Sống Lễ Hiện Xuống Mới: Từ Chứng tá đức tin đến Sứ mạng người giáo dân hôm nay

Sống “Lễ Hiện Xuống mới” chính là đón nhận ngọn lửa Thần Khí để dũng cảm dấn thân vào lòng thế giới. Không còn là gươm giáo hay ngục tù như thời các thánh tử đạo, sứ mạng của người giáo dân hôm nay là cuộc “tử đạo trắng” đầy cam go giữa đời thường. Cuộc tử đạo ấy được dệt nên bằng những chọn lựa kiên trung: sống liêm chính nơi công sở, thực thi bác ái trong gia đình và dấn thân phục vụ xã hội.

Bầu khí Phòng Tiệc Ly và khát vọng về một Lễ Hiện Xuống Mới

Trong chu kỳ phụng vụ của Giáo hội Công giáo, những ngày cuối cùng của Mùa Phục Sinh luôn mang một sắc thái thiêng liêng đặc biệt. Đó là khoảng không gian và thời gian của sự chờ đợi – một sự chờ đợi đầy khắc khoải và hy vọng. Đứng trước ngưỡng cửa của Lễ Chúa Thánh Thần Hiện Xuống, Giáo hội được mời gọi bước vào Phòng Tiệc Ly năm xưa, cùng hiệp thông với Đức Maria và các Tông đồ trong lời cầu nguyện liên lỉ, khẩn cầu cho một “Lễ Hiện Xuống Mới”. Đây không phải là một hoài niệm về một sự kiện lịch sử đã lùi xa vào quá khứ, mà là một thực tại sống động, một nhu cầu khẩn thiết để canh tân bộ mặt Giáo hội và thế giới. Trong Tông huấn Gaudete et Exsultate, số 1, Đức Giáo hoàng Phanxicô đã khẳng định:

“Chúa đòi chúng ta mọi sự, nhưng cũng ban cho chúng ta sự sống đích thật, tức hạnh phúc mà chúng ta được dựng nên để lãnh nhận. Người muốn chúng ta nên thánh chứ không muốn chúng ta bằng lòng với một cuộc sống nhạt nhẽo và tầm thường.”

Đối với cộng đoàn dân Chúa tại Việt Nam, lời khẩn nguyện cho một Lễ Hiện Xuống Mới càng trở nên ý nghĩa hơn khi phụng vụ ngày 22/05 trùng vào dịp kính nhớ hai chứng nhân đức tin anh dũng trên mảnh đất quê hương: Thánh Micae Hồ Đình Hy và Thánh Laurensô Phạm Viết Ngôn. Sự trùng hợp này mở ra một chiều kích suy tư quý giá: chính Chúa Thánh Thần trong Phòng Tiệc Ly năm xưa đã ban sức mạnh cho các bậc tiền nhân đứng vững trước gươm giáo, và cũng chính Người đang mời gọi người tín hữu hôm nay viết tiếp trang sử làm chứng bằng cuộc “tử đạo trắng” giữa đời thường.

Chúa Thánh Thần – Nguồn sức mạnh của các chứng nhân anh hùng

Nhìn lại lịch sử Giáo hội Việt Nam, “máu của các Thánh Tử Đạo là hạt giống trổ sinh các Kitô hữu”, như câu nói bất hủ của Tertullianô. Tuy nhiên, nếu chỉ giải thích các cuộc bách hại bằng nhãn quan lịch sử đơn thuần hay ca ngợi các ngài như những vị anh hùng theo tiêu chuẩn thế gian, chúng ta sẽ bỏ sót căn tính thực sự của ơn gọi tử đạo. Các chứng nhân đức tin không chọn cái chết vì chủ nghĩa anh hùng cá nhân, mà vì chính Thần Khí đã hoạt động, biến sự yếu đuối của xác thịt phàm nhân thành khí cụ tuyên xưng đức tin một cách phi thường.

