọng tâm nằm ở chính hành động tự hiến của Đức Kitô. Nơi Người, mọi sự đều quy hướng về việc trao ban chính mình cho Chúa Cha và cho nhân loại. Như thế, Thánh Thể trở thành ngôn ngữ hữu hình của tình yêu ấy.
Thánh Phaolô, trong thư gửi cộng đoàn Côrintô, đã truyền lại truyền thống mà ngài “đã lãnh nhận từ nơi Chúa” (x. 1Cr 11,23-26). Ngài nhấn mạnh rằng: “Mỗi khi anh em ăn bánh và uống chén này, anh em loan truyền cái chết của Chúa, cho đến khi Chúa đến” (1Cr 11,26). Việc loan truyền ở đây không chỉ là việc nhắc nhớ một biến cố trong quá khứ. Trong cử hành phụng vụ, hy tế cứu độ của Đức Kitô trở nên hiện diện và hoạt động giữa cộng đoàn tín hữu, như một thực tại đang diễn ra hic et nunc, ở đây và lúc này.
Công đồng Vatican II đã diễn tả mầu nhiệm ấy bằng những từ ngữ hết sức cô đọng: “Trong bữa Tiệc Ly, vào đêm bị trao nộp, Đấng Cứu Chuộc chúng ta đã thiết lập Hy tế Tạ ơn bằng chính Mình và Máu Người [...]: đây là bí tích tình yêu, dấu chỉ hiệp nhất, mối dây bác ái, bữa tiệc vượt qua” (Hiến chế Phụng vụ, 47; x. DS, 4047). Bốn cách diễn tả này soi sáng bốn chiều kích của cùng một mầu nhiệm, đồng thời mở ra cho chúng ta một cái nhìn toàn diện về Thánh Thể.
Chính vì thế, Hội Thánh luôn tuyên xưng rằng điều được cử hành trên bàn thờ vượt xa một sự tưởng niệm mang tính biểu tượng (x. DS, 4722). Nhờ quyền năng của Lời Chúa và hoạt động của Chúa Thánh Thần, hy tế duy nhất của Đức Kitô được hiện tại hóa trong lòng Hội Thánh. Từ bàn thờ, lời Đức Giêsu vẫn tiếp tục vang vọng qua mọi thời đại: “Không có tình yêu nào lớn hơn tình yêu của người hiến mạng sống vì bạn hữu mình” (Ga 15,13). Người đã nói những lời ấy trước khi tiến vào cuộc Thương Khó, như lời giải thích cuối cùng cho toàn bộ cuộc đời và sứ mạng của mình. Thánh Thể chính là nơi tình yêu ấy tiếp tục được trao ban cho thế giới.
2. Bí tích Thánh Thể: suối nguồn hiệp thông của tình yêu
Trong diễn từ Bánh Hằng Sống, Chúa Giêsu sử dụng một ngôn ngữ đầy sức mạnh: “Ai ăn thịt và uống máu tôi thì ở lại trong tôi, và tôi ở lại trong người ấy” (Ga 6,56). Động từ “ở lại” diễn tả sự hiệp thông sâu xa và bền vững. Đây là ngôn ngữ mà Tin Mừng Gioan thường dùng để nói về tương quan giữa Chúa Cha và Chúa Con, giữa Đức Kitô và các môn đệ (x. Ga 15; 17).
Lời hứa ấy đưa chúng ta đến tận trung tâm của mầu nhiệm hiệp thông. Việc tham dự vào Mình và Máu Chúa Kitô đưa người tín hữu vào tiến trình biến đổi nội tâm, để ngày càng trở nên đồng hình đồng dạng với Đấng mình lãnh nhận (x. LG, 2; DS, 4151). Thánh Augustinô còn diễn tả sự biến đổi kỳ diệu này qua một nghịch lý nổi tiếng: “Con sẽ không biến Ta thành con như lương thực của thân xác; nhưng chính con sẽ được biến đổi thành Ta” (Tự Thuật VII,10,16). Thật vậy, khi ăn lương thực thông thường, lương thực trở thành một phần của con người. Khi đón nhận Bánh Hằng Sống, con người được lôi kéo vào sự sống của chính Thiên Chúa.
Sự hiệp thông với Đức Kitô mở ra sự hiệp thông với Chúa Cha trong Chúa Thánh Thần. Vì thế, Thánh Gioan Phaolô II đã khẳng định: “Thánh Thể xuất hiện như là đỉnh cao của tất cả các bí tích vì nó làm cho nên hoàn thiện mối hiệp thông của chúng ta với Thiên Chúa Cha bằng cách đồng hóa với Người Con yêu dấu duy nhất của Người nhờ hoạt động của Chúa Thánh Thần” (EE, 34).
