Tìm kiếm một nền linh đạo giáo dân

Có tồn tại một linh đạo dành riêng cho giáo dân không?

Những suy tư được trình bày cho đến đây đã dần dẫn tới việc phác họa một linh đạo mang nét riêng của người giáo dân. Trong nhiều thập niên qua đã có không ít đóng góp cho hướng đi này. Tuy nhiên, vẫn còn một cảm giác chưa thật sự thỏa đáng và cuộc tranh luận vẫn tiếp tục. Càng hiểu rõ hơn bản chất của bậc sống giáo dân và tầm quan trọng của họ trong Hội Thánh, người ta càng nhận ra nhiều vấn đề mới xuất hiện. Vì thế, việc xây dựng một linh đạo thực sự dành riêng cho giáo dân vẫn còn là một công trình chưa hoàn tất.

Hơn nữa, những động lực làm nền tảng cho việc phát triển một nền linh đạo giáo dân không phải lúc nào cũng rõ ràng. Có khi đó là kết quả của một sự mở ra chân thành trước những thực tại mới, nhưng cũng có khi chỉ đơn thuần là phản ứng trước hoàn cảnh đương thời. Ngay trong những năm đầu sau Công đồng Vatican II, thần học gia Karl Rahner đã nhận định:

“Những gì còn phải nói về giáo dân, ngoài cách định nghĩa thuần túy phủ định, vẫn còn mơ hồ và khó giải thích. Nó chưa trở thành một sức mạnh thực sự trong ý thức của các tín hữu cũng như của hàng giáo sĩ. Chỉ khi giáo dân được cần đến vì một lý do cấp bách nào đó, người ta mới nhớ đến những chân lý khác, tích cực hơn, vốn cũng phải được áp dụng cho họ.”

Công đồng Vatican II chắc chắn đã tạo nên một động lực mạnh mẽ cho việc hiểu đúng vị trí của giáo dân trong một Hội Thánh đang hiện diện giữa thế giới. Công đồng đã xác định phạm vi và căn tính thiêng liêng của giáo dân, tiếp nhận phần lớn những suy tư thần học trước đó, đồng thời đặt nền tảng định hướng cho tương lai. Vì thế, Công đồng vẫn luôn là một điểm quy chiếu không thể thiếu. Tuy nhiên, vì là một biến cố nằm trong dòng lịch sử, Công đồng không thể khép lại mọi cuộc thảo luận về giáo dân. Việc suy tư về thân phận và linh đạo giáo dân phải tiếp tục trước những thách đố mới mà Hội Thánh gặp phải trong từng thời đại. Nếu kinh nghiệm sống của giáo dân đang thay đổi, thì suy tư thần học về chính căn tính của họ cũng cần tiếp tục phát triển. Những đường hướng liên tục mà Công đồng Vatican II đã mở ra có thể gặp phải những yếu tố mới làm xuất hiện những điểm đứt gãy trong lịch sử. Vì vậy, điều Công đồng đã dạy về giáo dân cần được tôn trọng, nhưng đồng thời cũng cần được đào sâu và phát triển hơn nữa.

Dù trong bất cứ hoàn cảnh lịch sử nào, việc tìm kiếm một linh đạo giáo dân cũng cần có nền tảng và phương pháp rõ ràng. Không bao giờ được đánh mất những yếu tố căn bản giúp xác định thực tại của giáo dân trong Hội Thánh. Thân phận giáo dân vẫn phải trung thành với chính bản chất của mình, ngay cả khi được diễn tả dưới những hình thức mới do lịch sử đặt ra. Vì thế, luôn cần ghi nhớ cả nguồn gốc lẫn mục đích của bậc sống giáo dân. Đây cũng là nguyên tắc khi suy tư về bất cứ thực tại nào trong Hội Thánh: “Hãy nhìn cả thượng nguồn lẫn hạ nguồn.” Rõ ràng là giáo dân không tồn tại như một thực tại độc lập bên ngoài Hội Thánh trên danh nghĩa của chính họ.

Một mặt, bậc sống giáo dân phát sinh từ chính nguồn mạch truyền cảm hứng của mình. Mặt khác, sự dấn thân của người giáo dân được xác định bởi chính cánh đồng truyền giáo của họ, tức không gian họ sống, hành động và hoàn thành ơn gọi của mình. Chính trong sự tương tác không ngừng giữa nguồn mạch và sứ mạng, người giáo dân được mời gọi mở ra trước những chiều kích mới của đời sống.

