Trong bài giáo lý tại buổi Tiếp kiến chung sáng thứ Tư ngày 21/10/2026, suy tư về giáo huấn của Hiến chế "Gaudium et Spes" về cộng đồng hôn nhân và gia đình, Đức Thánh Cha Lêô XIV nêu bật chức năng xã hội của gia đình - được mô tả là “trường học nhân bản phong phú hơn” và là “nền tảng của xã hội”, đồng thời nhắc nhở tất cả những người có trách nhiệm trong xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực chính trị và văn hóa, về bổn phận phải “cộng tác hữu hiệu trong việc thăng tiến hôn nhân và gia đình”.
Trước khi Đức Thánh Cha bắt đầu bài giáo lý, cộng đoàn nghe đoạn thư Thánh Phaolô gửi tín hữu Êphêxô (5,31-33):
Sách Thánh có lời chép rằng: Chính vì thế, người đàn ông sẽ lìa cha mẹ mà gắn bó với vợ mình, và cả hai sẽ thành một xương một thịt. Mầu nhiệm này thật là cao cả. Tôi muốn nói về Đức Kitô và Hội Thánh. Vậy mỗi người trong anh em hãy yêu vợ như chính mình, còn vợ thì hãy kính sợ chồng.
Bài giáo lý của Đức Thánh Cha
Anh chị em thân mến, chào anh chị em và chào mừng anh chị em!
Sau khi trình bày, trong phần thứ nhất, về phẩm giá con người và ơn gọi của con người trong thế giới, Hiến chế mục vụ Vui mừng và Hy vọng (Gaudium et spes) của Công đồng Vaticanô II đã dành phần thứ hai để xem xét một số vấn đề cấp bách nhất của thời đại, “dưới ánh sáng Tin Mừng và kinh nghiệm nhân loại” (x. GS, 46). Trước hết, văn kiện tập trung vào hôn nhân và gia đình, với xác tín rằng “hạnh phúc của con người cũng như của xã hội nhân loại và Kitô giáo có liên hệ mật thiết với tình trạng tốt đẹp của cộng đồng hôn nhân và gia đình” (GS, 47).
Sự chung thuỷ trọn vẹn và bất khả phân ly
Với mục đích đó, Công đồng không chỉ tái khẳng định các giá trị và mục đích của hôn nhân, mà còn đề xuất một quan niệm mới mẻ về hôn nhân như là “mối quan hệ mật thiết của đời sống hôn nhân và tình yêu vợ chồng” (GS, 48). Bổ sung cho chiều kích pháp lý của hôn nhân như một khế ước, Công đồng nhìn nhận nền tảng của sự kết hợp này là “giao ước hôn nhân”, được hiểu là “hành vi nhân linh, qua đó vợ chồng tự hiến cho nhau và đón nhận nhau” (ibid.). Sự hiến trao cho nhau giữa người nam và người nữ, nhờ đó “họ không còn là hai, nhưng chỉ là một xương một thịt” (Mt 19,6), làm nổi bật đòi hỏi về “lòng chung thủy trọn vẹn” và “sự hợp nhất bất khả phân ly” của đôi vợ chồng. Sự hiến trao ấy được thể hiện cách sống động qua việc sinh sản và giáo dục con cái (x. GS, 48). Là phản chiếu của mầu nhiệm Ba Ngôi Thiên Chúa, tình yêu vợ chồng và tình yêu cha mẹ, nhờ Bí tích Hôn phối, được “nâng đỡ và phong phú hóa nhờ sức mạnh cứu chuộc của Đức Kitô”, để vợ chồng có thể yêu thương nhau “như chính Người đã yêu thương Hội Thánh và hiến mình vì Hội Thánh” (ibid.).
Sinh sản và giáo dục con cái
Sau khi soi sáng thực tại hôn nhân dưới ánh sáng tình yêu Đức Kitô, Đấng là chân lý của tình yêu nhân loại và thần linh, Gaudium et spes hướng sự chú ý đến tình yêu vợ chồng và khả năng sinh hoa kết quả của hôn nhân. Tình yêu vợ chồng không chỉ giới hạn ở sức hấp dẫn tính dục, dù vẫn bao hàm chiều kích này, nhưng còn liên quan đến toàn thể ý chí của đôi vợ chồng, khơi dậy những tình cảm sâu kín trong tâm hồn và biểu lộ qua những tâm tình cũng như cử chỉ âu yếm (x. GS, 49). Tình yêu ấy bao hàm thiện ích của toàn thể con người, cả nam lẫn nữ, vốn bình đẳng về phẩm giá; đồng thời thấm nhập toàn bộ đời sống vợ chồng và được thể hiện qua những hành vi riêng biệt của đời sống hôn nhân (x. ibid.). Khi diễn tả tình yêu trọn vẹn giữa hai ngôi vị, sự thân mật đặc biệt của đôi vợ chồng tạo điều kiện thuận lợi cho việc hiến trao cho nhau và làm gia tăng niềm vui chung của họ (x. ibid.).
