WHĐ (27/10/2026) - Văn kiện mới của Bộ Giáo lý Đức tin cho thấy những thách đố trong việc trao truyền đức tin giữa thời đại biến đổi, đồng thời đề cao vai trò của gia đình, cộng đoàn Giáo hội, Phụng vụ và việc hội nhập văn hóa. Văn kiện mời gọi canh tân việc loan báo Tin mừng, khởi đi từ cuộc gặp gỡ Đức Kitô.
Thứ Năm (22/10), Bộ Giáo lý Đức tin của Vatican đã công bố văn kiện mang tựa đề “Venite ad Me: Những suy tư về việc trao truyền đức tin trong sự thay đổi của thời đại” (Venite ad Me: Considerations on the Transmission of the Faith in an Epochal Change). Đây được dự kiến là văn kiện cuối cùng trong số những văn kiện mà Đức cố Giáo hoàng Phanxicô đã giao cho Bộ thực hiện.
Văn bản đã được Đức Thánh cha Lêô XIV phê chuẩn ngày 21 tháng 8, gồm tám chương và 144 đoạn, mang chữ ký của Đức Hồng y Victor Manuel Fernández, Bộ trưởng Bộ Giáo lý Đức tin.
Văn kiện được trình bày dưới hình thức những “suy tư”, dựa trên ý kiến và những đóng góp của một số Hội đồng Giám mục quốc gia, thay vì mang hình thức một “ghi chú tín lý”.
Văn kiện cho biết ngày nay, việc chia sẻ và trao truyền đức tin đang gặp nhiều khó khăn, trong đó có sự lan rộng của chủ nghĩa thế tục và chủ nghĩa cá nhân.
Văn kiện nhận định: “Cần nhìn nhận rằng điều đang khủng hoảng không chỉ là việc trao truyền đức tin, mà còn là một quan niệm nhất định về con người và những giá trị nền tảng của nhân vị – một quan niệm vốn đã tìm thấy sự viên mãn chính nơi Tin mừng”.
“Cuộc khủng hoảng của thời hiện đại, vốn là dấu ấn đặc trưng của thời đại biến đổi mang tính bước ngoặt này, đã góp phần làm xuất hiện một nền văn hóa mới, cạnh tranh với những cơ cấu truyền thống vốn là phương thế trao truyền đức tin”.
Gặp gỡ Đức Giêsu Kitô, Chúa chúng ta
Văn kiện khẳng định rằng “trái tim của kinh nghiệm Kitô giáo” chính là “cuộc gặp gỡ với Đức Giêsu Kitô, Chúa chúng ta, Đấng đưa chúng ta tiếp xúc với ánh sáng đích thực của tình yêu Thiên Chúa, gìn giữ chúng ta khỏi lạc lối trong bóng tối và dẫn đưa chúng ta đến sự sống. Chính trong ý nghĩa này, chúng ta có thể nói đến ‘ánh sáng đức tin’”.
Văn kiện viết: “Việc trao truyền đức tin có nền tảng tối hậu nơi sáng kiến của Thiên Chúa. Trong Đức Kitô, Ngài đã mặc khải dung nhan của mình và trao phó cho các Tông đồ nhiệm vụ loan báo Tin mừng cho muôn dân. Tuy nhiên, sứ mệnh này không kết thúc với lời rao giảng của các Tông đồ, nhưng tiếp tục xuyên suốt dòng lịch sử qua Giáo hội”.
Văn kiện cũng nhắc lại lời Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI. Trong bài giảng năm 2007, ngài tái khẳng định rằng “sức mạnh đích thực nhất của sứ mệnh loan báo Tin mừng nơi cộng đoàn các môn đệ của Chúa vẫn là sức mạnh của sự thu hút”.
Vai trò của gia đình và cộng đoàn Giáo hội
Giữ vị trí trung tâm trong việc trao truyền đức tin là gia đình, “nơi đầu tiên và thiết yếu nhất để trao truyền đức tin”. Văn kiện viết, gia đình chính là “môi trường căn bản, nơi đức tin được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác”.
Từ gia đình, hành trình ấy tiếp tục trong cộng đoàn Giáo hội. Văn kiện giải thích: “Điều một người lãnh nhận từ cha mẹ mình – cụ thể là chứng tá đức tin vào Chúa Giêsu, Đấng đã mặc khải trọn vẹn dung nhan tình yêu vô biên của Thiên Chúa, giải thoát con người khỏi bóng tối và mở ra cho họ ánh sáng đích thực của sự sống – sẽ tìm thấy trong Giáo hội những phương thế và cơ hội để trở thành nguyên tắc định hướng cách người ấy nhìn nhận thế giới”.
