Trong bài giáo lý tại buổi Tiếp kiến chung sáng thứ Tư ngày 28/10/2026, Đức Thánh Cha Lêô XIV giải thích rằng tương quan đích thực giữa đức tin và văn hóa bắt nguồn từ mầu nhiệm Nhập Thể. Vì thế, đức tin làm phong phú và đưa mọi nền văn hóa mà đức tin gặp gỡ đến sự viên mãn; đồng thời, chính đức tin cũng được mời gọi trở thành một nền văn hóa được định hình theo Đức Kitô.
Trước khi Đức Thánh Cha bắt đầu bài giáo lý, cộng đoàn đã nghe đoạn Sách Công vụ Tông đồ (17,22-23):
Đứng giữa Hội đồng Arêôpagô, ông Phaolô nói: “Thưa quý vị người Athêna, tôi thấy rằng, về mọi mặt, quý vị là người sùng đạo hơn ai hết. Thật vậy, khi rảo qua thành phố và nhìn lên những nơi thờ phượng của quý vị, tôi đã thấy có cả một bàn thờ, trên đó khắc chữ: ‘Kính thần vô danh’. Vậy Đấng quý vị không biết mà vẫn tôn thờ, thì tôi xin rao giảng cho quý vị.
Và Đức Thánh Cha bắt đầu bài giáo lý như sau:
Anh chị em thân mến, chào anh chị em và chào mừng anh chị em!
Công đồng Vaticanô II không thể bỏ qua việc đề cập đến văn hóa và tương quan giữa văn hóa với đức tin Kitô giáo. Công đồng đã nói về vấn đề này trong chương II của phần II của Hiến chế Gaudium et spes – Vui mừng và Hy vọng (GS).
Văn hoá chuẩn bị cho con người đón nhận Tin Mừng của Đức Giêsu Kitô
Giáo hội Công giáo luôn gắn liền việc loan báo Tin Mừng với việc thành lập các trường học thuộc nhiều loại hình khác nhau, nhằm nâng cao trình độ đào tạo nhân bản, văn hóa và thiêng liêng cho con người trên khắp năm châu. Như chúng ta đã biết, các trường đại học thời Trung cổ ra đời từ lòng Giáo hội và đã có đóng góp quyết định vào sự phát triển của nền văn minh phương Tây. Đồng thời, sự tiến bộ của văn hóa và tri thức cũng đặt ra những vấn nạn ngày càng mới mẻ và sâu sắc hơn, thúc đẩy các tín hữu phải đưa ra lý lẽ cho đức tin của mình (x. 1 Pr 3,15-17). Sau cùng, là những biểu hiện cho chiều kích tâm linh của con người, các hình thái văn hóa đa dạng góp phần mở rộng tâm trí con người trước những câu hỏi muôn thuở về ý nghĩa của thế giới và sự hiện hữu của con người, qua đó chuẩn bị cho con người đón nhận Tin Mừng của Đức Giêsu Kitô.
Tương quan giữa văn hóa với đức tin Kitô giáo
Tương quan giữa đức tin và văn hóa có nền tảng căn bản nơi mầu nhiệm Nhập Thể: nếu Ngôi Lời Thiên Chúa đã trở nên người phàm và đến cư ngụ giữa chúng ta (x. Ga 1,14), thì đức tin cũng là một thực tại nhập thể, đan quyện vào nền văn hóa mà đức tin hiện diện. Đức tin cũng được mời gọi trở thành văn hóa, nghĩa là đến với con người ngay trong môi trường sống của họ, một môi trường được dệt nên bởi ngôn ngữ của con người, các truyền thống, cảm thức tôn giáo, nghệ thuật và thi ca, tư tưởng và khoa học. Như Thánh Gioan Phaolô II thường nhắc lại: “Một đức tin không trở thành văn hóa là một đức tin chưa được đón nhận trọn vẹn, chưa được suy tư thấu đáo và chưa được sống cách trung tín”.1
Đức tin định hình văn hoá theo Đức Kitô
Đức tin có thể hiện diện trong mọi nền văn hóa, bởi vì đức tin không đồng nhất mình một cách cụ thể với bất kỳ nền văn hóa nào. Đức tin hiện diện trong các nền văn hóa và định hình chúng từ nội tại theo “hình mẫu” của Đức Giêsu Kitô, nghĩa là theo đức ái, tinh thần phục vụ và thái độ nhìn nhận Thiên Chúa là Cha. Nhờ đó, Giáo hội nhận ra trong các nền văn hóa khác nhau những gì là tốt đẹp, cao quý và chân thật, để từ đó thể hiện và truyền đạt sứ điệp Tin Mừng. Đồng thời, vì Giáo hội “được sai đến với tất cả các dân tộc thuộc mọi thời đại và mọi nơi chốn, nên Giáo hội không bị ràng buộc cách độc quyền và bất khả phân ly với bất kỳ chủng tộc hay quốc gia nào, cũng không gắn chặt với bất kỳ lối sống cụ thể hay tập quán nào, dù là xưa cũ hay mới mẻ. Vừa trung thành với truyền thống của mình, vừa ý thức về tính phổ quát của sứ mạng, Giáo hội có thể đi vào sự hiệp thông với những nền văn minh khác nhau; sự hiệp thông này làm phong phú cho cả chính Giáo hội lẫn các nền văn hóa khác nhau” (GS, 58).
