Sáng thứ Tư, ngày 19/4, Đức Thánh Cha đã có buổi tiếp kiến chung dành cho khoảng 5 ngàn tín hữu. Vì thời tiết Roma đang nóng và nắng gắt nên buổi tiếp kiến đã diễn ra trong Đền thờ thánh Phêrô. Đức Thánh Cha tiếp tục loại bài giáo lý về các Văn kiện của Công Đồng Vaticano II, với phần Hiến chế Sacrosanctum Concilium về Phụng vụ.
Trong bài giáo lý hôm nay, Đức Thánh Cha tập trung vào thánh nhạc. Ngài nhấn mạnh rằng thánh nhạc là phần không thể tách rời của phụng vụ, không chỉ để trang trí nhưng là một hình thức cầu nguyện, giúp các tín hữu hiệp thông với nhau và với Thiên Chúa. Thánh nhạc cần trang nghiêm, đơn sơ, lấy cảm hứng từ Kinh Thánh và truyền thống Hội Thánh, đồng thời quan tâm đến hội nhập văn hóa và việc đào tạo phụng vụ cho các nhạc sĩ, ca viên.
Đức Thánh Cha Lêô XIV tại buổi tiếp kiến chung - 19.08.2026 (@Vatican Media)
Trước khi bắt đầu bài giáo lý, cộng đoàn nghe đoạn Sách Thánh được trích từ thư của thánh Phaolô tông đồ gởi tín hữu Côlôsê (3,16-17): "Ước chi lời Đức Ki-tô ngự giữa anh em thật dồi dào phong phú. Anh em hãy dạy dỗ khuyên bảo nhau với tất cả sự khôn ngoan. Để tỏ lòng biết ơn, anh em hãy đem cả tâm hồn mà hát dâng Thiên Chúa những bài thánh vịnh, thánh thi và thánh ca, do Thần Khí linh hứng. Anh em có làm gì, nói gì, thì hãy làm hãy nói nhân danh Chúa Giê-su và nhờ Người mà cảm tạ Thiên Chúa Cha."
Bài giáo lý của Đức Thánh Cha:
Anh chị em thân mến,
Chương VI của Hiến chế Sacrosanctum Concilium (SC) của Công đồng Vatican II được dành riêng cho thánh nhạc. Hiến chế khẳng định: “Truyền thống âm nhạc của Hội Thánh là một kho tàng vô giá, vượt trội hơn các hình thức nghệ thuật khác, nhất là vì thánh nhạc, gắn liền với lời, là một phần cần thiết và không thể thiếu của phụng vụ trọng thể” (SC, 112), và xác định: “Thánh nhạc càng thánh thiện khi càng gắn bó chặt chẽ hơn với hành động phụng vụ, hoặc diễn tả lời cầu nguyện cách dịu dàng hơn và tạo nên sự đồng tâm nhất trí, hoặc làm cho các nghi thức thánh thêm phần long trọng” (nt.).
Ở đây, chúng ta tìm thấy cốt lõi giáo huấn của Công đồng, xác nhận và đào sâu chức năng tác vụ của âm nhạc trong phụng vụ, điều đã được thánh Piô X nêu bật trong Tông thư dưới dạng tự sắc Inter sollicitudines ngày 22/11/1903. Thật vậy, âm nhạc là một phần của hành động phụng vụ chứ không chỉ là yếu tố trang trí cho buổi cử hành. Trong phụng vụ, ca hát và âm nhạc có nghĩa là cầu nguyện, làm cho con tim mình hòa nhịp với con tim của những anh chị em khác và với Thiên Chúa, trong sự tham dự tích cực vào mầu nhiệm đang được cử hành. Đặc biệt, âm nhạc diễn tả chiều kích tình cảm của lời cầu nguyện, như thánh Augustinô nói: “Cantare amantis est”, nghĩa là “ca hát là hành động của người đang yêu” (Bài giảng 336, 1). Điều này rất quan trọng, bởi vì nó giúp mở lòng ra trước hoạt động của Thiên Chúa trong ân sủng và để cho Người uốn nắn mình.
Hơn nữa, việc hát còn thúc đẩy sự hiệp thông. Qua sự hòa điệu của các giọng hát, việc hát góp phần nối kết các tâm hồn, vượt qua những khác biệt giữa con người và quy tụ mọi người trong lời ca ngợi Thiên Chúa. Như thế, việc hát trở thành sự tỏ hiện của Hội Thánh, một biểu hiện hữu hình của sự hiệp thông vốn thuộc về chính bản chất của Hội Thánh.
Đức Thánh Cha Lêô XIV chia sẻ bài giáo lý tại buổi tiếp kiến chung - 19.08.2026 (@Vatican Media)
Từ giá trị thần học sâu xa của thánh ca, như một phần không thể thiếu của hành động phụng vụ, nảy sinh một số đòi hỏi. Trước hết, vượt lên trên các trào lưu hay cảm quan riêng của các tác giả, thánh ca ở mọi phương diện phải đáp ứng điều thích hợp nhất với từng thời điểm của cử hành. Về hình thức, đặc biệt trong khía cạnh giai điệu, thánh ca phải vừa cao quý vừa đơn sơ, có chất lượng cao về âm nhạc và dễ hát, nhất là khi được dành cho toàn thể cộng đoàn (x. SC, 121).
Cũng vì lý do ấy, Công đồng khuyến nghị các bản văn phải thích hợp, có chiều sâu nhưng đồng thời dễ hiểu, chủ yếu được gợi hứng từ Kinh Thánh, các sách phụng vụ và truyền thống linh đạo của Hội Thánh. Về điều này cần phải lưu tâm, để năng động được diễn tả trong nguyên tắc cổ xưa “lex orandi lex credendi”, nghĩa là luật cầu nguyện cũng là luật đức tin, luôn sống động và phát triển.
