Trong bài giáo lý tại buổi Tiếp kiến chung sáng thứ Tư ngày 20/5/2026, Đức Thánh Cha Lêô XIV bắt đầu suy tư về Hiến chế Sacrosanctum Concilium của Công đồng Vatican II, Hiến chế nói về Phụng vụ thánh. Ngài cho biết mục đích của Hiến chế này là hướng dẫn Giáo hội chiêm niệm và đào sâu mối dây liên kết Giáo hội với mầu nhiệm Vượt Qua của Chúa Kitô. Sự hiệp thông này được thể hiện trong phụng vụ thánh qua các nghi lễ và lời cầu nguyện.
Đức Thánh Cha cho biết mục đích của Hiến chế Phụng vụ thánh là hướng dẫn Giáo hội chiêm niệm và đào sâu mối dây liên kết Giáo hội với mầu nhiệm Đức Kitô; nghĩa là, với cuộc khổ nạn, cái chết, sự phục sinh và vinh hiển của Người. Sự hiệp thông này được thể hiện trong phụng vụ thánh qua các nghi lễ và lời cầu nguyện. Bằng cách này, Giáo hội bày tỏ đức tin và định hình căn tính của mình như là Dân Chúa, Thân Thể Đức Kitô và Đền Thờ của Chúa Thánh Thần.
Ngài giải thích thêm rằng trong phụng vụ, Đức Kitô tiếp tục hành động, hiện diện trong Lời được công bố, trong các bí tích, trong các thừa tác viên, trong cộng đoàn quy tụ, và trên hết, trong Thánh Thể. Ngài cũng khẳng định rằng sự tham gia của các tín hữu vào cử chỉ phụng vụ sẽ xây dựng, đổi mới họ và sai họ đi rao truyền những gì được cử hành trong đời sống hằng ngày, làm cho sự hiện hữu của chính họ trở thành “lễ hy sinh sống động, thánh thiện và đẹp lòng Thiên Chúa” (Rm 12,1).
Đức Thánh Cha mời gọi các tín hữu hãy đặt mình sâu sắc hơn nữa vào mầu nhiệm Đức Kitô trong suốt các nghi lễ phụng vụ, để Người làm phong phú và biến đổi đời sống chúng ta qua Lời và các bí tích của Người.
Chào Đức Thượng phụ Aram I: một bước tiến nữa trên con đường hướng tới sự hiệp nhất trọn vẹn
Trước khi bắt đầu bài giáo lý, Đức Thánh Cha đã chào Đức Thượng phụ Aram I, Giáo chủ Tòa Cilicia của Giáo hội Armenia Tông truyền, cùng với phái đoàn tháp tùng. Đức Thánh Cha khẳng định: “Chuyến thăm huynh đệ này là một cơ hội quan trọng để củng cố mối dây hiệp nhất đã hiện hữu giữa chúng ta, khi chúng ta tiến gần đến sự hiệp thông trọn vẹn giữa các Giáo hội”. Ngài cầu xin Chúa Thánh Thần, cũng như mời gọi các tín hữu cùng cầu nguyện tha thiết để chuyến thăm và các cuộc gặp gỡ của phái đoàn Giáo hội Armenia Tông truyền “là một bước tiến nữa trên con đường hướng tới sự hiệp nhất trọn vẹn”.
@Vatican Media
Một lần nữa, Đức Thánh Cha cũng mời gọi cầu nguyện cho hòa bình ở Libăng và Trung Đông, nơi một lần nữa bị chia cắt bởi bạo lực và chiến tranh và cảm ơn sự dấn thân của Đức Thượng phụ Aram đối với hoạt động đại kết, đặc biệt là đối thoại thần học quốc tế giữa Giáo hội Công giáo và các Giáo hội Chính thống Đông phương. Ngài khẩn cầu các Thánh có liên hệ với Armenia và Đức Mẹ soi sáng hành trình hướng tới sự hiệp nhất trọn vẹn mà tất cả Kitô hữu đều mong ước.
Bài giáo lý của Đức Thánh Cha
Anh chị em thân mến, chào anh chị em và chào mừng anh chị em!
