[Hạnh Các Thánh] - Ngày 21.08: Học sống khiêm nhường tự hạ như Thánh Giáo Hoàng Piô X

1. Tóm lược tiểu sử: Mục tử nghèo vĩ đại của thế kỷ XX

Thật dễ để nhận ra một xu hướng đang thống trị thế giới số hiện nay: việc định lượng giá trị một con người qua những nhãn mác bên ngoài. Giữa một bầu khí chuộng vẻ bề ngoài như thế, người trẻ rất dễ trượt dài trong ảo tưởng rằng tiếng nói của mình chỉ có trọng lượng khi bản thân sở hữu một vị thế hơn người. Thế nhưng, lịch sử Giáo hội thế kỷ XX lại ghi nhận một nghịch lý đầy kinh ngạc: vị mục tử nắm giữ quyền bính tối cao của Giáo hội toàn cầu lại khiến cả thế giới phải nghiêng mình kính phục bằng một tâm hồn kiên quyết từ khước mọi vinh hoa giả tạo. Chứng nhân vĩ đại cho lối sống lội ngược dòng ấy mang tên Giuseppe Sarto, người mà thế giới sau này kính cẩn gọi là Thánh Giáo hoàng Piô X.

Sinh năm 1835 tại vùng Riese (Ý) với tên gọi Giuseppe Melchiorre Sarto, ngài là con thứ trong một gia đình nông dân nghèo đông con. Bằng bộ óc thông minh và sự cần mẫn hiếm có, ngài vượt qua nghịch cảnh để thụ phong linh mục năm 1858. Hành trình mục vụ của ngài đi từ một vị phó xứ Tomholo, chánh xứ Salzanô, rồi Giám mục Mantoue, Hồng y Thượng phụ Venice, cho đến khi được mật nghị hồng y bầu làm Giáo hoàng thứ 257 của Giáo hội vào năm 1903. Ở mỗi chặng đường phục vụ, ngài lại càng bộc lộ căn tính của một tâm hồn nghèo khó. Ngài từng rơi nước mắt trước gương và thốt lên đầy xót xa với người bạn thân: “Hãy coi phẩm phục mà người ta khoác cho tôi đây. Đó là một sự đền tội khi buộc phải chấp nhận các nghi thức này”.

Trong suốt 11 năm trên ngai tòa Thánh Phêrô, Đức Piô X đã thực hiện những cải cách vĩ đại: ngài mở cửa bàn tiệc Thánh Thể cho các trẻ em, can đảm cắt đứt sự can thiệp của các hoàng đế vào việc bầu giáo hoàng, và tự tay chi trả việc xây nhà cứu trợ cho nạn nhân vụ động đất Messina. Khi ngọn lửa Thế chiến I bùng nổ vào năm 1914, nỗi đau xót trước viễn cảnh đàn chiên bị tàn sát đã vắt kiệt sức lực của ngài. Ngài về trời ngày 20 tháng 8 năm 1914 và được tôn phong hiển thánh năm 1954. Hiện nay, thi hài nguyên vẹn của ngài với khuôn mặt phủ mặt nạ bạc vẫn được đặt tại Vương cung thánh đường Thánh Phêrô như một chứng tích sống động cho câu tuyên ngôn bất hủ của cuộc đời ngài: “Tôi sinh ra nghèo nàn, tôi sống nghèo nàn và tôi sẽ chết nghèo nàn”.

2. Nhân đức anh hùng và lời mời gọi sống: Chiếc áo choàng không làm nên vị thánh

Điều làm nên tầm vóc phi thường của Thánh Piô X chính là khả năng bảo vệ sự đơn sơ nguyên bản của tâm hồn trước sức hút mãnh liệt của đỉnh cao quyền lực. Ngài không để cho quyền bính thượng đỉnh hay những nghi thức tháp tùng xa hoa của Giáo triều làm biến chất tâm hồn mộc mạc của một cậu bé nghèo vùng Riese năm xưa. Sự anh hùng của ngài nằm ở chỗ dám sống thật với nguồn gốc của mình, xem chiếc áo vương bào như một thập giá phải vác hơn là một đặc quyền để hưởng thụ, và luôn đặt trái tim mình ở cùng một nhịp đập với những người khốn khổ, bị tổn thương.

Gương sáng của vị Giáo hoàng bình dân đặt ra một câu hỏi trực diện cho bất kỳ ai đang sở hữu những thành công hay một vị thế nhất định trong xã hội. Thật dễ dàng để duy trì sự tử tế khi bản thân chưa có gì trong tay, nhưng khi đã có một chút tầm ảnh hưởng, một vài thành tựu hay một vị trí được nể trọng, việc giữ cho mình không bị ảo tưởng bởi những lời tán dương lại là một cuộc chiến nội tâm khốc liệt. Tinh thần của Đức Piô X bắt đầu khi một người có học thức hay vị thế dám kiềm chế sự thượng đẳng của mình để không cắt lời một người có góc nhìn non nớt hơn trong cuộc họp, hoặc sẵn sàng tiếp thu ý kiến từ một người nhỏ tuổi, ít kinh nghiệm hơn mà không để sự tự ái dẫn dắt. Sự khiêm hạ chân thực còn hiện rõ qua cách xử lý những sai sót cá nhân: can đảm nhận trách nhiệm về một lỗ hổng trong dự án chung thay vì khéo léo tìm cách đẩy lỗi sang cho người khác, hoặc chấp nhận im lặng chịu phần thiệt về mình để bảo toàn sự bình an và bầu khí hiệp nhất của tập thể.

Sâu xa hơn, đó là sự dứt khoát khước từ nhu cầu phải chứng minh mình luôn đúng, hay việc bớt săm soi để phán xét những vấp ngã của người xung quanh nhằm nâng tầm giá trị bản thân một cách gián tiếp. Khi dám hạ bớt cái tôi nhạy cảm xuống một nấc để đặt sự tôn trọng tha nhân lên trên nhu cầu khẳng định chính mình, mỗi ngày sống bỗng trở nên nhẹ nhàng, thanh thoát - một lối sống giản đơn nhưng đủ sức lay động và chuyển tải trọn vẹn tình yêu nhân từ của Đức Kitô đến lòng thế giới.