Vì thế, điều quan trọng là phải xác định rõ đâu là những yếu tố cấu thành thực tại của người giáo dân. Mối liên hệ giữa “từ đâu ra” và “để làm gì” sẽ giúp làm sáng tỏ câu hỏi “người giáo dân là ai”. Khi nối kết nguồn gốc của bậc sống giáo dân với môi trường mà sứ mạng của họ được thực hiện, chúng ta sẽ có được định hướng để hiểu sự phát triển của bậc sống này trong dòng lịch sử.

Trước hết, bậc sống giáo dân có nền tảng Kitô học. Nhờ Bí tích Thánh tẩy, người giáo dân được thánh hiến và được sai đi thi hành sứ mạng. Họ được tham dự vào ba chức vụ của Đức Kitô là tư tế, ngôn sứ và vương đế. Trong mọi khía cạnh của cuộc sống, họ dâng lên Thiên Chúa của lễ thiêng liêng riêng của mình. Giữa lòng thế giới, họ công bố và làm chứng cho Lời Chúa. Đồng thời, họ cộng tác với Đức Kitô để muôn loài quy phục Người, hầu Thiên Chúa trở nên “mọi sự trong mọi người”.

Bậc sống giáo dân cũng mang chiều kích Giáo hội học. Người giáo dân là một thành phần không thể tách rời của Hội Thánh hiệp thông. Họ tham gia vào mọi tương quan làm cho Hội Thánh sống động và trao ban sự sống. Qua việc đảm nhận những hình thức phục vụ mới do Chúa Thánh Thần khơi lên, họ biểu lộ sức sáng tạo đặc sủng của Hội Thánh.

Sau cùng, bậc sống giáo dân còn mang chiều kích truyền giáo. Được đặt giữa những thực tại của thế giới, người giáo dân được mời gọi thi hành một ơn gọi vừa biến đổi thế giới, vừa loan báo Tin Mừng. Vì vậy, bất cứ nỗ lực nào nhằm xây dựng một linh đạo giáo dân cũng phải đồng thời lưu tâm đến ba chiều kích này: Kitô học, Giáo hội học và sứ mạng giữa lòng thế giới.

Thực tại mang tên “thế giới”

Ngày nay, khái niệm “thế giới” giữ một vị trí rất nổi bật trong ý thức của Hội Thánh. Những tiến trình và vấn đề của thế giới hôm nay cũng là mối bận tâm của Hội Thánh. Hội Thánh không chỉ quan sát chúng từ bên ngoài, nhưng còn thực sự dấn thân vào đó, trong khi thế giới vẫn giữ được tính độc lập của mình. Tuy nhiên, Thiên Chúa muốn Hội Thánh và thế giới cuối cùng gặp nhau trong sự viên mãn cánh chung. Người muốn công cuộc xây dựng Nước Thiên Chúa trở thành điểm quy tụ cả hai. Chính vì thế, mọi hoạt động giữa lòng thế giới đều mang một ý nghĩa Kitô giáo. Thế giới tuy không phải là Hội Thánh, nhưng lại là đối tượng mà Hội Thánh luôn quan tâm. Mối tương quan biện chứng này, khi ngày càng phát triển, cũng làm nổi bật hơn vai trò và sứ mạng của người giáo dân.

Một số biến đổi đã khiến khái niệm “thế giới” ngày nay có nội hàm rộng lớn hơn trước. Trước hết là quá trình tục hóa. Tôn giáo dần bị rút khỏi không gian công cộng và bị giới hạn vào đời sống riêng tư của các tín hữu. Nếu trước đây tôn giáo giữ một vị trí quan trọng trong đời sống cộng đồng, thì ngày nay nó hầu như chỉ còn được xem là một trong số nhiều lĩnh vực của xã hội.

Điều đó dĩ nhiên làm suy giảm ảnh hưởng xã hội của Kitô giáo. Tuy nhiên, nó cũng có thể trở thành động lực giúp đời sống đức tin trưởng thành hơn. Khi những điểm tựa bên ngoài không còn mạnh mẽ, con người sẽ cảm thấy cần đào sâu đời sống nội tâm. Đồng thời, việc hiểu rõ hơn bản chất thế tục của xã hội hôm nay cũng có thể mở ra những con đường mới để người Kitô hữu hiện diện và dấn thân.