Sinh năm 1808 tại Thừa Thiên Huế, Thánh Micae Hồ Đình Hy thăng tiến đến chức Quan Thái bộc dưới triều vua Tự Đức. Dù cuộc đời từng có những yếu đuối, ngài đã hoán cải dưới tác động của ơn sủng và âm thầm đảm nhận trách nhiệm trùm họ tại kinh đô Huế. Năm 1857, do bị ganh ghét vu khống, ngài bị bắt và chịu tra tấn tàn khốc. Trong thử thách, ngài đã dùng chính máu mình để đền tội và kiên cường tuyên xưng trước triều đình: “Tâu bệ hạ, đã ba mươi năm phục vụ dưới ba triều vua, lúc nào hạ thần cũng là người hết lòng yêu nước. Nay hạ thần cam chịu mọi cực hình để nên giống Chúa Kitô” (Hội đồng Giám mục Việt Nam, Hạnh Các Thánh Tử Đạo Việt Nam). Sáng ngày 22/05/1857, ngài nhận Bí tích Hòa giải lần cuối qua dấu hiệu từ xa với một vị linh mục trước khi chịu xử trảm tại pháp trường An Hòa, hoàn thành hành trình của một vị quan thanh liêm và một lãnh đạo giáo dân gương mẫu.

Bên cạnh vị quan tam phẩm, ngày 22/05 cũng ghi dấu cuộc tử đạo của Thánh Laurensô Phạm Viết Ngôn, một người nông dân chất phác sinh năm 1840 tại Bùi Chu. Từng có lúc vì nặng lòng với vợ và con thơ mà tìm cách lánh nạn, nhưng trong lần bị bắt thứ hai vào năm 1861, anh đã kiên cường vượt qua nỗi sợ hãi. Trước lời dụ dỗ bước qua Thập giá để đổi lấy tự do đoàn tụ gia đình, anh dõng dạc tuyên bố: “Tôi giữ đạo tôn thờ Chúa Tể trời đất. Thập giá là phương thế Thiên Chúa dùng để cứu độ nhân loại, tôi chỉ có thể tôn kính chứ không bao giờ chà đạp” (Hội đồng Giám mục Việt Nam, Hạnh Các Thánh Tử Đạo Việt Nam). Vị chứng nhân trẻ tuổi chịu trảm quyết ngày 22/05/1862 tại pháp trường An Triêm trước sự chứng kiến của người thân, để lại một chương sử đức tin kiên trung bất khuất.

Sự kết hợp giữa một vị đại thần triều đình và một người nông dân lam lũ trong cùng một ngày tử đạo cho thấy một chân lý thần học sâu sắc: Thần Khí Thiên Chúa ban ơn huệ cách đại đồng, không phân biệt giai cấp hay học thức. Khi nhận ơn biến đổi của Chúa Thánh Thần, mọi Kitô hữu đều bình đẳng trong phẩm giá và trách nhiệm làm chứng cho Tin Mừng. Chính Thần Khí đã nối kết họ, ban cho họ chung một dòng máu anh hùng để hiến dâng làm lễ tế đẹp lòng Thiên Chúa.

Lễ Hiện Xuống Mới và ơn gọi "Tử đạo trắng" của người giáo dân hiện đại

Nơi biến cố Hiện Xuống, chúng ta nhận ra hành động tiên khởi của Chúa Thánh Thần là mở tung các cánh cửa. Thần Khí thổi vào Phòng Tiệc Ly không phải để giữ các môn đệ lại trong sự an toàn của căn phòng đóng kín, mà là để thúc đẩy họ can đảm bước đi đến với muôn dân. Trong bài giảng lễ Chúa Thánh Thần Hiện Xuống, ngày 09/06/2019, Đức Giáo hoàng Phanxicô đã từng nhấn mạnh:

“Thánh Thần không phải là một điều trừu tượng như chúng ta có cảm tưởng. Ngài là Đấng cụ thể nhất, gần gũi nhất, là Đấng làm thay đổi cuộc đời chúng ta... Ngài là bình an nơi náo loạn, tin tưởng nơi chán chường, niềm vui nơi buồn phiền, trẻ trung nơi già cỗi, can đảm nơi thử thách”.