Từ sự hiệp thông với Thiên Chúa phát sinh sự hiệp thông giữa con người với nhau. Thánh Phaolô viết: “Bởi vì chỉ có một tấm bánh, và tất cả chúng ta chia sẻ cùng một tấm bánh đó, nên tuy nhiều người, chúng ta cũng chỉ là một thân thể” (1Cr 10,17). Hội Thánh được xây dựng từ bàn tiệc Thánh Thể. Chúng ta trở thành anh chị em với nhau vì cùng được quy tụ quanh một Chúa, cùng được nuôi dưỡng bởi một Tấm Bánh và cùng được tháp nhập vào một Thân Thể. Sự hiệp thông ấy đặt người tín hữu trước một đòi hỏi thiêng liêng không thể né tránh: nhận ra Mình Chúa Kitô nơi những người nghèo khổ, bé nhỏ và đau khổ (x. Mt 25,40; GLHTCG, 1397-1398). Sự hiệp thông với Đức Kitô trên bàn thờ dần dần mở rộng thành sự hiệp thông với Đức Kitô hiện diện trong anh chị em mình, không chỉ nơi những người còn sống mà vượt qua cả ranh giới của sự chết. Bởi vì “Công hiệu cứu độ bao trùm tất cả mọi người, hiện diện hay vắng mặt, còn sống hay đã qua đời” (DS, 4722). Mỗi Thánh lễ quy tụ Hội Thánh lữ hành trên trần gian, Hội Thánh đang được thanh luyện và Hội Thánh vinh quang trên trời trong cùng một lời chúc tụng dâng lên Thiên Chúa Ba Ngôi.
3. Bí tích Thánh Thể: Tình yêu trổ sinh hoa trái
Mọi cuộc gặp gỡ đích thực với Đức Kitô đều mang sức mạnh biến đổi con người từ bên trong. Vì thế, sự hiệp thông được trao ban trong Bí tích Thánh Thể dần dần trổ sinh những hoa trái thiêng liêng trong đời sống cá nhân và cộng đoàn.
Hoa trái đầu tiên của Thánh Thể là việc bảo tồn và phát triển đời sống ân sủng. Nhờ hiệp thông với Thân Mình Đức Kitô phục sinh, đời sống thần linh đã được trao ban trong Bí tích Rửa Tội được bảo toàn, phát triển và canh tân (x. GLHTCG, 1391-1392). Thánh Thể trở thành lương thực thường xuyên nuôi dưỡng sự sống ấy trong từng giai đoạn của hành trình đức tin.
Sự kết hợp với Đức Kitô còn củng cố sức mạnh thiêng liêng, giúp người tín hữu chống lại sức hấp dẫn của tội lỗi, được thanh tẩy khỏi các tội nhẹ và được gìn giữ khỏi những sa ngã nghiêm trọng hơn (x. GLHTCG, 1393-1395). Ân sủng Thánh Thể không thay thế tự do của con người, nhưng soi sáng và nâng đỡ tự do ấy trong việc chọn lựa điều thiện.
Truyền thống Hội Thánh còn nhìn Thánh Thể như Viaticum – Của Ăn Đàng. Khi hành trình trần thế đi đến chặng cuối, Hội Thánh trao ban Thánh Thể như lương thực cho cuộc vượt qua sau cùng (x. GLHTCG, 1394; DS, 4338). Như thế, tình yêu của Đức Kitô không dừng lại ở bàn tiệc phụng vụ, nhưng đồng hành với người tín hữu cho tới ngưỡng cửa sự sống vĩnh cửu.
Khía cạnh mục vụ của Thánh Thể cũng được biểu lộ cách đặc biệt nơi những con người ý thức sự nghèo khó thiêng liêng của mình. Bàn tiệc Thánh Thể luôn là nơi Đức Kitô đón nhận những ai đang mệt mỏi, đang tìm kiếm, đang chiến đấu trong hành trình đức tin. Người vẫn tiếp tục khẳng định: “Tôi là bánh hằng sống từ trời xuống. Ai ăn bánh này, sẽ được sống muôn đời. Và bánh tôi sẽ ban tặng, chính là thịt tôi đây, để cho thế gian được sống” (Ga 6,51). Tình yêu hiến tế “Để cho thế gian được sống” chính là chân trời rộng lớn của mầu nhiệm Thánh Thể. Người được nuôi dưỡng bởi Bánh Hằng Sống được sai đi để mang sự sống ấy vào giữa thế giới, nơi vẫn còn biết bao hình thức đói khát về vật chất, tinh thần và ý nghĩa cuộc đời.
