Trong bài giáo lý tại buổi Tiếp kiến chung sáng thứ Tư ngày 27/5/2026, Đức Thánh Cha Lêô XIV suy tư về Hiến chế Sacrosanctum Concilium của Công đồng Vatican II, Hiến chế về Phụng vụ thánh, trong hai chiều kích truyền thống và sự phát triển. Ngài khuyến khích các tín hữu luôn trân trọng và tôn kính phụng vụ, đặc biệt là trong việc cử hành các mầu nhiệm thánh. Ngài mời gọi các linh mục hãy tôn trọng các văn bản và quy phạm của phụng vụ.
Đức Giáo hoàng Piô XII gọi Giáo hội là một “hữu thể sống” cần phải phát triển, trưởng thành và thích nghi với hoàn cảnh. Do đó, Đức Thánh Cha Lêô giải thích, vì mong muốn đời sống Kitô hữu được phát triển và năng động, Công đồng Vatican II nhận thấy đã đến lúc cần điều chỉnh một số yếu tố có thể thích ứng trong phụng vụ để đảm bảo sự mạnh mẽ và sức sống cho Giáo hội, để củng cố và canh tân các Kitô hữu, và để thúc đẩy sự hiệp nhất và rao giảng Tin Mừng cho mọi người. Công đồng khẳng định rằng sự tiến bộ chính đáng trong phụng vụ cũng phải bảo tồn truyền thống tốt đẹp và rằng một số yếu tố của phụng vụ không bao giờ có thể thay đổi vì những điều này được Thiên Chúa thiết lập.
@Vatican Media
Đức Thánh Cha khuyến khích các tín hữu luôn trân trọng và tôn kính phụng vụ, điều giúp chúng ta tôn vinh Thiên Chúa và thánh hóa chính mình, đặc biệt là trong việc cử hành các mầu nhiệm thánh. Ngài mời gọi các linh mục hãy tôn trọng các văn bản và quy phạm của phụng vụ với sự cởi mở, khiêm nhường, tin tưởng vào Thiên Chúa và với lòng trung thành chân thành đối với sự hiệp thông trong Giáo hội.
Trước khi Đức Thánh Cha bắt đầu bài giáo lý, cộng đoàn cùng nghe đoạn thư Thánh Phaolô gửi các tín hữu Roma (15,4-6)
Quả thế, mọi lời xưa đã chép trong Kinh Thánh, đều được chép để dạy dỗ chúng ta. Những lời ấy làm cho chúng ta nên kiên nhẫn, và an ủi chúng ta, để nhờ đó chúng ta vững lòng trông cậy. Xin Thiên Chúa là nguồn kiên nhẫn và an ủi làm cho anh em được đồng tâm nhất trí với nhau, theo gương Đức Kitô Giêsu. Nhờ đó, anh em sẽ có thể hiệp ý đồng thanh mà tôn vinh Thiên Chúa, là Thân Phụ Đức Giêsu Kitô, Chúa chúng ta.
Và Đức Thánh Cha bắt đầu bài giáo lý.
Anh chị em thân mến, chào anh chị em và chào mừng anh chị em!
Trong Thông điệp Mediator Dei, Đấng Đáng kính Piô XII viết rằng “Giáo hội là một hữu thể sống động, và vì thế, ngay cả trong những gì liên quan đến phụng vụ thánh, Giáo hội vẫn giữ vững sự toàn vẹn giáo huấn của mình, đồng thời lớn lên và phát triển, thích nghi và phù hợp với các hoàn cảnh và các nhu cầu xuất hiện theo dòng thời gian” (I,V).
Mối liên hệ rất chặt chẽ và cốt yếu giữa việc canh tân phụng vụ và việc canh tân toàn bộ đời sống Giáo hội
Trong sự tiếp nối trọn vẹn với nguyên tắc này, trong phần Dẫn nhập của Hiến chế Sacrosanctum Concilium (SC), Công đồng Vatican II nhận thấy mình “có bổn phận đặc biệt phải lo canh tân và phát huy phụng vụ” (số 1). Thật vậy, chủ đề chính của Công đồng đã được nối kết lại với mục tiêu “làm cho đời sống Kitô nơi các tín hữu ngày càng tăng triển; cũng như để thích ứng cách tốt đẹp hơn những định chế có thể thay đổi cho hợp với những nhu cầu của thời đại chúng ta; phát huy tất cả những gì có thể đem lại sự hiệp nhất cho tất cả những ai đã tin theo Đức Kitô; và củng cố những gì có thể giúp mời gọi mọi người vào trong lòng Giáo hội” (ibid.).
Trong thời điểm lịch sử ấy, chúng ta cảm nhận cách mạnh mẽ nhu cầu canh tân các hình thức nghi lễ, nhờ đó từ nhiều thế kỷ, Giáo hội đã thực hiện việc tôn vinh Thiên Chúa và thánh hóa dân Kitô giáo. Nhờ Phong trào phụng vụ, niềm xác tín đã chín muồi, được Thánh Gioan Phaolô II diễn tả sau này, rằng “có một mối liên hệ rất chặt chẽ và cốt yếu giữa việc canh tân phụng vụ và việc canh tân toàn bộ đời sống Giáo hội. Giáo hội không chỉ hành động, nhưng còn được diễn tả trong phụng vụ, và từ phụng vụ kín múc sức mạnh cho đời sống” (Tông thư Dominicae Cenae, 13).
