Chuyên mục này bàn về “Cánh Chung Học” - những điều sau hết trong đức tin Công giáo, từ sự chết, phán xét riêng, thiên đàng, hỏa ngục, luyện ngục đến sự sống lại của kẻ chết, cuộc quang lâm của Đức Kitô và phán xét chung. Qua việc giải thích các khái niệm và đối chiếu những quan niệm phổ biến với giáo huấn của Hội Thánh, chuyên mục hướng đến một cái nhìn đúng đắn, quân bình và sâu sắc hơn về những thực tại sau cùng. Cánh chung học không chỉ nói về tương lai hay ngày tận thế, nhưng còn mời gọi mỗi người sống có trách nhiệm, hoán cải mỗi ngày và bước đi trong niềm hy vọng được hiệp thông với Thiên Chúa trong sự sống đời đời.
Những câu hỏi này được trích trong Chương 5 tác phẩm “Giải đáp những thắc mắc về đạo Công giáo - 300 Câu hỏi người Công giáo thường gặp nhất” của hai tác giả Kenneth D. Brighenti và John Trigilio, Jr., do Nhóm Majorica - Dòng Tên Việt Nam chuyển ngữ.
Câu hỏi 51: Ai được, ai không được lên thiên đàng?
Không ai sở hữu thiên đàng và cũng không ai tự mình lên thiên đàng. Thiên đàng là một quà tặng hoàn toàn nhưng không mà Thiên Chúa yêu thương trao tặng cho con người. Chính cá nhân mỗi người, trong sự tự do và ý thức, có thể đón nhận hay từ khước món quà này. Trong khi không ai xứng đáng được lên thiên đàng, thì nhờ cái chết và sự phục sinh của Chúa Kitô, mọi người đều có thể và có cơ hội lên thiên đàng.
Theo ngôn ngữ thần học, vì tội của Adam và Eva (tội nguyên tổ), bản tính con người đã bị tổn thương và sa ngã. Con người cần ơn thánh hóa của Thiên Chúa. Ơn sủng này là sự trợ giúp siêu nhiên thần linh, thánh hóa và cứu chuộc con người nhờ công nghiệp và hy tế thập giá nơi cái chết của Đức Kitô. Chỉ có bí tích Rửa Tội mới trao ban ơn sủng đặc biệt này; không có ơn thánh hóa, linh hồn không thể lên thiên đàng. Chúa Giêsu chết cho hết thảy mọi người (Thánh Augustinô gọi ơn này là túc sủng – sufficient grace), nhưng ơn sủng này chỉ phát sinh hiệu quả cho những ai tự do đón nhận và biết cộng tác (hiệu sủng – efficacious grace). Chúa Giêsu đã cứu chuộc bản tính con người bằng cách làm cho ơn cứu độ trở nên khả thi, nhưng ơn cứu độ chỉ xảy ra vào thời điểm một người bước vào thiên đàng. Đó là lý do tại sao các Kitô hữu không gọi bất cứ ai còn sống là đã “được cứu độ”, vì chỉ các thánh trên thiên đàng mới thực sự được cứu độ (nghĩa là, họ được ở trên thiên đàng và sẽ ở đó mãi mãi). Các Kitô hữu nói họ được “cứu chuộc” vì tất cả mọi người đã được cứu chuộc nhờ hy tế trên thập giá của Đức Kitô.
Thử hình dung theo cách này. Ném sợi dây cứu hộ cho một người sắp chết đuối là cứu chuộc (redemption). Bây giờ anh ta có thể được cứu. Nếu không có sợi dây, anh ta sẽ chết chìm. Cứu độ (salvation) là đưa anh ta ra khỏi nước và đem lên thuyền. Chỉ những ai ở trên thiên đàng mới được cứu độ; chúng ta còn ở trên dương thế, dù đã được cứu chuộc, nhưng vẫn phải chờ đợi ơn cứu độ nhờ Đức Kitô vào ngày chúng ta qua đời.