Đảm bảo cho mọi người tiếp cận với giáo dục
Giáo hội thăng tiến văn hóa vì văn hóa tự thân là một thiện ích, là sự phục vụ con người và giúp con người hoàn thành ơn gọi của mình trên trần thế. Vì lý do này, Hiến chế Vui mừng và Hy vọng kêu gọi cộng đồng quốc tế bảo đảm để mọi người đều có thể tiếp cận những di sản văn hóa căn bản, vượt qua tình trạng mù chữ và thiếu cơ hội giáo dục. Công đồng mạnh mẽ khẳng định rằng tất cả những ai có khả năng theo học bậc cao hơn đều phải được tạo điều kiện để thực sự có thể thực hiện điều đó. Hơn nữa, “mọi người có bổn phận bảo đảm rằng sự tham gia riêng biệt và cần thiết của phụ nữ vào đời sống văn hóa được nhìn nhận và cổ võ” (GS, 60).
Trau dồi tri thức và văn hoá
Ngoài ra, Hiến chế Vui mừng và Hy vọng nhấn mạnh sự cần thiết phải hướng việc giảng dạy tới một sự thống nhất nhất định của tri thức, mặc dù những điều kiện sống đã thay đổi có thể khiến việc thực hiện điều này trở nên khó khăn hơn (x. GS, 61). Các Kitô hữu phải là những người đầu tiên nỗ lực thực hiện sự thống nhất về sự khôn ngoan ấy, trước hết ngay trong chính bản thân mình. Mặc dù đã nhận được từ Mặc Khải những câu trả lời cho các vấn nạn lớn của cuộc sống, họ không vì thế mà được miễn trừ khỏi việc kiên trì trau dồi tri thức và văn hóa. Trái lại, kiến thức nhân văn và khoa học của họ phải tiến triển song song với những nội dung đức tin, một đức tin cần được đào sâu không ngừng theo thời gian và tương ứng với trình độ học vấn của mỗi người.
Không được bỏ quên mối liên hệ mật thiết với thời đại mình đang sống
Công đồng đưa ra một lời kêu gọi đặc biệt đối với các nhà thần học: “Những ai giảng dạy thần học […] hãy cố gắng cộng tác với các chuyên gia trong các ngành khoa học khác thông qua việc chia sẻ những khả năng và quan điểm của mình. Nghiên cứu thần học cần hướng tới sự hiểu biết sâu sắc về chân lý được mặc khải; đồng thời không được bỏ quên mối liên hệ mật thiết với thời đại mình đang sống, để có thể giúp những người am tường các lĩnh vực khác nhau hiểu rõ hơn về đức tin” (GS, 62).
Không đối lập hay thù địch với thế giới, với văn hóa
Anh chị em thân mến, Hiến chế Vui mừng và Hy vọng khuyên nhủ chúng ta đừng sống đức tin trong tinh thần đối lập hay thù địch với thế giới, với văn hóa và những biểu hiện nhân văn của nó. Trái lại, Hiến chế mời gọi chúng ta như sau: “Vì thế, các tín hữu hãy sống trong sự hiệp thông mật thiết với những người đương thời, và hãy cố gắng hiểu thật sâu sắc cách suy nghĩ và cảm nhận của họ, như được thể hiện qua văn hóa của họ” (GS, 62). Việc đạt tới một sự tổng hợp trưởng thành và có trách nhiệm giữa đức tin và văn hóa không chỉ là điều kiện cần thiết để kiên vững trong ơn gọi Kitô hữu, mà còn là yêu cầu cốt yếu để làm chứng cho đức tin trước thế giới và thông truyền đức tin cho người khác một cách đáng tin cậy.
Sau khi chào các tín hữu thuộc các nhóm ngôn ngữ khác nhau, Đức Thánh Cha cùng cộng đoàn hát Kinh Lạy Cha bằng tiếng Latinh. Buổi Tiếp kiến chung kết thúc với phép lành Đức Thánh Cha ban cho mọi người.
Vatican News
1 Thánh Gioan Phaolô II, Diễn văn dành cho các tham dự viên Hội nghị của Phong trào Giáo hội dấn thân vào văn hóa (MEIC), ngày 16 tháng 1 năm 1982.
