Chỉ cách trung tâm Roma khoảng 25 km về phía đông nam, bên bờ hồ Albano thơ mộng thuộc vùng Castelli Romani, Castel Gandolfo từ lâu được biết đến như “nơi nghỉ hè của các Giáo hoàng”. Thế nhưng, nếu chỉ xem đây là một dinh thự nghỉ dưỡng thì chưa đủ. Suốt gần bốn thế kỷ, nơi đây đã chứng kiến những biến cố quan trọng của Giáo hội Công giáo, lưu giữ nhiều kiệt tác nghệ thuật, đồng thời trở thành biểu tượng của lòng bác ái trong những thời khắc đen tối nhất của lịch sử châu Âu.
Năm 2026, Đức Giáo hoàng Lêô XIV quyết định khôi phục truyền thống nghỉ hè tại Castel Gandolfo, tiếp nối một truyền thống từng được duy trì qua nhiều thế kỷ. Sự kiện này một lần nữa đưa dinh thự Giáo hoàng trở thành tâm điểm chú ý của người Công giáo trên toàn thế giới.
Từ dinh thự của Hoàng đế Domitiano đến dinh thự mùa hè của các Giáo hoàng
Lịch sử Castel Gandolfo bắt đầu từ thời Đế quốc La Mã. Khu vực này được xây dựng trên nền dinh thự xa hoa của Hoàng đế Domitiano (81–96 sau Công nguyên). Khu dinh thự rộng khoảng 14 km², trải dài đến tận hồ Albano, bao gồm cung điện, nhà hát, vườn cây, đường hầm và nhiều công trình phục vụ đời sống hoàng gia.
Sau sự sụp đổ của Đế quốc La Mã, khu vực dần bị bỏ hoang. Trong thời Trung Cổ, gia tộc Gandolfi xây dựng một pháo đài trên nền tàn tích cổ. Sau đó, quyền sở hữu chuyển sang gia đình Savelli trước khi được Tòa Thánh tiếp quản vào đầu thế kỷ XVII.
Ngày 10 tháng 5 năm 1626 đánh dấu cột mốc quan trọng khi Đức Giáo hoàng Urbano VIII trở thành vị giáo hoàng đầu tiên nghỉ hè tại Castel Gandolfo. Theo lệnh của ngài, kiến trúc sư nổi tiếng Carlo Maderno cải tạo pháo đài cũ thành Dinh Tông Tòa mùa hè, trong khi họa sĩ Simone Lagi đảm nhiệm phần trang trí nội thất. Từ đó, Castel Gandolfo trở thành nơi các Giáo hoàng tránh cái nóng oi bức của Roma mỗi mùa hè.
Nơi mỗi vị Giáo hoàng đều để lại dấu ấn riêng
Trong nhiều thế kỷ, hầu như mọi vị Giáo hoàng đều góp phần mở rộng hoặc làm đẹp Castel Gandolfo: Đức Giáo hoàng Alessandro VII mời Gian Lorenzo Bernini tham gia cải tạo nhiều hạng mục kiến trúc; Đức Giáo hoàng Clemente XIV mua thêm Villa Cybo, mở rộng diện tích khu nghỉ dưỡng; Đức Giáo hoàng Phaolô V cho phục hồi hệ thống dẫn nước cổ, giúp các khu vườn phát triển tươi tốt.
Sau khi “Quốc gia của Giáo hoàng” sụp đổ năm 1870, Castel Gandolfo rơi vào thời kỳ gần 60 năm bị bỏ hoang vì mối quan hệ căng thẳng giữa Tòa Thánh và Vương quốc Ý. Chỉ sau Hiệp ước Laterano năm 1929, Castel Gandolfo mới chính thức được trả lại cho Tòa Thánh với quy chế lãnh thổ ngoài lãnh thổ. Từ đó, nơi đây lại trở thành nơi nghỉ hè chính thức của các Giáo hoàng.
Công tác trùng tu quan trọng đã được thực hiện, và các tuyến đường kết nối đã được xây dựng giữa ba công viên Giardino del Moro, Villa Cybo và Villa Barberini. Năm 1934, Đài quan sát Thiên văn Vatican được thiết lập tại đây và được uỷ thác cho Dòng Tên.
Những khu vườn tuyệt đẹp nhìn xuống hồ Albano
Một trong những điểm hấp dẫn nhất của Castel Gandolfo chính là hệ thống Vườn Giáo hoàng, gồm ba khu vườn lớn: Giardino del Moro, Villa Cybo và Villa Barberini, được kết nối thành một quần thể xanh rộng hàng chục hecta.
Những lối đi rợp bóng cây bách, các vườn hồng, hàng ôliu, đài phun nước, tượng cổ và những ban công nhìn xuống hồ Albano tạo nên một trong những khu vườn đẹp nhất nước Ý.
Điều đặc biệt là bên dưới khu vườn vẫn còn nhiều dấu tích khảo cổ của biệt thự Hoàng đế Domitiano, trong đó có các đường hầm cổ dài hàng trăm mét vẫn còn được bảo tồn.