Nếu phép rửa là cần thiết và Đức Kitô là con đường duy nhất để đạt đến ơn cứu độ, thì phải chăng chỉ các Kitô hữu mới được lên Thiên đàng? Không! Bất cứ ai không do lỗi của mình mà cố ý hoặc tự nguyện khước từ Đức Kitô và Giáo hội của Ngài, đều không đáng trách (không có tội), và Thiên Chúa không trừng phạt chúng ta vì những gì chúng ta không phải chịu trách nhiệm. Ngoài phép rửa bằng nước, còn có phép rửa bằng máu và bằng ước muốn. Nếu không phải lỗi của họ mà họ không nhận biết và tin rằng Chúa Giêsu Kitô như là con đường cứu độ duy nhất, hay Ngài đã thiết lập Giáo hội Công giáo để thực hiện việc cứu độ các linh hồn, thì việc họ không nhận ra chân lý đó sẽ miễn cho họ khỏi bị tước đi niềm vui sướng của thiên đàng. Họ sẽ được phán xét dựa trên đời sống luân lý mà họ đã sống trong cuộc đời dương thế. Khi theo một niềm tin nào đó, họ sẽ bị phán xét theo điều họ đã làm hay đã không làm dựa trên niềm tin đó.
Cách hiểu đúng về châm ngôn extra ecclesia nulla salus (ngoài Giáo hội không có ơn cứu độ) sẽ được giải thích ở câu hỏi khác (câu 243). Vì Giáo hội tin vào ý muốn cứu độ phổ quát của Thiên Chúa – nghĩa là Thiên Chúa ban ơn túc sủng để tất cả mọi người đều được cứu độ cho dầu ơn ấy chỉ có hiệu quả với những ai biết đón nhận và cộng tác – nên Giáo hội dạy rằng nhiều người không Công giáo hoặc không phải là Kitô hữu vẫn hoàn toàn được cứu độ. Một số thần học gia gọi những người trong tình trạng như thế là những Kitô hữu “vô danh”. Những người Do Thái kính sợ Thiên Chúa, người Hồi giáo, Hindu, Lão giáo, Phật giáo và những người thuộc mọi tín ngưỡng không nhận biết rằng Đức Kitô và Giáo hội của Ngài là cần thiết cho ơn cứu độ, và do đó, không cố ý từ chối Đức Kitô và Giáo hội của Ngài, thì không bị phạt vì điều họ không biết. Vì thế, Giáo hội Công giáo không dạy rằng những người Tin Lành, Do Thái, Hồi Giáo và các tín hữu không Công giáo khác phải sa hỏa ngục đơn giản chỉ vì họ không phải là Công giáo. Nguyên nhân khiến ai đó không phải là Công giáo mới quan trọng. Hầu hết mọi người không phải là Công giáo vì họ không được sinh ra trong Công giáo hay bởi vì không ai dạy họ. Hầu hết những người chọn không theo Công giáo là vì quyết định của họ dựa trên điều họ nghĩ, phỏng đoán hay nghe nói về những gì mà đạo Công giáo dạy và thực hành. Giáo lý và kỷ luật chân thật của Giáo hội đã không được giải thích thỏa đáng cho họ. Một vài người đưa ra quyết định dựa trên cảm xúc và kinh nghiệm. Vì thế, gương xấu của các tín hữu Công giáo từ giáo sĩ đến giáo dân – hoặc là láng giềng, bà con, bạn học, hay đồng nghiệp, hoặc những méo mó xuyên tạc về Giáo hội Công giáo (chẳng hạn như buộc tội người Công giáo thờ Đức Maria, hay cố gắng mua chuộc linh hồn ra khỏi luyện ngục) – tất cả tô vẽ cho nhận thức sai lầm này.
Người ta từ chối những gì mà họ nhận biết, nhưng ơn cứu độ của chúng ta hệ tại ở việc tin vào những gì là chân thực và đúng đắn. Nếu nhận thức của chúng ta không rõ ràng, hoặc sai lệch, méo mó hay thậm chí mù quáng, thì đó không phải là lỗi của chúng ta. Chúng ta không thể chịu trách nhiệm cho những gì nằm ngoài tầm kiềm soát của mình. Thế nên, ai cũng có khả năng và tiềm năng được lên thiêng đàng, miễn là họ chân thành tìm kiếm để nhận biết và thi hành ý muốn của Thiên Chúa; và rõ ràng là, một phần trong ý muốn của Thiên Chúa là sai Con của Người, Chúa Giêsu Kitô, và ý muốn của Chúa Giêsu Kitô là thiết lập Giáo hội và bảy bí tích do Giáo hội quản lý.
Trích từ Giải đáp những thắc mắc về đạo Công giáo – 300 Câu hỏi người Công giáo thường gặp nhất
Tác giả: Kenneth D. Brighenti & John Trigilio, Jr
Chuyển ngữ: Nhóm Majorica – Dòng Tên Việt Nam