Sacrosanctum Concilium dành nhiều chỗ cho chủ đề sự tham dự tích cực của các tín hữu (x. số 114). Sự tham dự này “phải được hiểu […] khởi đi từ một ý thức sâu xa hơn về mầu nhiệm đang được cử hành và mối liên hệ của mầu nhiệm ấy với đời sống hằng ngày” (BÊNÊĐICTÔ XVI, Tông huấn Sacramentum caritatis, 52), trong một “tinh thần hoán cải liên lỉ, vốn phải là nét đặc trưng trong đời sống của mọi tín hữu” (nt., 55). Về cách thức cụ thể để thực hiện điều này qua vai trò riêng của thánh nhạc, Hiến chế đưa ra một câu trả lời rõ ràng: “Phải quan tâm đến những lời tung hô của các tín hữu, những lời đáp, việc hát thánh vịnh, điệp ca, thánh ca” và “sự thinh lặng thánh” (SC, 30), đồng thời khuyến khích mỗi người, dù là thừa tác viên hay tín hữu, thực hiện “tất cả và chỉ những gì thuộc phận vụ của mình, tùy theo bản chất của nghi thức và các quy luật phụng vụ” (SC, 28), trong sự quân bình hài hòa giữa các thừa tác vụ khác nhau, các phần tham dự khác nhau và những thời khắc thinh lặng.
Công đồng cũng dành một vị trí đặc biệt cho bình ca Grêgôriô, dù không loại trừ các thể loại thánh nhạc khác khỏi việc cử hành. Đàn phong cầm cũng được đặc biệt lưu ý (x. SC, 120), trong khi việc sử dụng các nhạc cụ khác cũng được chấp nhận “miễn là chúng thích hợp hoặc có thể thích nghi với việc sử dụng trong phụng vụ, phù hợp với phẩm giá của nơi thánh và thực sự giúp xây dựng các tín hữu” (SC, 120).
Một chủ đề của cuộc cải tổ được Công đồng đặc biệt quan tâm là hội nhập văn hóa, kể cả trong lãnh vực thánh nhạc. Đặc biệt, liên quan đến truyền thống âm nhạc của các nền văn hóa khác nhau, Công đồng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nghiêm túc quan tâm đến những truyền thống ấy như một phần trong đời sống tôn giáo và xã hội của con người. Vì thế, một mặt, cần giúp mọi người có được một sự “giáo dục thích hợp về cảm thức tôn giáo” (SC, 119); mặt khác, “trong mức độ có thể […], cần cổ võ nền âm nhạc truyền thống của các dân tộc ấy, cả trong các trường học cũng như trong các cử hành thánh” (nt.).
Đức Thánh Cha Lêô XIV tại buổi tiếp kiến chung - 19.08.2026 (@Vatican Media)
Trong bối cảnh phụng vụ, ca đoàn được nhìn nhận có một nhiệm vụ đặc biệt, như một phương tiện mục vụ cần được cổ võ, với nhiệm vụ “bảo đảm việc trình bày chính xác những phần thuộc về mình, tùy theo các thể loại thánh ca khác nhau, và thúc đẩy sự tham dự tích cực của các tín hữu trong việc ca hát” (Thánh bộ Nghi Lễ, Huấn thị Musicam sacram, 19).
Vì mục đích này, người sáng tác thánh nhạc được mời gọi hiểu biết và gìn giữ gia sản âm nhạc của Hội Thánh, để cho mình được gia sản ấy gợi hứng hầu sáng tác những tác phẩm mới phục vụ phụng vụ, trong sự tôn trọng cảm thức đương đại và các truyền thống văn hóa khác nhau, nhờ đó “thanh luyện việc thờ phượng khỏi những sai lệch về phong cách, những hình thức diễn đạt cẩu thả, những loại nhạc và bản văn sơ sài, không xứng hợp với sự cao cả của hành vi đang được cử hành, để bảo đảm phẩm giá và vẻ đẹp của các hình thức thánh nhạc phụng vụ” (Thánh Gioan Phaolô II, Thủ bút về thánh nhạc, 22/11/2003, 3).
Vì tất cả những lý do này, các Nghị phụ Công đồng khuyến nghị cổ võ việc đào tạo và thực hành thánh nhạc “trong các chủng viện, các tập viện của các nam nữ tu sĩ và các học viện, cũng như trong các học viện và trường Công giáo khác” (SC, 115), đồng thời bảo đảm cho các nhạc sĩ và ca viên một nền đào tạo phụng vụ vững chắc (x. nt.).
Đức Thánh Cha Lêô XIV chúc lành cho các tín hữu tại buổi tiếp kiến chung - 19.08.2026 (@Vatican Media)
Anh chị em thân mến, các Giáo phụ rất coi trọng ca hát phụng vụ, như biểu tượng của sự hiệp thông trong Hội Thánh. Vì thế, chúng ta có thể kết thúc bằng những lời tuyệt đẹp của thánh Ignatiô thành Antiôkia: “Mỗi người trong anh chị em hãy trở thành một thành viên của ca đoàn, để khi hòa hợp trong sự đồng tâm nhất trí và cùng đón nhận cung giọng của Thiên Chúa trong sự hiệp nhất, anh chị em đồng thanh hát qua Đức Giêsu Kitô dâng lên Chúa Cha, để Người lắng nghe anh chị em và, qua những việc lành anh chị em thực hiện, nhận ra rằng anh chị em là những chi thể của Con của Người” (Thư gửi tín hữu Êphêsô, 4, 2).
Sau các lời chào bằng nhiều ngôn ngữ, buổi tiếp kiến kết thúc với Kinh Lạy Cha và phép lành Đức Thánh Cha ban cho mọi người
Vatican News