@Vatican Media
“Bảo tồn truyền thống lành mạnh và mở đường cho một sự tiến bộ chính đáng”
Để giúp các tín hữu nhận lãnh sự phong phú của các ân sủng được phân phát từ phụng vụ thánh, Hiến chế Sacrosanctum Concilium, bằng một công thức rất hiệu quả, đã nêu lên đường hướng cần theo: “bảo tồn truyền thống lành mạnh và mở đường cho một sự tiến bộ chính đáng” (SC, 23).
Truyền thống tự nó cũng bao hàm, một cách nào đó, sự tiến bộ
Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI đã đón nhận trong lời tuyên bố định hướng ấy “chương trình cải tổ” của các Nghị phụ Công đồng, “trong thế quân bình giữa truyền thống phụng vụ của quá khứ và tương lai”, đồng thời ghi nhận rằng “không ít lần người ta đặt truyền thống và sự tiến bộ đối lập với nhau một cách vụng về”, trong khi “trong thực tế, hai khái niệm này bổ túc cho nhau: truyền thống tự nó cũng bao hàm, một cách nào đó, sự tiến bộ. Có thể nói rằng dòng sông truyền thống cũng mang trong mình nguồn mạch của mình và hướng về cửa biển” (Diễn văn nói với các tham dự viên Đại hội kỷ niệm 50 năm thành lập Học viện Giáo hoàng về Phụng vụ Thánh Anselmo, 6/5/2011)
Những thay đổi trong phụng vụ giúp tín hữu tham dự hơn vào mầu nhiệm Vượt Qua của Đức Kitô
Công đồng khẳng định tính hợp pháp của sự tiến triển ấy, vốn bắt nguồn từ Truyền thống đích thực. Truyền thống này phân biệt, trong phụng vụ, “một phần bất biến, vì do Thiên Chúa thiết lập”, với “những phần có thể thay đổi, những phần theo dòng thời gian có thể hoặc thậm chí phải thay đổi, nếu đã có chen vào đó những yếu tố không đáp ứng hoặc ít phù hợp với bản chất thâm sâu của phụng vụ” (SC, 21). Những thay đổi loại này đã diễn ra liên tục qua các thế kỷ, nhằm giúp các tín hữu, qua các hành vi nghi lễ, tham dự một cách có hiệu quả vào mầu nhiệm Vượt Qua của Đức Kitô, nền tảng của đức tin Kitô giáo. Việc phụng tự của Giáo hội vì thế đã “nhập thể” trong các hình thức văn hóa của từng thời đại và có khả năng tác động trên các hình thức ấy, thậm chí biến đổi chúng. Như thế, phụng vụ đã là động lực truyền giáo qua các thế kỷ. Ngày nay cần đổi mới năng lực này trong sự tiếp nối với truyền thống Công giáo đích thực và sống động, nghĩa là theo một năng động một lần nữa đưa các tín hữu đến sự sung mãn của chân lý.
Tránh gây mất phương hướng cho các tín hữu
Vì thế, có thể hiểu tại sao các Nghị phụ Công đồng đã khuyến nghị việc duyệt xét các nghi thức, khi điều đó tương ứng với “một lợi ích thiết thực và chắc chắn của Giáo hội”, luôn được thực hiện “với sự quan tâm là các hình thức mới phải thể hiện một cách nào đó sự tiến bộ mang tính hệ thống từ những hình thức đã có” (SC, 23). Vì lợi ích của toàn thể Giáo hội, trước mọi cải tổ, phải luôn “tiến hành việc nghiên cứu cẩn thận về thần học, lịch sử và mục vụ” (ibid.). Huấn quyền của Công đồng, theo hướng này, mời gọi tránh gây mất phương hướng cho các tín hữu, bằng cách khuyên ngăn bất cứ ai tự ý thêm vào, bớt đi hoặc sửa đổi điều gì trong phụng vụ theo sáng kiến riêng của mình (x. SC, 22). Tiến trình mà Hiến chế Công đồng gợi lên hoàn toàn không làm tổn hại sự hiệp thông trong Giáo hội: trái lại, nó nhằm khẳng định và cổ võ sự hiệp thông ấy.
Tôn trọng phụng vụ
Vì thế, tôi khuyến khích tất cả những ai được mời gọi chuẩn bị việc cử hành các mầu nhiệm thánh, đặc biệt là các linh mục thi hành thừa tác vụ chủ sự phụng vụ, luôn giữ lòng tôn trọng đối với các bản văn và các quy định của phụng vụ, vốn phát sinh từ thái độ nội tâm sẵn sàng và tín thác nơi Thiên Chúa, biểu lộ lòng khiêm nhường trước sự cao cả của Người và lòng trung thành chân thành đối với sự hiệp thông Giáo hội.
@Vatican Media
Buổi Tiếp kiến kết thúc với Kinh Lạy Cha và phép lành Đức Thánh Cha ban cho mọi người.
Vatican News