Kết: “Chính nhờ Đức Kitô, cùng với Đức Kitô, và trong Đức Kitô”
Trong mỗi thánh lễ, Hội Thánh không ngừng lặp lại lời tung hô: “Chính nhờ Đức Kitô, cùng với Đức Kitô và trong Đức Kitô.” Ba giới từ nhỏ bé nhưng đã diễn tả toàn bộ chuyển động của đời sống Kitô hữu. Quả thật, trong Đức Kitô, chúng ta được đưa vào sự hiệp thông với Chúa Cha trong Chúa Thánh Thần; cùng với Đức Kitô, chúng ta dâng lên Thiên Chúa lời tạ ơn của toàn thể tạo thành; nhờ Đức Kitô, chúng ta nhận được mọi ân huệ cứu độ. Nơi Bí tích Thánh Thể, tình yêu cứu độ của Đức Kitô tiếp tục hiện diện giữa Hội Thánh; sự hiệp thông với Thiên Chúa và với nhau được củng cố; đời sống Kitô hữu được nuôi dưỡng và lớn lên trong ân sủng. Đó cũng là lý do Hội Thánh luôn quy tụ quanh bàn tiệc Thánh Thể.
Trong Thánh Thể, dân Chúa kín múc sức sống cho hành trình đức tin và hướng lòng về bữa tiệc viên mãn trong Nước Thiên Chúa, nơi tình yêu được hoàn tất trong sự hiệp thông đời đời. Mỗi lần cử hành Thánh Thể, Hội Thánh được mở ra trước chân trời của Nước Thiên Chúa đang đến. Bàn tiệc Thánh Thể nơi trần thế là hình bóng và sự nếm trước bữa tiệc cánh chung, nơi Đức Kitô sẽ quy tụ muôn dân trong sự hiệp thông viên mãn với Thiên Chúa Ba Ngôi. Chính niềm hy vọng ấy nâng đỡ Hội Thánh trên hành trình lữ hành giữa lòng thế giới.
Lễ Mình và Máu Thánh Chúa Kitô mời gọi chúng ta bước vào mầu nhiệm ấy với tâm hồn rộng mở, để Đấng hiện diện trên bàn thờ tiếp tục biến đổi cuộc đời mình từ bên trong. Mỗi lần tham dự Thánh lễ là một lần Hội Thánh trở về với nguồn mạch sự sống của mình, nơi Đức Kitô tiếp tục thực hiện điều Người đã làm trong đêm Tiệc Ly: trao ban chính mình cho nhân loại.
Lm. Công Trình, S.J.
Tài Liệu Tham Khảo
Kinh Thánh. Bản dịch của Nhóm Các Giờ Kinh Phụng Vụ. Hà Nội: Nxb. Tôn Giáo, 2019.
Hiến Chế Phụng Vụ Thánh. Bản dịch của Giáo hoàng Học viện.
Sách Giáo Lý Hội Thánh Công Giáo. Bản dịch của Ủy ban Giáo lý Đức Tin thuộc HĐGMVN. Tp. HCM: Nxb Tôn Giáo, 2010.
ĐTC Gioan Phaolô II. Ecclesia de Eucharistia: Thông điệp Giáo hội Từ Bí Tích Thánh Thể (2003). Truy cập ngày 19/3/2025: http://huangiao.com/index.php/van-kien/duc-giao-hoang/thong-diep/item/1144-thong-diep-ecclesia-de-eucharistia-giao-hoi-tu-bi-tich-thanh-the-cua-dgh-gioan-phaolo-ii-ngay-17-04-2003.
ĐTC Bênêđictô XVI. Sacramentum Caritatis: Tông Huấn Bí tích Tình yêu (2007).
Truy cập 23/3/2025: http://huangiao.com/index.php/van-kien/duc-giao-hoang/tong-huan/item/1173-tong-huan-sacramentum-caritatis-bi-tich-tinh-yeu-cua-dgh-benedict-xvi-ngay-22-02-2007-2
Denzinger, Heinrich. Các Tín Biểu, Định Tín Và Tuyên Bố Của Giáo Hội Công Giáo. Dịch giả Lm Nguyễn Văn Hòa. Hà Nội; Tp. HCM: Tôn Giáo, 2019.