Đài thiên văn Vatican
Ít ai biết rằng Castel Gandolfo còn là nơi đặt Đài Thiên văn Vatican (Specola Vaticana). Năm 1934, do bầu trời Roma ngày càng bị ô nhiễm ánh sáng, các kính thiên văn được chuyển về Castel Gandolfo để phục vụ việc quan sát bầu trời. Đài thiên văn do các linh mục Dòng Tên quản lý, là một trong những trung tâm nghiên cứu thiên văn lâu đời nhất thế giới. Điều này cho thấy Giáo hội Công giáo không chỉ quan tâm đến đời sống đức tin mà còn khuyến khích nghiên cứu khoa học và khám phá vũ trụ.
Một bảo tàng đặc biệt mở cửa cho công chúng
Trong nhiều thế kỷ, Dinh Tông Toà ở Castel Gandolfo gần như hoàn toàn khép kín với khách tham quan. Điều này thay đổi vào năm 2016 khi Đức Giáo hoàng Phanxicô quyết định mở dinh Giáo hoàng thành bảo tàng.
Du khách lần đầu tiên được bước vào những căn phòng vốn chỉ dành cho Giáo hoàng và các cộng sự thân cận: phòng ngai vàng hay phòng vệ binh Thụy Sĩ, phòng mật nghị, phòng ngủ, nhà nguyện riêng với bản sao Đức Mẹ Czestochowa, thư viện và phòng làm việc.
Đặc biệt, hành lang tầng một trưng bày chân dung các Giáo hoàng từ thế kỷ XVI đến nay, giúp du khách hình dung sự nối tiếp liên tục của hơn 500 năm lịch sử Giáo hội.
Ngoài ra, khu bảo tàng còn tổ chức nhiều triển lãm nghệ thuật, trong đó có các tác phẩm của Bellini, Sodoma, Raphael cùng nhiều hiện vật khảo cổ được khai quật tại Castel Gandolfo.
Câu chuyện xúc động của năm 1944
Có lẽ chương cảm động nhất trong lịch sử Castel Gandolfo, nơi được hưởng đặc quyền ngoại giao, diễn ra vào Thế chiến II. Đầu năm 1944, trước các cuộc ném bom dữ dội quanh Roma, Đức Giáo hoàng Piô XII quyết định mở toàn bộ khu dinh thự Giáo hoàng để tiếp nhận dân thường chạy loạn. Khoảng 12.000 người tị nạn đã được trú ngụ tại đây.
Các đại sảnh, hành lang, cầu thang, khu vườn, nhà kính đều biến thành nơi ở tạm. Ngay cả căn hộ riêng của Giáo hoàng cũng được chuyển thành bệnh viện dã chiến.
Ngày 10 tháng 2 năm 1944, máy bay Đồng minh ném bom khu vực Villa Barberini khiến hơn 500 người thiệt mạng. Dù vậy, việc cứu trợ vẫn tiếp tục không ngừng.
Một chi tiết khiến nhiều người xúc động là trên chính chiếc giường của Giáo hoàng đã có khoảng 40 trẻ sơ sinh chào đời. Hai em bé đầu tiên là một cặp song sinh được đặt tên Eugenio Pio và Pio Eugenio nhằm bày tỏ lòng biết ơn đối với Đức Giáo hoàng Piô XII, vì tên của ngài là Eugenio Pacelli.
Ngày nay, triển lãm “Castel Gandolfo 1944” vẫn tái hiện giai đoạn lịch sử ấy bằng hình ảnh, tài liệu lưu trữ và những lời chứng sống động của các nhân chứng còn sống.
Borgo Laudato si' – Di sản mới của Đức Phanxicô
Tại Castel Gandolfo, vào năm 2023, Đức Giáo hoàng Phanxicô thành lập Borgo Laudato si' (Làng Laudato si’) trong khuôn viên các Vườn Giáo hoàng. Đây là dự án giáo dục lấy cảm hứng từ thông điệp Laudato si', nhằm thúc đẩy việc bảo vệ môi trường, giáo dục sinh thái toàn diện, phát triển bền vững và kết nối con người với thiên nhiên.
Không chỉ là một không gian xanh, Borgo Laudato si' còn là nơi tổ chức các hoạt động đào tạo, nghiên cứu và trải nghiệm dành cho học sinh, sinh viên và các tổ chức quốc tế.
Đức Giáo hoàng Lêô XIV khôi phục truyền thống nghỉ hè
Trước Đức Giáo hoàng Lêô XIV, Đức Giáo hoàng Bênêđíctô XVI là Giáo hoàng sau cùng lưu trú tại thị trấn Castel Gandolfo trong mùa hè. Trong hơn 12 năm làm Giáo hoàng, Đức Giáo hoàng Phanxicô chỉ đến thăm Dinh thự Giáo hoàng ở đây nhưng không nghỉ hè. Trong suốt các mùa hè ngài vẫn ở lại nhà Thánh Marta ở nội thành Vatican.
