Ngày 2/7/2026, tại Trung tâm Hành hương Tắc Sậy, Giáo phận Cần Thơ, Đức Hồng y Luis Antonio G. Tagle sẽ chủ sự Thánh lễ tuyên phong Chân phước cho cha Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp. Trong biến cố đặc biệt này, Đức Hồng Y hiện diện với tư cách nào?
Chức vụ hiện nay của Đức Hồng y Tagle
Theo cơ cấu hiện hành của Giáo triều Roma, Đức Hồng y Luis Antonio G. Tagle là người đứng đầu Phân Bộ thứ hai của Bộ Loan Báo Tin Mừng.
Sau những trao đổi về dịch thuật liên quan đến chức danh của Đức Hồng Y Tagle nhằm bảo đảm sự thống nhất trong cách sử dụng tiếng Việt, Vatican News Tiếng Việt, cùng với Hội đồng Giám mục Việt Nam, dịch chức danh của Đức Hồng y Luis Antonio Tagle là: “Tổng trưởng Phân Bộ Khởi đầu Loan báo Tin Mừng”.
Hai Phân Bộ của Bộ Loan báo Tin Mừng
Với việc cải tổ theo Tông hiến Praedicate Evangelium, Hội đồng Tòa Thánh Cổ võ Tái Loan báo Tin Mừng và Bộ Loan báo Tin Mừng cho các Dân tộc được hợp nhất thành Bộ Loan báo Tin Mừng, được điều hành trực tiếp bởi Đức Giáo Hoàng. Bộ Loan báo Tin Mừng được tổ chức thành hai Phân Bộ, mỗi Phân Bộ được điều hành bởi một Tổng trưởng Phân Bộ.
Phân Bộ thứ nhất phụ trách những vấn đề nền tảng của việc loan báo Tin Mừng trên thế giới. Phân Bộ này nghiên cứu những thách đố liên quan đến việc loan báo Tin Mừng, tìm kiếm các cách thức, ngôn ngữ và phương tiện thích hợp để trình bày Tin Mừng trong những bối cảnh văn hóa, xã hội và chính trị khác nhau.
Phân Bộ thứ hai phụ trách việc khởi đầu loan báo Tin Mừng và các Giáo hội địa phương mới trong những lãnh thổ thuộc thẩm quyền của Bộ. Đây là Phân Bộ kế thừa trực tiếp sứ mạng, trách nhiệm và truyền thống của Bộ Loan báo Tin Mừng cho các Dân tộc trước đây.
Phân Bộ thứ hai này, được thống nhất dịch là “Phân Bộ Khởi đầu Loan báo Tin Mừng”, do Đức Hồng y Tagle điều hành, đặc biệt quan tâm đến việc thiết lập, đồng hành và nâng đỡ các Giáo hội địa phương tại những vùng truyền giáo; việc đào tạo hàng giáo sĩ, chủng sinh và giáo lý viên; sự phát triển của các cơ cấu Giáo hội; cũng như sự cộng tác về nhân sự và vật chất cho công cuộc truyền giáo.
Việc đặt Bộ này dưới sự điều hành trực tiếp của Đức Giáo hoàng cho thấy loan báo Tin Mừng không chỉ là một trong nhiều hoạt động của Giáo hội, nhưng nằm ở trung tâm sứ vụ của Giáo hội và của Giáo triều Roma.
Chức vụ của Đức Hồng Y Tagle
Ngày 8/12/2019, Đức Thánh Cha Phanxicô bổ nhiệm Đức Hồng y Tagle làm Tổng trưởng Bộ Loan báo Tin Mừng cho các Dân tộc, cơ quan trước đây thường được gọi là Bộ Truyền giáo.
Ngày 19/3/2022, Đức Thánh Cha Phanxicô ban hành Tông hiến Praedicate Evangelium nhằm cải tổ và xác định lại cơ cấu Giáo triều Roma. Với việc ban hành Tông hiến, Phòng Báo chí Tòa Thánh cũng công bố, cùng ngày 19/3/2022, việc bổ nhiệm Đức Hồng y Tagle đảm nhận chức vụ Tổng trưởng Phân Bộ Khởi đầu Loan báo Tin Mừng.