Đối với người giáo dân trong thế giới hôm nay, “bức tường” của Phòng Tiệc Ly chính là ‘ranh giới của khuôn viên nhà thờ’ – nơi có sự cám dỗ muốn giữ đức tin bó hẹp trong các nghi lễ phượng tự ngày Chúa Nhật. Đức Giáo hoàng Phanxicô không ngừng kêu gọi một “Giáo hội đi ra”, nơi người tín hữu phải là những nhân tố tiên phong đem ánh sáng Tin Mừng vào những “vùng ngoại biên” của cuộc sống – nơi đầy dẫy sự tổn thương, cô đơn và bất công xã hội.

Trong thời bình, người Kitô hữu hiếm khi phải đối mặt với gươm giáo, ngục tù hay án tử hình như thời của cha ông ngày xưa (điều được gọi là “Cuộc Tử đạo đỏ”). Thách đố lớn nhất của thời đại hôm nay chính là cuộc “Tử đạo trắng” – một cuộc tử đạo âm thầm, dai dẳng, không đổ máu nhưng đòi hỏi một sự hy sinh toàn diện và liên lỉ hằng ngày. Đó là cuộc chiến đấu thiêng liêng chống lại não trạng thế tục, chủ nghĩa thực dụng, chủ nghĩa cá nhân ích kỷ và những cám dỗ tinh vi làm băng hoại căn tính Kitô giáo.

Noi gương Thánh Micae Hồ Đình Hy, người giáo dân hiện đại được mời gọi để làm chứng cho Chúa ngay trong môi trường nghề nghiệp và công sở của mình. Đối với những người nắm giữ địa vị, chức quyền hay làm việc trong các cơ cấu xã hội, làm chứng cho Đức Kitô nghĩa là giữ vững sự liêm chính, từ chối tham nhũng, không thỏa hiệp với các hành vi gian lận thương mại hay ức hiếp người lao động, sống công bằng bác ái với đồng nghiệp, và đặt công ích lên trên tư lợi ích kỷ. Đức Giáo hoàng Phanxicô đã từng nhắn nhủ: “Bạn đang nắm giữ một địa vị quyền bính ư? Hãy nên thánh bằng cách làm việc phục vụ cho công ích và từ bỏ tư lợi. Bạn đang làm việc kiếm sống ư? Hãy nên thánh bằng cách làm việc liêm chính và hết khả năng để phục vụ anh chị em mình” (ĐGH Phanxicô, Tông huấn Gaudete et Exsultate, số 14).

Bên cạnh đó, gia đình Công giáo chính là mảnh đất đầu tiên để ngọn lửa của Lễ Hiện Xuống Mới bùng cháy. Làm chứng cho Chúa trong đời sống gia đình hôm nay là sống trọn lòng trung thủy trước làn sóng ly hôn; là sự kiên nhẫn, yêu thương giáo dục đức tin cho con cái giữa một xã hội thực dụng đề cao vật chất. Sự thánh thiện ấy lớn lên qua những cử chỉ nhỏ bé thường ngày: một lời nhẫn nhịn khi cơn giận dữ dâng cao, một buổi tối mệt mỏi nhưng vẫn sẵn sàng lắng nghe tâm sự của con trẻ, hay việc cùng nhau thắp nén hương cho ông bà tổ tiên và đọc kinh tối trong gia đình. Tất cả những điều ấy, như Đức Thánh Cha Phanxicô khẳng định, là những “bước tiến trong sự thánh thiện” của những vị thánh sống ngay bên cạnh chúng ta, thuộc “tầng lớp giữa của con đường nên thánh”.

Sứ vụ ‘đồng trách nhiệm’ của giáo dân giữa lòng Giáo hội

Trong tiến trình Thượng Hội đồng Giám mục về Hiệp hành, Giáo hội toàn cầu đang tái khám phá chiều kích đồng trách nhiệm của mọi thành phần dân Chúa. Người giáo dân không phải là những hành khách thụ động trên con thuyền Giáo hội, phó mặc mọi sự cho hàng giáo sĩ, mà là những chủ thể năng động và được sai đi nhờ Bí tích Thánh Tẩy. Chúa Thánh Thần là Đấng kiến tạo sự hiệp nhất nhưng không bao giờ cào bằng hay đồng hóa. Ngài phân phối các đặc sủng khác nhau cho mỗi người với sự sáng tạo tuyệt vời. Người giáo dân với những chuyên môn đa dạng trong các lĩnh vực kinh tế, y tế, giáo dục, chính trị, truyền thông và nghệ thuật chính là những “cánh tay nối dài” của Thần Khí vào mọi ngóc ngách của xã hội – nơi mà các linh mục, tu sĩ không thể hiện diện trực tiếp.