Biến đổi thứ hai là sự đa dạng trong các quan niệm về đời sống con người. Những hệ thống đạo đức truyền thống dần suy yếu và bị chất vấn. Người ta từ bỏ nhiều nguyên tắc từng được xem là nền tảng. Ranh giới giữa điều hợp lý và phi lý trở nên mờ nhạt, trong khi chủ nghĩa tương đối về luân lý ngày càng lan rộng.

Điều này có thể gây ra nhiều nguy cơ cho cả đời sống cá nhân lẫn cộng đồng. Tuy nhiên, nó cũng làm nổi bật nhu cầu cấp thiết phải tái thiết nền luân lý. Vấn đề không phải là quay trở lại quá khứ, nhưng là thực hiện một cuộc canh tân đạo đức có tính đến những thách đố văn hóa mới. Ngày nay, chỉ lặp lại các nguyên tắc luân lý thôi thì chưa đủ. Điều quan trọng hơn là phải đào luyện lương tâm. Công việc này đòi hỏi một nỗ lực trí tuệ lớn, mà phần nhiều sẽ được thực hiện nhờ sự dấn thân mang tính văn hóa của chính người giáo dân.

Biến đổi thứ ba là toàn cầu hóa. Việc con người, hàng hóa, thông tin và các ý tưởng được tự do lưu chuyển đã làm suy yếu bản sắc văn hóa và đồng thời gia tăng khoảng cách giữa những người mạnh và những người yếu. Tiến trình này không thể bị bỏ mặc cho những giá trị ngẫu nhiên hay thuần túy theo quy luật thị trường. Người giáo dân Kitô hữu có trách nhiệm góp phần định hình nó.

Thế giới mới cần được trao ban một linh hồn đạo đức và văn hóa. Điều đó đòi hỏi phải xây dựng những cơ chế điều phối mới cho đời sống quốc tế, đặc biệt trong các lĩnh vực kinh tế và pháp luật.

Thực tế, sự kết hợp của ba biến đổi trên khiến thế giới ngày càng khẳng định tính độc lập của mình trước Hội Thánh. Trước hết, qua tiến trình tục hóa, thế giới dần tách khỏi ảnh hưởng của Kitô giáo. Quá trình ấy bắt đầu bằng sự lớn mạnh của nhà nước hiện đại, tiếp tục qua sự tự chủ của các thiết chế xã hội, và ngày nay đang diễn ra ngay trong lương tâm của từng cá nhân.

Vì thế, ngày nay hơn bao giờ hết, thế giới xuất hiện như một thực tại tách biệt với Hội Thánh. Nếu giữa hai bên vẫn còn một mối tương quan, thì về căn bản không phải vì thế giới chủ động tìm đến Hội Thánh, nhưng vì chính Hội Thánh luôn quan tâm đến thế giới và nhìn thế giới như “đối tượng” mà mình được sai đến phục vụ.

Thứ hai, do cơ cấu xã hội ngày càng phân mảnh và các ưu tiên của con người ngày càng đa dạng, thế giới không còn là một thực tại đồng nhất trước mặt Hội Thánh. Có thể nói rằng ngày nay không còn chỉ có một thế giới, nhưng là nhiều thế giới, mỗi thế giới có ngôn ngữ, quy luật vận hành và hệ giá trị riêng.

Thứ ba, toàn cầu hóa đã làm cho nhiều quy luật truyền thống vốn điều chỉnh đời sống xã hội không còn giữ nguyên hiệu lực. Thế giới ngày càng chịu tác động của những lực lượng phức tạp và khó kiểm soát. Vì thế, Hội Thánh và người Kitô hữu hôm nay phải đối diện với một thế giới độc lập hơn, đa nguyên hơn và cũng bất định hơn, một thế giới khó hiểu, khó dự đoán và có lẽ cũng khó sống hơn trước rất nhiều.

Những chuyển biến trong lòng Hội Thánh

Chúng ta đang chứng kiến hai xu hướng làm thay đổi cách phân định truyền thống giữa vai trò của giáo sĩ, tu sĩ và giáo dân trong Hội Thánh. Một mặt, giáo dân ngày càng đảm nhận những công việc vốn trước đây chỉ dành cho các thừa tác viên có chức thánh. Mặt khác, họ cũng ngày càng được nuôi dưỡng bởi linh đạo của các hội dòng khác nhau, thậm chí thiết lập những mối gắn bó lâu dài và có tính đào luyện với các dòng tu ấy.