Hôm nay, chúng ta bắt đầu loạt bài giáo lý về văn kiện đầu tiên được Công đồng Vaticanô II ban hành: Hiến chế về Phụng vụ thánh Sacrosanctum Concilium (SC).
Dẫn đưa Giáo hội chiêm ngắm và đào sâu mầu nhiệm Đức Kitô
Khi soạn thảo Hiến chế này, các nghị phụ Công đồng không chỉ muốn khởi sự một cuộc cải tổ các nghi lễ, nhưng còn muốn dẫn đưa Giáo hội chiêm ngắm và đào sâu mối dây sống động làm nên và liên kết Giáo hội, đó là mầu nhiệm Đức Kitô. Thật vậy, phụng vụ chạm đến chính trung tâm của mầu nhiệm này: phụng vụ vừa là không gian, thời gian và bối cảnh trong đó Giáo hội lãnh nhận từ Đức Kitô chính sự sống của mình. Thật vậy, trong phụng vụ, “công trình cứu chuộc chúng ta được thực hiện” (SC, 2), công trình làm cho chúng ta trở thành giống nòi được tuyển chọn, hàng tư tế vương giả, dân tộc thánh thiện, đoàn dân mà Thiên Chúa đã dành riêng cho Người (x. 1 Pr 2,9).
Như được thể hiện qua sự đổi mới ba chiều kích – Kinh Thánh, Giáo phụ và phụng vụ – đã diễn ra trong Giáo hội suốt thế kỷ XX, Mầu nhiệm ở đây không chỉ một thực tại mơ hồ, nhưng là kế hoạch cứu độ của Thiên Chúa, được giấu kín từ muôn thuở và được mặc khải nơi Đức Kitô, theo lời khẳng định của thánh Phaolô (x. Ep 3,3-6). Đó chính là Mầu nhiệm Đức Kitô: biến cố Vượt Qua, nghĩa là cuộc thương khó, cái chết, sự phục sinh và vinh quang của Đức Kitô, được hiện diện cách bí tích với chúng ta trong phụng vụ; để mỗi lần tham dự vào cộng đoàn được quy tụ “nhân danh Người” (Mt 18,20), chúng ta được đắm mình vào trong chính Mầu nhiệm ấy.
Trong phụng vụ, Đức Kitô tiếp tục thánh hóa Giáo hội
Chính Đức Kitô là nguyên lý nội tại của mầu nhiệm Giáo hội, dân thánh của Thiên Chúa, được sinh ra từ cạnh sườn bị đâm thâu của Người trên thập giá. Trong phụng vụ thánh, nhờ quyền năng Thánh Thần của Người, Người tiếp tục hoạt động. Người thánh hóa và kết hợp Giáo hội, hiền thê của Người, vào lễ dâng lên Chúa Cha. Người thi hành chức tư tế tuyệt đối duy nhất của Người, Đấng hiện diện trong Lời được công bố, trong các Bí tích, nơi các thừa tác viên cử hành, trong cộng đoàn quy tụ và cách tuyệt hảo nhất là trong Bí tích Thánh Thể (x. SC, 7). Chính vì thế, theo thánh Augustinô (x. Serm., 277), khi cử hành Thánh Thể, Giáo hội “đón nhận Thân Mình Chúa và trở nên điều mình lãnh nhận”: trở nên Thân Mình Đức Kitô, “nơi Thiên Chúa ngự nhờ Thần Khí” (Ep 2,22). Đây chính là “công trình cứu chuộc chúng ta”, công trình làm cho chúng ta nên đồng hình đồng dạng với Đức Kitô và xây dựng chúng ta trong sự hiệp thông.