Sau nhiều năm gián đoạn, năm 2025, mùa hè đầu tiên sau khi được chọn làm Giáo hoàng, Đức Giáo hoàng Lêô XIV quyết định khôi phục truyền thống nghỉ hè tại Castel Gandolfo. Ngài đã lưu trú tại đây từ ngày 6 đến 20 tháng 7 và tiếp tục nghỉ từ ngày 15 đến 17 tháng 8 năm 2025. Trong thời gian này, ngài chủ sự các Thánh lễ tại giáo xứ Giáo hoàng Thánh Tôma Villanova, đọc kinh Truyền Tin tại Quảng trường Piazza della Libertà và gặp gỡ các tín hữu.
Trước khi đến nghỉ hè, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã đến thăm thị trấn Castelli Romani hai lần: vào ngày 29 tháng 5 năm 2025, khi ngài đến thăm Borgo Laudato si’ và Dinh Tông Toà; và sau đó vào ngày 3 tháng 7 năm 2025, khi ngài quay lại để kiểm tra tiến độ công việc tại Villa Barberini, nơi cùng với các công trình phụ và khu vườn, sẽ được dành riêng cho thời gian lưu trú của ngài.
Do Đức Giáo hoàng cư ngụ trong mùa hè, khu vực bảo tàng đồ cổ nằm ở tầng trệt của tòa nhà đóng cửa đối với công chúng. Địa điểm này, nơi lưu giữ những hiện vật khảo cổ quý giá được phát hiện trong khu vực từ năm 1841 đến năm 1931, trước đây đã được đưa vào chương trình bảo tàng do Đức Giáo Hoàng Phanxicô quyết định vào năm 2016.
Việc Đức Lêô XIV trở lại Castel Gandolfo được đông đảo người dân địa phương chào đón nồng nhiệt. Khi ngài bất ngờ đến thăm Borgo Laudato si', cả quảng trường nhanh chóng đông kín người. Các chủ cửa hàng, cư dân và du khách đều hy vọng được nhìn thấy vị Giáo hoàng mới, cho thấy mối gắn bó đặc biệt giữa Castel Gandolfo và các vị kế nhiệm Thánh Phêrô.
Ban đầu, Đức Giáo hoàng Lêô XIV nghỉ tại Villa Barberini – khu biệt thự nằm giữa những khu vườn rộng lớn từng chỉ đóng vai trò như công viên. Tuy nhiên, theo kế hoạch được công bố sau đó, Dinh Tông Tòa đã được đưa trở lại chức năng truyền thống là nơi nghỉ hè chính thức của Giáo hoàng sau thời gian được sử dụng như một bảo tàng.
Điểm đến không thể bỏ qua khi đến Roma
Ngày nay, Castel Gandolfo không chỉ là nơi nghỉ dưỡng của Giáo hoàng mà còn là một trong những điểm tham quan hấp dẫn nhất vùng Lazio.
Du khách có thể tham quan Dinh Tông Tòa, khám phá các khu vườn Giáo hoàng, chiêm ngưỡng hồ Albano từ các ban công tuyệt đẹp, tìm hiểu Đài Thiên văn Vatican, tham quan các triển lãm lịch sử và nghệ thuật và ghé Borgo Laudato si' để khám phá các sáng kiến về sinh thái toàn diện.
Từ trung tâm Roma, chỉ mất khoảng 35–40 phút đi ô tô hoặc tàu hỏa là có thể đến Castel Gandolfo, khiến nơi đây trở thành điểm đến lý tưởng cho chuyến đi trong ngày.
Castel Gandolfo là nơi hội tụ của nhiều lớp lịch sử: từ biệt thự của một hoàng đế La Mã, pháo đài thời Trung Cổ, dinh nghỉ hè của các Giáo hoàng cho đến bảo tàng và trung tâm giáo dục sinh thái ngày nay. Mỗi góc của khu dinh thự đều kể một câu chuyện về nghệ thuật, đức tin, khoa học và lòng nhân ái.
Đặc biệt, ký ức về mùa đông năm 1944 – khi dinh Giáo hoàng mở rộng cánh cửa đón hàng ngàn người tị nạn, biến phòng ngủ của Giáo hoàng thành nơi các em bé cất tiếng khóc chào đời – đã khiến Castel Gandolfo vượt lên trên giá trị kiến trúc đơn thuần để trở thành biểu tượng của lòng bác ái và sự che chở trong những thời khắc khó khăn nhất của nhân loại.
Việc Đức Giáo hoàng Lêô XIV khôi phục truyền thống nghỉ hè tại Castel Gandolfo không chỉ nối lại một tập quán lâu đời của Giáo hội, mà còn khẳng định giá trị bền vững của một địa danh đã gắn bó với các vị Giáo hoàng suốt gần bốn trăm năm. Giữa khung cảnh thanh bình của hồ Albano và những khu vườn xanh mát, Castel Gandolfo tiếp tục là nơi kết nối quá khứ với hiện tại, trở thành điểm hẹn của lịch sử, văn hóa và đức tin ngay bên ngoài thành phố Roma.
Vatican News