Thực vậy, khi số lượng linh mục suy giảm, giáo dân được mời gọi đảm nhận nhiều công việc vốn thuộc về thừa tác vụ mục tử của hàng giáo sĩ. Xu hướng này diễn ra rõ nét ở một số nơi hơn những nơi khác. Giáo dân được giao trách nhiệm chăm sóc các cộng đoàn và tham gia vào một số cử hành phụng vụ hay bí tích theo quy định của Hội Thánh. Điều đó phần nào làm thay đổi mối tương quan truyền thống giữa giáo sĩ và giáo dân.

Điều đó cũng là điều dễ hiểu, bởi mối tương quan giữa các thừa tác viên có chức thánh với Dân Chúa và với thế giới luôn chịu ảnh hưởng của những nhu cầu mục vụ cũng như của chính những biến chuyển trong xã hội mà Hội Thánh đang hiện diện. Tuy nhiên, cách thức diễn tả mối tương quan ấy luôn phải đặt nền trên Thánh Kinh và Thánh Truyền, để chức tư tế thừa tác không bị đồng hóa với chức tư tế phổ quát của mọi tín hữu.

Thực ra, việc giáo dân tham gia vào một số công việc của các thừa tác viên có chức thánh không nằm trong bản chất của chính ơn gọi giáo dân. Bí tích Thánh tẩy, tự nó, không đủ để biện minh cho việc đảm nhận những chức năng vốn gắn liền với Bí tích Truyền Chức Thánh. Vì thế, cần phải làm sáng tỏ ý nghĩa thần học của việc ủy thác cho giáo dân thực hiện một số nhiệm vụ vốn thuộc về các thừa tác viên có chức thánh.

Sự ủy thác ấy nhằm đáp ứng một nhu cầu mục vụ cụ thể khi thiếu thừa tác viên, chứ không phải để thay đổi bản chất của thừa tác vụ. Nó không phải là sự “thăng chức” cho giáo dân trở thành linh mục, cũng không phải là cách thức thông thường để thực thi chức tư tế phổ quát của các tín hữu.

Nếu hiểu như vậy, chức tư tế thừa tác sẽ đánh mất ý nghĩa đặc thù của mình. Vì thế, cần phân biệt rõ những công việc giáo dân thực hiện nhờ chức tư tế phổ quát của Bí tích Thánh tẩy với những nhiệm vụ họ đảm nhận do được trao quyền mục vụ trong những hoàn cảnh cụ thể.

Việc thi hành loại nhiệm vụ thứ hai này không làm cho giáo dân trở thành mục tử theo đúng nghĩa. Điều làm nên thừa tác vụ mục tử không phải là bản thân công việc được thực hiện, nhưng là Bí tích Truyền Chức Thánh. Chỉ bí tích này mới trao ban sự tham dự đặc biệt vào sứ vụ của Đức Kitô, Vị Mục Tử Nhân Lành.

Người lãnh nhận Bí tích Truyền Chức được biến đổi để trở thành mục tử của Dân Thiên Chúa, được trao trách nhiệm chăm sóc sự phát triển và sứ mạng của Hội Thánh nhằm mưu ích cho phần rỗi của mọi người. Người ấy được quyền chủ sự nhân danh Đức Kitô là Đầu và là Mục Tử Tối Cao của đoàn chiên.

Vì thế, sự cộng tác của giáo dân trong việc thi hành một số nhiệm vụ mục vụ hay tham gia vào các cử hành phụng vụ luôn phải được đặt trong tương quan với Bí tích Truyền Chức Thánh. Chính bí tích này là nền tảng cho sự ủy thác ấy.

Vì vậy, giáo dân chỉ có thể chủ sự một số cử hành phụng vụ khi thiếu thừa tác viên có chức thánh và nhằm bù đắp khoảng trống mục vụ. Điều đó không có nghĩa là thay thế linh mục hay nâng giáo dân lên vị trí của linh mục.

Hơn nữa, người giáo dân chỉ có thể đảm nhận những nhiệm vụ ấy khi được Giám mục giáo phận sai đi, với thẩm quyền phát xuất từ sứ vụ tông đồ của ngài. Sự ủy thác này nối dài chính việc Đức Kitô đã sai các Tông đồ tham dự vào sứ mạng của Người.

