Tâm thần - căn bệnh âm ỉ | Chăm sóc sức khỏe tâm thần cho những người phục vụ

“Còn Đức Giêsu ngày càng thêm khôn ngoan, thêm cao lớn và thêm ân nghĩa đối với Thiên Chúa và người ta” (Lc 2,52).

Trong khoảng 33 năm sống đời sống dương thế, Chúa Giêsu đã có 30 năm sống ẩn dật tại Nazareth bên gia đình Thánh Gia. Có thể nói đây là thời gian rất quan trọng định hình sức khoẻ, tính cách, nhân đức và sứ mạng của Chúa Giêsu. Hài nhi Giêsu bé bỏng nhờ thời gian quý báu đó đã được phát triển cách toàn diện cả thể lý: thêm cao lớn, tinh thần; thêm khôn ngoan và tâm linh: thêm ân nghĩa với Thiên Chúa.¹ Khác với những căn bệnh thể lý vốn có thể có những dấu chỉ rõ ràng, những lao lực, tổn thương tinh thần có khi âm thầm hơn, khó nhận diện hơn nhưng hệ luỵ để lại thì quả không nhỏ. Có thể kể đến mấy khía cạnh sau.

Nơi những thừa sai của Chúa, ai cũng mang tâm lý được xem là “trưởng thành qua mỗi giai đoạn huấn luyện.” Tâm lý ấy nghiễm nhiên cho họ sự tự tin, đôi khi được tỏ lộ ra bên ngoài bằng sắc thái tươi vui, khi nào cũng thấy tươi cười. Ấy vậy, tâm lý “nghĩ mình trưởng thành theo giai đoạn” ấy không phải khi nào cũng đúng với thực tế. Có những “xuống dốc” âm ỉ trong tâm hồn vốn không dễ nhận diện và chấp nhận. Điều này còn ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác: sự thành công trong mục vụ, theo đuổi thành tích hay phải có di sản để đời, những áp lực vô hình từ những nhận xét, so sánh của giáo dân, của người thân, những mất cân bằng nền tảng thiêng liêng, thinh lặng và nội tâm. Tất cả có thể chất chứa, trở thành “mớ hỗn độn,” vốn dẫn đến những khủng hoảng trong tâm hồn và đời sống của người tông đồ. Những biểu hiện như đóng kín cửa, thiếu tự nhiên giao tiếp, mệt mỏi thể lý, tinh thần, mất nhịp sống, thiếu cân bằng cảm xúc có thể là nhiều trong số những hệ quả của sự đi xuống của sức khỏe tinh thần. Điều quan trọng có lẽ là người môn đệ cần lấy lại sự cân bằng, tìm lại nền tảng và ý nghĩa cuộc đời và sứ mạng, như Chúa Giêsu đã xác định “Con còn có việc ở nhà Cha con” (Lc 2,49).

Cũng có một thực tế khác là sự thiếu chăm sóc sức khỏe tinh thần cần thiết của người tông đồ. Chúa Giêsu chắc chắn được thánh Giuse và Đức Mẹ chăm sóc toàn diện, cả thể lý, tâm linh lẫn tinh thần. Chúa vẫn được dẫn đi lên Giêrusalem hằng năm mấy dịp, và đi cùng với bà con thân thuộc (Lc 2,44). Chúa cũng được dạy cách bận tâm với sức khỏe tinh thần của người khác “con không biết cha mẹ cực nhọc vì con sao” (Lc 2,48) và học cách quan tâm nhu cầu những người xung quanh “họ hết rượu rồi” (Ga 2,3). Có lẽ nhờ vậy Chúa Giê-su đã học biết nhìn nhận sức khỏe tinh thần của mình và xin sự chia sẻ của người khác “tâm hồn thầy buồn đến chết được, anh em ở lại đây mà canh thức với thầy” (Mt 26,38). Người môn đệ thừa sai có lẽ không phải lúc nào cũng mạnh khoẻ, những âu lo, ưu phiền cần được nhận diện, chia sẻ. Xu hướng trong giới trẻ hôm nay xem “yếu đuối như là một quyền” đôi khi cũng là một giải pháp mà người tông đồ của Chúa có thể áp dụng. Nhìn nhận mình yếu để được Chúa thêm sức mạnh “chính khi tôi yếu là lúc tôi mạnh” (2Cr 12,1-21).

Việc lưu tâm sức khỏe thể lý cũng ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần. Mỗi thừa sai cần sự phát triển cân bằng cả ba khía cạnh thể lý, tinh thần và tâm linh. Cả ba đều quan trọng và có vai trò như nhau trong đời sống mỗi người, nên cần được quan tâm một cách đúng mức. Cũng không nên xem nhẹ một trong số các yếu tố ấy. Không nên vì thiêng liêng mà bỏ quên khía cạnh tinh thần và thể lý. Ngược lại, việc rèn luyện thể chất, ăn uống điều độ, thư giãn, trò chuyện, tương quan cũng quan trọng như những giờ kinh, những giờ cầu nguyện và thánh lễ hằng ngày. Chính Chúa Giêsu là mẫu gương. Một ngày sống của Chúa có cả ba yếu tố ấy. Sáng sớm người lên núi, ở đó Người cầu nguyện. Trong ngày Người gặp gỡ, giúp mục vụ. Tối đến, Người vẫn chữa bệnh và nghỉ ngơi. Ấy có lẽ là một ngày sống và một đời sống lý tưởng, cân bằng trong chương trình hằng ngày và lý tưởng cả đời.

Cách chung, có thể nói xã hội hiện đại mở ra nhiều đường hướng mục vụ, nhưng cũng dễ bào mòn sức khỏe thể lý, và cả vấn đề tinh thần của người tông đồ. Chỉ mình yếu tố thiêng liêng hẳn không đủ khỏa lấp những suy nhược cơ thể, và cả những khủng hoảng, những căn bệnh tinh thần vốn âm ỉ và không dễ nhận diện. Cơ hội mục vụ vừa là yếu tố gợi mở, kích thích sáng tạo nhưng cũng có thể tiềm ẩn những áp lực. Nếu không được chia sẻ, thậm chí trị liệu, áp lực có thể tích tụ và phá huỷ đời sống, sứ mạng, thậm chí cả ơn gọi cách âm thầm từ bên trong. Ước mong mỗi thừa sai, vì đã khấn hứa trọn đời phục vụ Chúa và tha nhân cũng có được cơ hội, cộng đoàn và môi trường thuận lợi, cùng với ơn Chúa giúp để mỗi ngày thăng tiến thiêng liêng, tinh thần vững mạnh và thể chất cường tráng, luôn là những thợ gặt mạnh khoẻ và sinh nhiều hoa trái cho Nước Chúa.

Lm. Antôn Nguyễn Quang Huy, S.J.

¹ Không rõ sức khỏe tinh thần được định nghĩa thế nào theo Kitô giáo, nhưng nhìn theo tâm lý hay nhân học hiện đại, việc chăm sóc con người toàn diện thường gồm ba khía cạnh thể lý, tinh thần và tâm linh.