Đức Hồng y Tagle trong Thánh lễ ngày 2/7
Trong Thánh lễ tuyên phong Chân phước cho cha Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp, Đức Hồng y Tagle không chỉ hiện diện với tư cách là Tổng trưởng Phân Bộ Khởi đầu Loan báo Tin Mừng. Ngài còn được Đức Thánh Cha Lêô XIV bổ nhiệm làm Đặc sứ của Đức Thánh Cha cho biến cố này.
Với tư cách Đặc sứ, Đức Hồng y Tagle đại diện Đức Thánh Cha trong một sứ vụ cụ thể, được giới hạn trong biến cố mà ngài được sai đến. Ngài sẽ thay mặt Đức Thánh Cha chủ sự Thánh lễ tuyên phong Chân phước, biểu lộ sự hiện diện và mối dây hiệp thông của Đức Giáo hoàng với Giáo hội tại Việt Nam.
Nhiệm vụ Đặc sứ không phải là một chức vụ thường xuyên trong Giáo triều Roma, nhưng là một sự ủy nhiệm đặc biệt của Đức Thánh Cha. Vì thế, hai tư cách của Đức Hồng y Tagle cần được diễn đạt đầy đủ: “Đức Hồng y Luis Antonio G. Tagle, Tổng trưởng Phân Bộ Khởi đầu Loan báo Tin Mừng, Đặc sứ của Đức Thánh Cha Lêô XIV.”
Cũng cần lưu ý rằng việc nghiên cứu và tiến hành án phong Chân phước thuộc thẩm quyền của Bộ Phong Thánh. Đức Hồng y Tagle chủ sự Thánh lễ không phải vì Phân Bộ do ngài điều hành phụ trách các án phong thánh, nhưng vì ngài đã được Đức Thánh Cha đích thân chọn làm Đặc sứ trong biến cố này.
Lịch sử thành lập Bộ Truyền giáo
Nguồn gốc của Phân Bộ Khởi đầu Loan báo Tin Mừng ngày nay gắn liền với lịch sử hơn bốn thế kỷ của Bộ Truyền bá Đức tin, thường được biết đến bằng tên Latinh Propaganda Fide.
Sau Công đồng Trentô, Giáo hội nhận thấy cần có một cơ quan trung ương tại Roma để điều phối hoạt động truyền giáo. Trước đó, nhiều công cuộc truyền giáo được tổ chức dưới hệ thống bảo trợ của các vương quyền Công giáo, đặc biệt là Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha. Hoàn cảnh này đôi khi làm cho việc loan báo Tin Mừng gắn quá chặt với lợi ích chính trị, thương mại hoặc thuộc địa.
Từ thời Đức Giáo hoàng Grêgôriô XIII và Đức Giáo hoàng Clêmentê VIII, nhiều sáng kiến đã được thực hiện để củng cố sự hiệp nhất với các Kitô hữu Đông phương và tổ chức công cuộc truyền giáo tại những vùng đất mới. Tuy nhiên, Giáo hội vẫn cần một cơ quan có thẩm quyền phổ quát, trực tiếp trực thuộc Đức Giáo hoàng.
Ngày 6/1/1622, lễ Chúa Hiển Linh, Đức Giáo hoàng Grêgôriô XV thiết lập Thánh Bộ Truyền bá Đức tin. Việc chọn lễ Chúa Hiển Linh mang ý nghĩa đặc biệt, vì lễ này tưởng niệm việc Đức Kitô được tỏ mình cho muôn dân.
Ngày 22/6 cùng năm, với Tông hiến Inscrutabili Divinae, Đức Giáo hoàng xác lập nền tảng pháp lý và sứ mạng của cơ quan mới. Bộ được trao trách nhiệm điều phối và hướng dẫn hoạt động truyền giáo của Giáo hội trên toàn thế giới, phân chia các vùng truyền giáo, sai các nhà truyền giáo và hỗ trợ việc hình thành các Giáo hội địa phương.