Về mặt bí tích, chức Giám mục chính là mối dây nối kết với Đức Kitô, Đấng Trung Gian duy nhất. Vì thế, mọi sự cộng tác của giáo dân trong lĩnh vực mục vụ đều phải được sống trong sự hiệp thông với Giám mục.

Xu hướng thứ hai làm thay đổi cách phân định vai trò truyền thống trong Hội Thánh là việc ngày càng có nhiều giáo dân gắn bó với linh đạo của các hội dòng. Điều này xuất phát từ hai phía. Một mặt, các tu sĩ mong muốn chia sẻ đặc sủng của hội dòng mình cho giáo dân, vì họ ý thức rằng đặc sủng không phải là tài sản riêng của dòng mình, nhưng là hồng ân dành cho toàn thể Hội Thánh.

Về phía mình, giáo dân cũng mong được kín múc từ những nguồn linh đạo ấy, vốn không chỉ dành riêng cho những người khấn dòng. Có người chỉ tìm kiếm sự phong phú trong đời sống thiêng liêng, nhưng cũng có người mong muốn thực sự thuộc về một gia đình thiêng liêng rộng lớn hơn chính bản thân mình.

Khi sống các đặc sủng của các hội dòng, giáo dân không đánh mất căn tính riêng của mình trong Hội Thánh. Trái lại, họ còn có thể đóng góp một cách độc đáo cho chính các đặc sủng ấy, giải thoát chúng khỏi những hình thức quá gắn với bối cảnh cũ và làm phong phú thêm bằng những sắc thái mới. Chính nhờ sự hiện diện giữa đời, giáo dân mở rộng tầm ảnh hưởng thiêng liêng và sức sống tông đồ của các đặc sủng. Tuy nhiên, không thể kỳ vọng một hình thức sống đặc sủng dành cho giáo dân xuất hiện ngay lập tức. Nó chỉ dần hình thành sau một quá trình lâu dài của kinh nghiệm và phân định tại nhiều nơi khác nhau.

Sự phát triển và trưởng thành của đời sống giáo dân

Sự phức tạp của thế giới hôm nay, cùng với việc giáo dân ngày càng tham gia vào những lĩnh vực vốn trước đây chủ yếu thuộc về giáo sĩ và tu sĩ, khiến vai trò của giáo dân trong Hội Thánh ngày càng trở nên quan trọng. Tuy nhiên, ngay trong chính bậc sống giáo dân cũng đang xuất hiện những yếu tố mới thúc đẩy sự phát triển ấy.

Thật vậy, phạm vi mà người giáo dân phải thực hiện việc phân định ngày càng rộng hơn, đặc biệt trong việc lựa chọn con đường và phương cách hành động. Chính họ là những người phải giải quyết những căng thẳng phát sinh từ việc đồng thời thuộc về xã hội dân sự và cộng đoàn Hội Thánh.

Điều đó không có nghĩa là họ muốn thay thế nền tảng ấy bằng một nền tảng khác “cao hơn” hay “mạnh hơn”. Điều họ mong muốn là làm cho nền tảng ấy trở nên cụ thể hơn, đào sâu ý nghĩa của nó và sống trọn vẹn hơn những hệ quả phát sinh từ đó.

Điều này được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. Chẳng hạn, có những người thực hiện việc phân định ơn gọi ngay trong chính bậc sống giáo dân của mình, nhờ đó tiếp tục sống giữa hoàn cảnh hiện tại nhưng với một sự dấn thân mới mẻ và sâu sắc hơn.

Cũng có những giáo dân mong muốn được đích thân sai đi qua một nghi thức rõ ràng, để cảm nhận cách hữu hình rằng mình thực sự được Hội Thánh trao sứ mạng. Có lẽ họ cũng mong nghi thức ấy mang một nét trang trọng nhất định. Có thể nói, họ đang tìm kiếm một “thời điểm tăng cường” cho căn tính giáo dân của mình, một thời điểm giúp họ ý thức sâu sắc hơn, cử hành và sống trọn vẹn hơn ơn gọi mà họ đã lãnh nhận.