Cách Giáo hội cầu nguyện diễn tả điều Hội Thánh tin
Trong phụng vụ thánh, sự hiệp thông ấy được thực hiện “qua các nghi lễ và lời nguyện” (SC, 48). Tính nghi lễ của Giáo hội diễn tả đức tin của mình – theo câu nói nổi tiếng lex orandi, lex credendi: Cách Giáo hội cầu nguyện diễn tả điều Hội Thánh tin –, đồng thời cũng hình thành căn tính Giáo hội: Lời được công bố, việc cử hành Bí tích, các cử chỉ, sự thinh lặng, không gian, tất cả những điều ấy vừa biểu lộ vừa tạo hình cho dân được Chúa Cha quy tụ, là Thân Thể Đức Kitô, là Đền thờ của Chúa Thánh Thần. Vì thế, mỗi cử hành đều trở thành một cuộc hiển linh đích thực của Giáo hội cầu nguyện, như thánh Gioan Phaolô II đã nhắc lại (Tông thư Vicesimus quintus annus, 9).
@Vatican Media
Phụng vụ nâng đỡ các tín hữu
Nếu phụng vụ phục vụ mầu nhiệm Đức Kitô, thì có thể hiểu vì sao phụng vụ được định nghĩa là “chóp đỉnh mà hoạt động của Giáo hội hướng tới và đồng thời là nguồn mạch tuôn trào mọi năng lực của Giáo hội” (SC, 10). Đúng vậy, hoạt động của Giáo hội không chỉ giới hạn trong phụng vụ, tuy nhiên mọi hoạt động của Giáo hội (việc rao giảng, phục vụ người nghèo, đồng hành với các thực tại nhân sinh) đều quy hướng về “chóp đỉnh” này. Theo chiều ngược lại, phụng vụ nâng đỡ các tín hữu khi luôn luôn dìm họ vào cuộc Vượt Qua của Chúa; vì thế, qua việc công bố Lời Chúa, cử hành các Bí tích và lời cầu nguyện chung, họ được bổ dưỡng, khích lệ và đổi mới trong cam kết đức tin cũng như trong sứ mạng của mình. Nói cách khác, sự tham dự của các tín hữu vào hành động phụng vụ vừa mang tính “nội tâm” vừa mang tính “bên ngoài”.
Làm cho điều đã sống trong cử hành trở nên cụ thể
Điều đó cũng có nghĩa là sự tham dự ấy được mời gọi triển nở cách cụ thể trong toàn bộ đời sống hằng ngày, trong một năng động đạo đức và thiêng liêng, để phụng vụ được cử hành trở thành đời sống và đòi hỏi một đời sống trung thành, có khả năng làm cho điều đã sống trong cử hành trở nên cụ thể: chính như thế mà đời sống chúng ta trở thành “của lễ sống động, thánh thiện và đẹp lòng Thiên Chúa”, thực hiện “việc phụng tự thiêng liêng” của chúng ta (Rm 12,1).
Phụng vụ kiến tạo các tín hữu thành đền thánh trong Chúa và cộng đoàn đón nhận mọi người
Theo cách đó, “phụng vụ mỗi ngày kiến tạo những ai ở trong Giáo hội trở thành đền thánh trong Chúa” (SC, 2), và tạo thành một cộng đoàn rộng mở và đón nhận mọi người. Thật vậy, cộng đoàn ấy được Chúa Thánh Thần cư ngụ, dẫn đưa chúng ta vào sự sống của Đức Kitô, làm cho chúng ta trở nên Thân Thể của Người, và trong mọi chiều kích của mình, trở thành dấu chỉ của sự hiệp nhất toàn thể nhân loại trong Đức Kitô. Như Đức Giáo hoàng Phanxicô đã nói: “Thế giới vẫn chưa biết điều đó, nhưng tất cả mọi người đều đã được mời đến dự tiệc cưới Con Chiên (Kh 19,9)” (Tông thư Desiderio desideravi, 5).
Anh chị em thân mến, chúng ta hãy để cho các nghi lễ, các biểu tượng, các cử chỉ và nhất là sự hiện diện sống động của Đức Kitô trong phụng vụ nhào nặn tâm hồn chúng ta; chúng ta sẽ còn có dịp đào sâu hơn nữa điều này trong các bài Giáo lý tiếp theo.
Buổi Tiếp kiến kết thúc với Kinh Lạy Cha và phép lành Đức Thánh Cha ban cho mọi người.
Vatican News