Cơ cấu ban đầu gồm 13 Hồng y, hai giám chức và một thư ký. Đức ông Francesco Ingoli được bổ nhiệm làm thư ký đầu tiên và đã đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng phương pháp hoạt động, hệ thống lưu trữ cũng như định hướng truyền giáo của Bộ.
Dưới thời Đức Giáo hoàng Urbanô VIII, hoạt động của Bộ tiếp tục được củng cố. Năm 1626, Nhà in Đa ngữ được thành lập để in Kinh Thánh, sách giáo lý và các tài liệu phụng vụ bằng nhiều ngôn ngữ của các dân tộc tại những miền truyền giáo.
Đối với Việt Nam, dấu ấn đặc biệt của Nhà in Đa ngữ được thể hiện qua hai tác phẩm của cha Alexandre de Rhodes, thường được gọi là cha Đắc Lộ, được xuất bản tại Roma năm 1651: Từ điển Việt-Bồ-La và Phép giảng tám ngày. Đây là hai trong những tác phẩm chữ Quốc ngữ quan trọng nhất của thế kỷ XVII, vừa phục vụ công cuộc loan báo Tin Mừng, vừa có giá trị đặc biệt đối với lịch sử ngôn ngữ và chữ viết Việt Nam.
Ngày 1/8/1627, Đức Giáo hoàng Urbanô VIII thành lập Trường Truyền giáo Urbanô nhằm đào tạo các linh mục và nhà truyền giáo đến từ nhiều quốc gia. Cơ sở này về sau phát triển thành Đại học Giáo hoàng Urbaniana, một trung tâm quan trọng về thần học truyền giáo, giáo luật, triết học và nghiên cứu các tôn giáo, văn hóa.
Từ Propaganda Fide đến Bộ Loan báo Tin Mừng
Trong nhiều thế kỷ, Thánh Bộ Truyền bá Đức tin giữ vai trò trung tâm trong việc hình thành hàng giáo sĩ bản địa, thiết lập các giáo phận và miền truyền giáo, hỗ trợ các chủng viện, trường học, bệnh viện và những công trình bác ái tại nhiều châu lục.
Sau Công đồng Vatican II, Đức Thánh Cha Phaolô VI tiến hành cải tổ Giáo triều Roma. Với Tông hiến Regimini Ecclesiae Universae, ban hành ngày 15/8/1967, Thánh Bộ Truyền bá Đức tin được đổi tên thành Bộ Loan báo Tin Mừng cho các Dân tộc.
Tên gọi mới nhấn mạnh rằng mục tiêu của hoạt động truyền giáo không đơn thuần là mở rộng phạm vi địa lý của Giáo hội, nhưng là loan báo Đức Giêsu Kitô, làm chứng cho Tin Mừng và góp phần xây dựng các Giáo hội địa phương trưởng thành.
Năm 1988, Tông hiến Pastor Bonus của Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II tiếp tục xác nhận vai trò của Bộ trong việc chỉ đạo và phối hợp hoạt động truyền giáo cũng như hỗ trợ các Giáo hội tại những vùng thuộc thẩm quyền của Bộ.
Đến năm 2022, Tông hiến Praedicate Evangelium đưa công cuộc loan báo Tin Mừng vào trung tâm của cuộc cải tổ Giáo triều Roma. Bộ Loan báo Tin Mừng cho các Dân tộc và Hội đồng Tòa Thánh Cổ võ Tái Loan báo Tin Mừng được hợp nhất thành Bộ Loan báo Tin Mừng.
Phân Bộ Khởi đầu Loan báo Tin Mừng, do Đức Hồng y Tagle điều hành, tiếp nhận di sản của Propaganda Fide và Bộ Loan báo Tin Mừng cho các Dân tộc. Vì thế, chức vụ hiện nay của Đức Hồng y Tagle vừa thuộc cơ cấu mới của Giáo triều Roma, vừa tiếp nối một truyền thống truyền giáo có lịch sử hơn 400 năm.
Văn Yên, SJ - Vatican News