Cấu trúc của một linh đạo giáo dân

Khi xây dựng một linh đạo giáo dân, cần lưu ý ba yếu tố nền tảng. Trước hết, người giáo dân là một Kitô hữu. Điều đó không hề thay đổi. Vì vậy, linh đạo giáo dân trước hết phải là linh đạo của chính đời sống Kitô hữu. Ơn gọi tông đồ của họ phát sinh từ Bí tích Thánh Tẩy và Thêm Sức, chứ không đến từ một sự ủy nhiệm đặc biệt của hàng giáo phẩm như thể nhờ đó họ bước sang một bậc sống khác ngoài căn tính Kitô hữu của mình.

Thứ hai, người giáo dân sống giữa lòng thế giới. Điều này cũng đúng với toàn thể Hội Thánh, vì chính Hội Thánh cũng đang sống giữa những hoàn cảnh, xu hướng và vấn đề mà thế giới đang trải qua.

Thứ ba, bậc sống giáo dân có những đặc điểm riêng biệt so với đời sống thánh hiến và thừa tác vụ có chức thánh. Dù toàn thể Hội Thánh đều hiện diện trong thế giới, thì chính việc sống giữa đời lại là nét đặc trưng làm nên căn tính và sứ mạng của giáo dân. Tuy nhiên, cũng cần tránh hiểu rằng chỉ riêng giáo dân mới có liên hệ với thế giới, như thể các thành phần khác của Hội Thánh hoàn toàn đứng ngoài các thực tại trần thế.

Trách nhiệm Kitô giáo của người giáo dân được xác định bởi chính hoàn cảnh sống của họ giữa thế giới. Không thể mô tả vị trí của họ trong Hội Thánh mà bỏ qua đời sống cụ thể của mỗi người, từ nghề nghiệp thường ngày cho đến những trách nhiệm trong đời sống xã hội hay chính quyền. Vì thế, theo nghĩa chặt, người giáo dân chính là người sống và thi hành sứ mạng của mình giữa lòng thế giới.

Thật vậy, điều phân biệt người giáo dân với giáo sĩ và tu sĩ chính là sự hiện diện và dấn thân của họ trong đời sống thế giới. Đó luôn là vị trí của giáo dân và sẽ vẫn luôn như vậy. Người giáo dân sống giữa đời không phải như một ngoại lệ, nhưng theo chính quy luật tự nhiên của đời sống con người, và chính tại nơi ấy họ được mời gọi sống căn tính Kitô hữu của mình.

Khác với người bước vào đời sống thánh hiến hay lãnh nhận chức thánh, cuộc đời người giáo dân không trải qua một biến cố làm thay đổi căn bản bậc sống của mình. Họ không trải qua một bước chuyển giữa thời kỳ “trước đây” hoàn toàn thuộc về thế giới và “sau này” không còn như thế nữa. Để hoàn thành sứ mạng của mình, họ không cần rời bỏ thế giới, nhưng cần đảm nhận chính vị trí của mình giữa thế giới.

Vì thế, người giáo dân có một cách hiện diện rất đặc biệt trong Hội Thánh: là một Kitô hữu sống giữa lòng thế giới. Chúng ta biết rằng toàn thể Hội Thánh đều được sai đi để cộng tác xây dựng Nước Thiên Chúa. Toàn thể Hội Thánh là khí cụ của công cuộc cứu độ và thánh hóa thế giới. Trong sứ mạng ấy, người giáo dân tham gia bằng một cách thế riêng và độc đáo của mình.

Chính giáo dân được mời gọi Kitô hóa bối cảnh mới của thế giới, một thế giới ngày càng mang dáng dấp tiền Kitô giáo hơn là hậu Kitô giáo. Chính nơi ấy, họ sống sự căng thẳng giữa việc ở trong thế gian nhưng không thuộc về thế gian. Họ cố gắng biến đổi các thực tại hiện có thành những gì Thiên Chúa muốn chúng trở thành.

Người giáo dân đảm nhận các thực tại trần thế và thấm nhuần chúng bằng tinh thần Tin Mừng. Họ đi vào các chiều kích nằm ngang của đời sống nhân loại để tái định hướng chúng theo tương quan chiều dọc, tức mối tương quan với Thiên Chúa.

Chính ở đây mà ta thấy đóng góp độc đáo của giáo dân đối với bản chất và hoạt động của Hội Thánh. Không có giáo dân, Hội Thánh sẽ không thể diễn tả cách trọn vẹn mình là dấu chỉ và khí cụ của Đức Kitô dành cho thế giới.