Hơn nữa, khả năng sinh hoa kết quả của tình yêu vợ chồng còn được thể hiện qua việc sinh con, “món quà quý giá nhất của hôn nhân” (GS, 50). Khi truyền sinh và giáo dục sự sống con người, một sự sống không bao giờ được phép loại bỏ, đôi vợ chồng trở thành “những cộng tác viên của tình yêu Thiên Chúa, Đấng Tạo Hóa, và như những người diễn giải tình yêu ấy” (ibid.). Được mời gọi đảm nhận trách nhiệm nhân bản và Kitô giáo này, vợ chồng phải để cho một phán đoán đúng đắn hướng dẫn mình trong việc cân nhắc thiện ích của bản thân cũng như của những người con đã sinh ra hoặc sẽ chào đời. Xét cho cùng, chính đôi vợ chồng phải đưa ra phán đoán ấy trước mặt Thiên Chúa. Điều này đòi hỏi lương tâm của họ phải phù hợp với luật Thiên Chúa, được Huấn quyền Hội Thánh giải thích dưới ánh sáng Tin Mừng (x. ibid.).
Bảo vệ sự sống
Việc đề cao sự hiệp thông yêu thương và khả năng sinh sản trong hôn nhân dẫn đến việc Công đồng bác bỏ khả năng tồn tại “mâu thuẫn thực sự giữa các quy luật của Thiên Chúa liên quan đến việc truyền sinh và những quy luật liên quan đến tình yêu vợ chồng đích thực” (GS, 51). Trái lại, Công đồng khẳng định rằng khi tìm cách dung hòa tình yêu vợ chồng với việc truyền sinh, cần phải bảo toàn trọn vẹn ý nghĩa của sự trao hiến cho nhau và việc sinh sản con người trong bối cảnh của tình yêu đích thực (ibid.). Từ đó, có hai hệ luận: một mặt, “sự sống, một khi đã được thụ thai, phải được bảo vệ hết sức cẩn trọng”, đồng thời phải tránh “việc phá thai cũng như giết trẻ sơ sinh”; mặt khác, “những hành vi đặc thù của đời sống hôn nhân, được thực hiện phù hợp với phẩm giá đích thực của con người, phải được trân trọng hết mực” (ibid.).
Vai trò xã hội của gia đình
Như vậy, giáo huấn của Gaudium et spes về cộng đồng hôn nhân và gia đình còn làm nổi bật vai trò xã hội của gia đình, được định nghĩa là “trường học nhân bản phong phú hơn” và là “nền tảng của xã hội” (GS, 52). Văn kiện đồng thời nhắc nhở tất cả những người có trách nhiệm trong đời sống xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực chính trị và văn hóa, về bổn phận “cộng tác cách hữu hiệu để thăng tiến hôn nhân và gia đình” (ibid.).
Anh chị em rất thân mến, ngày nay, dấn thân này càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Hội Thánh ý thức rõ điều đó, như được chứng minh qua sự quan tâm mục vụ của các vị Giáo hoàng kế nhiệm nhau kể từ Công đồng Vaticanô II, cho đến hai kỳ Đại hội Thượng Hội đồng do Đức Giáo hoàng Phanxicô triệu tập. Trong những ngày vừa qua, các vị đứng đầu các Giáo hội Công giáo Đông phương và các Chủ tịch Hội đồng Giám mục đã trở lại suy tư về tiến trình này. Xin Thánh Gia Nadarét soi sáng hành trình của chúng ta và gìn giữ các gia đình trên toàn thế giới.
Sau khi chào các tín hữu thuộc các nhóm ngôn ngữ khác nhau, Đức Thánh Cha cùng cộng đoàn hát Kinh Lạy Cha bằng tiếng Latinh.
Buổi Tiếp kiến chung kết thúc với phép lành Đức Thánh Cha ban cho mọi người.
Vatican News
