1. Tóm lược tiểu sử

Thế gian vốn dĩ là một dòng chảy không ngừng, nơi những giá trị hôm nay là chân lý, ngày mai đã có thể thành lỗi thời. Giữa sự xoay vần ấy, con người dễ dàng trở nên lạc lõng hoặc bị cuốn trôi nếu thiếu một điểm tựa nội tâm đủ vững chãi. Gần hai ngàn năm trước, có một vị Giám mục già đã chọn đứng lại giữa dòng nước xiết ấy. Ngài không dùng triết lý cao siêu để chứng minh mình đúng, mà dùng chính hơi thở cuối cùng để chứng minh một sự thật: Sự trung tín chính là món trang sức rực rỡ nhất của nhân phẩm. Đó chính là Thánh Polycarpô.

Thánh Polycarpô (khoảng 69-155) là một “gạch nối” lịch sử vô giá. Được xem là môn đệ trực tiếp của Thánh Gioan Tông đồ, ngài mang trong mình hơi ấm của những lời kể nguyên sơ nhất về Chúa Giêsu. Trong vai trò Giám mục vùng Smyrna, ngài đứng ở một “tọa độ” cực kỳ nhạy cảm: Khi thế hệ chứng nhân đầu tiên dần khuất núi, các lạc thuyết bắt đầu len lỏi ngụy trang dưới danh nghĩa đức tin, và bão táp bách hại từ đế quốc Rôma ngày càng tàn khốc.

“Tôi đã phục vụ Chúa Giêsu 86 năm qua, và Người chưa bao giờ làm hại tôi điều gì. Sao tôi có thể xúc phạm Vị Vua đã cứu chuộc tôi?”.

Cuộc đời ngài là hành trình gìn giữ sự thuần khiết của Tin Mừng trước những biến dị của thời đại. Không chỉ là một nhà lãnh đạo cứng rắn trước sai lạc, ngài còn thể hiện tinh thần hiệp hành đáng nể khi lặn lội đến tận Rôma để tìm tiếng nói chung về các khác biệt phụng vụ. Cuối cùng, ở tuổi 86, ngài bị điệu ra đấu trường giữa tiếng gào thét của đám đông hung hãn. Trước lời đe dọa của lửa thiêu, ngài thốt lên câu nói làm rúng động lịch sử: “Tôi đã phục vụ Chúa Giêsu 86 năm qua, và Người chưa bao giờ làm hại tôi điều gì. Sao tôi có thể xúc phạm Vị Vua đã cứu chuộc tôi?”. Ngài bước vào lửa đỏ với sự điềm tĩnh của một người đã tìm thấy bến đỗ đời mình.

2. Nhân đức anh hùng & Lời mời gọi sống

Nơi Thánh Polycarpô, chúng ta bắt gặp một sự kết hợp kỳ lạ giữa hai thái cực: cứng rắn với sai trái nhưng lại vô cùng mềm mỏng với con người. Nhân đức rực rỡ nhất của ngài chính là sự trung tín tuyệt đối. Thánh Ignatiô từng ví tinh thần của Polycarpô giống như một tảng đá không thể lay chuyển. Ngài không thỏa hiệp với những giá trị giả dối chỉ để được yên thân hay để “vừa lòng” thời đại. Tuy nhiên, sự cứng rắn đó không biến ngài thành một kẻ cực đoan hay hẹp hòi. Khi đối diện với những khác biệt về nghi thức với Đức Giáo hoàng Anicetus, ngài đã chọn cách tôn trọng sự đa dạng trong hiệp nhất thay vì tranh cãi thắng thua. Nhân đức của ngài còn nằm ở sự tự do nội tâm: Ngài không tìm kiếm cái chết một cách liều lĩnh để phô diễn sự thánh thiện, mà chỉ đón nhận nó khi biết đó là ý Chúa. Ngài biến cuộc tử đạo thành một lễ tế rực rỡ, nơi mà lửa không thể thiêu rụi được phẩm giá của một con người trung nghĩa.

Nhìn vào cách Thánh Polycarpô sống, chúng ta nhận ra sự trung tín thực chất là chuỗi những lựa chọn nhỏ bé nhưng dứt khoát mỗi ngày. Giữa một xã hội đề cao sự linh hoạt đến mức dễ dàng đánh đổi lương tâm, chúng ta có thể tập luyện sự kiên định bằng cách bảo vệ những giá trị đúng đắn dù phải chịu thiệt thòi hay bị chế nhạo. Đó là sự can đảm nói “không” với những gian lận trong học tập, sự chính trực từ chối những luồn lách nơi công sở, dù số đông coi đó là sự khôn ngoan.

Thay vì sa đà vào những cuộc tranh luận nảy lửa chỉ để khẳng định cái tôi trước những khác biệt nhỏ nhặt, chúng ta có thể chọn cách mở lòng để thấu hiểu, như cách vị Giám mục già từng trân trọng cử hành Thánh lễ cùng Đức Giáo hoàng bất chấp những bất đồng quan điểm. Sự dịu dàng và tôn trọng trong từng lời nói, đặc biệt là trên không gian mạng đầy rẫy những phán xét, chính là cách chúng ta mặc lấy nhân đức của Polycarpô giữa thời đại số. Bởi sau cùng, sự trung tín với Thiên Chúa và với chính mình không cần đến những bản tuyên ngôn ồn ào; nó lấp lánh trong sự bền bỉ của những điều tử tế thầm lặng. Những lúc cảm thấy lòng mình chông chênh trước dòng đời, hãy dành cho mình những khoảng lặng để chạm lại vào “nguồn cội” sâu thẳm, rèn luyện một tâm thế vững chãi như đá tảng, để dù thế giới có xoay vần, trái tim ta vẫn neo đậu bình yên nơi những giá trị vĩnh cửu.

Truyền Thông Dòng Tên