Thực tế hôm nay cho thấy, một Kitô giáo thiếu vắng Chúa Thánh Thần sẽ dễ rơi vào hai thái cực nguy hại mà Đức Thánh Cha Phanxicô đã cảnh báo: thuyết Ngộ đạo đương đại và thuyết Pêlagiô mới. Thuyết Ngộ đạo biến đức tin thành một thứ lý thuyết trừu tượng, lạnh lùng, chỉ bận tâm đến những kiến thức thần học hay nghi lễ hào nhoáng bề ngoài mà vô cảm trước thân xác đau khổ của anh chị em đồng loại. Ngược lại, thuyết Pêlagiô mới lại quá cậy dựa vào nỗ lực cá nhân, vào các kế hoạch tự quản, các cấu trúc hành chính cứng nhắc mà chừa rất ít chỗ cho ân sủng của Thiên Chúa hoạt động. Đức Thánh Cha đã chỉ rõ lỗi lầm này:

“Không phải mọi điều một vị thánh nói đều hoàn toàn trung thành với Tin Mừng; không phải mọi việc họ làm đều chân thực hay hoàn hảo. Điều chúng ta cần chiêm ngắm là toàn thể đời sống của các ngài, toàn thể hành trình tăng trưởng trong sự thánh thiện của các ngài... Hãy để Chúa Thánh Thần luyện đúc bạn nên mầu nhiệm riêng biệt, có thể phản chiếu Đức Giêsu Kitô trong thế giới hôm nay” (ĐGH Phanxicô, Tông huấn Gaudete et Exsultate, số 22-23).

Chính vì thế, trong sinh hoạt Giáo hội hiện đại, việc người giáo dân làm chứng cho đức tin phải gắn liền với quy luật sống lớn lao được chép trong Tin Mừng Thánh Mátthêu chương 25: “Xưa Ta đói, các ngươi đã cho ăn; Ta khát, các ngươi đã cho uống; Ta là khách lạ, các ngươi đã tiếp rước...” (Mt 25,35-36). Không thể có một sự thánh thiện đích thực nào lại đứng bên lề, thờ ơ trước những bất công, nghèo đói và khổ đau của thế giới. Việc đón tiếp người di cư, bảo vệ thai nhi vô tội, chăm sóc người già cả bị bỏ rơi và lên tiếng cho những người bị gạt ra bên lề xã hội không phải là những hoạt động xã hội tùy chọn mang tính thế tục, mà là cốt lõi của căn tính Kitô giáo. Khi người giáo dân thực thi lòng thương xót, họ đang làm cho Chúa Giêsu, Đấng vốn là nhân vật của quá khứ, trở thành Đấng đang sống và hiện diện hôm nay giữa lòng nhân loại.

Dòng máu chứng nhân của các Thánh tử đạo năm xưa đã trổ sinh hoa trái đức tin dồi dào cho Giáo hội Việt Nam. Tuy nhiên, hạt giống đức tin ấy cần phải được tưới gội liên tục bằng làn gió và ngọn lửa của một Lễ Hiện Xuống Mới. Bước vào những ngày chuẩn bị tâm hồn đón nhận Đấng An Ủi, mỗi người tín hữu được mời gọi để cho Chúa Thánh Thần đánh thức khỏi giấc ngủ mê của sự nguội lạnh, ích kỷ và dửng dưng. Xin Người sắp xếp lại những lo âu thái quá của cuộc sống vội vã, gắn chặt mỏ neo hy vọng nơi Đức Kitô và biến đổi cuộc đời mỗi người thành một chứng tá của tình yêu trung tín.

Vatican News