Giáo dân có cách thức riêng để mang những vấn đề của thế giới vào trong đời sống Hội Thánh và làm cho chúng trở thành một phần của kế hoạch cứu độ nơi Đức Kitô. Để thực hiện điều đó, họ dựa vào cả những khả năng tự nhiên lẫn ân sủng đã lãnh nhận từ Thiên Chúa là Đấng Tạo Hóa. Việc dấn thân của giáo dân giữa đời phải vừa có năng lực chuyên môn và hiệu quả thực tế, vừa giữ được sự tự do nội tâm và luôn hướng về chân trời Nước Trời. Chính vì thế, bất cứ suy tư nào về căn tính thiêng liêng của giáo dân cũng phải đặt trọng tâm vào sứ mạng truyền giáo đặc thù này.

Những triển vọng mở ra

Đến đây có thể thấy rõ rằng căn tính của người giáo dân được xây dựng trên ba nền tảng: Kitô học, Giáo hội học và sứ mạng giữa lòng thế giới. Bất kỳ thay đổi quan trọng nào nơi một trong ba nền tảng ấy đều sẽ ảnh hưởng đến chính căn tính của bậc sống giáo dân.

Có thể dự đoán rằng thế giới sẽ còn tiếp tục thay đổi. Đồng thời, những chuyển động nơi ranh giới giữa giáo dân với giáo sĩ và tu sĩ cũng sẽ còn tiếp diễn. Không loại trừ khả năng chính những khát vọng đổi mới của đông đảo giáo dân sẽ mang đến nhiều điều bất ngờ cho đời sống Hội Thánh.

Có những người mong muốn mở rộng hơn nữa sự tham gia của giáo dân vào đời sống Hội Thánh, không chỉ trong lĩnh vực mục vụ mà còn trong các tiến trình suy tư và đưa ra quyết định. Có người kỳ vọng sẽ xuất hiện những hình thức mới để nhìn nhận và diễn tả ơn gọi giáo dân. Những người khác lại nhấn mạnh đến nhu cầu đào tạo thần học sâu sắc hơn, trưởng thành hơn trong đời sống thiêng liêng và ý thức truyền giáo nơi giáo dân. Tất cả những khát vọng ấy đều cần được phân định cẩn trọng. Chúng phải được xem xét dưới ánh sáng của Tin Mừng, Thánh Truyền của Hội Thánh và sự hướng dẫn của Chúa Thánh Thần.

Vì thế, chỉ lặp lại những công thức của quá khứ là chưa đủ, nhưng cũng không thể đón nhận mọi đề nghị mới mà thiếu sự phản biện. Thách đố đặt ra là làm sao vừa gìn giữ căn tính bền vững của người giáo dân, vừa để căn tính ấy tìm được những cách diễn tả mới trong từng hoàn cảnh lịch sử. Trung thành và sáng tạo không đối lập với nhau. Trái lại, chúng cần đến nhau và bổ túc cho nhau.

Tương lai của linh đạo giáo dân sẽ phụ thuộc rất nhiều vào khả năng duy trì sự quân bình ấy. Hội Thánh từ trước đến nay vẫn luôn phát triển theo cách đó: gìn giữ kho tàng đức tin đã lãnh nhận, đồng thời không ngừng khám phá những cách thức mới để sống và loan báo đức tin ấy. Người giáo dân cũng được mời gọi tham gia cách trọn vẹn vào hành trình này.

Sau cùng, vấn đề về linh đạo giáo dân không phải là điều có thể giải quyết một lần là xong. Nó vẫn luôn để ngỏ, bởi chính Hội Thánh vẫn đang trên hành trình lữ hành giữa dòng lịch sử. Chúa Thánh Thần, Đấng không ngừng canh tân Hội Thánh, cũng sẽ tiếp tục mở ra những cách thế mới để người giáo dân sống ơn gọi phát xuất từ Bí tích Thánh Tẩy ngày càng sâu sắc và sinh nhiều hoa trái hơn.

Nguồn: https://www.laciviltacattolica.com/is-there-a-lay-spirituality/

Tác giả: Domingos Terra, SJ

Chuyển ngữ: Hoàng Quân | CTV Jescom - Truyền Thông Dòng Tên