Văn kiện nói thêm: “Thông qua việc dạy giáo lý, cử hành các bí tích, những không gian khác nhau tạo điều kiện cho việc tham gia tích cực vào đời sống cộng đoàn – như hành trình hiệp hành hiện nay đề xuất – việc dấn thân phục vụ những người có hoàn cảnh khó khăn nhất, và việc quy tụ trong nhà Chúa vào các ngày Chúa nhật, người tín hữu đạt đến sự trưởng thành trong đức tin. Sự trưởng thành ấy, xét đến cùng, có nghĩa là nhìn mọi sự ‘bằng đôi mắt của Chúa Giêsu’”.
Ngày nay, vẫn có những người gia nhập đạo hoặc trở lại thực hành đức tin Công giáo. Tuy nhiên, văn kiện nhận định rằng “cũng có một khó khăn song song liên quan đến việc kiên trì trong đức tin của các tân tòng (những người mới gia nhập Công giáo). Họ thường quay trở lại tình trạng thờ ơ trên thực tế chỉ một thời gian ngắn sau khi lãnh nhận Bí tích Rửa tội”. Vì thế, Bộ Giáo lý Đức tin cảnh báo rằng cần tái khám phá “tầm quan trọng của cộng đoàn trong việc đón nhận và đồng hành với những thành viên mới của cộng đoàn tín hữu”.
Công nghệ mới và ý thức hệ
Đề cập đến các công nghệ kỹ thuật số mới và trí tuệ nhân tạo, văn kiện cho biết: “Lời mời gọi đón nhận đức tin có nguy cơ trở nên tách rời khỏi đời sống cụ thể, mất đi chiều kích nhập thể, hoặc bị gắn với những ý thức hệ do các nhóm thiểu số có tiếng nói mạnh mẽ cổ võ. Điều này có thể dẫn đến những sai lệch trong chính đức tin hoặc trong lương tâm, hoặc khiến người ta xây dựng một thứ đức tin gọi là ‘tự mình tạo ra’, được định hình theo sở thích và lựa chọn cá nhân, thay vì theo giáo huấn của Giáo hội”.
Đồng thời, tình trạng này cũng mở ra những chân trời mới cho công cuộc loan báo Tin mừng. Bộ Giáo lý Đức tin nhấn mạnh nhu cầu thiết yếu của việc “trao truyền đức tin, khởi đi từ kerygma – lời loan báo căn bản về Đức Kitô”.
Văn kiện viết tiếp: “Dường như hoàn toàn tự nhiên khi các tín hữu bắt đầu một giai đoạn mới trong việc loan báo Tin mừng”. Vì lý do đó, “các cộng đoàn Kitô hữu được mời gọi cách mạnh mẽ hãy thúc đẩy việc canh tân lời loan báo kerygma – dù thuận lợi hay không thuận lợi, dù đúng thời hay không đúng thời”.
Phụng vụ
Trong văn kiện, Phụng vụ được dành một vị trí đặc biệt quan trọng trong việc trao truyền đức tin:
“Nếu trung tâm của lời loan báo Kitô giáo là cuộc gặp gỡ với tình yêu cứu độ của Thiên Chúa nơi Đức Kitô, thì Phụng vụ chính là nơi ưu tuyển để mầu nhiệm này được cử hành và thông truyền qua các dấu chỉ bí tích. Vì thế, Phụng vụ giữ vai trò trung tâm trong việc trao truyền đức tin, là nhịp đập của đời sống Giáo hội, nơi cộng đoàn được nuôi dưỡng bằng Lời Thiên Chúa và Bánh ban sự sống đời đời”.
Văn kiện tiếp tục: “Về phương diện này, chúng ta cần vượt qua một cách nhìn thu hẹp, coi Phụng vụ chỉ là khuôn khổ nghi thức cho đời sống Giáo hội. Thật vậy, trước hết và trên hết, Phụng vụ là một kinh nghiệm đức tin, trước cả khi là một sự giảng dạy, bởi Phụng vụ giúp các tín hữu tham dự vào những cử chỉ, lời nói, thinh lặng và biểu tượng, nhờ đó sống kinh nghiệm mầu nhiệm Đức Kitô một cách sống động”.
Văn kiện cũng nhấn mạnh rằng mỗi giáo phận cần đặc biệt quan tâm, để cả các tín hữu hiện đang sống đức tin lẫn những người đang tìm đến hoặc trở lại với cộng đoàn tín hữu đều có cơ hội tiếp xúc với những sắc thái Phụng vụ khác nhau hiện diện trong truyền thống của Giáo hội Công giáo.
Trong khi tôn trọng các quy định Phụng vụ hiện hành, các mục tử được mời gọi trân trọng sự phong phú của gia sản Phụng vụ Công giáo, để có thể đáp ứng những cảm nhận và nhu cầu đa dạng của đoàn chiên mình. Văn kiện khẳng định: “Cộng đoàn Kitô hữu lớn lên và được xây dựng thông qua các thực hành nghi lễ. Về phương diện này, gia sản thiêng liêng phong phú của Giáo hội là một nguồn lực quý giá và vô tận”.
Hội nhập văn hóa
Cuối cùng, văn kiện dành một phần để đề cập đến việc hội nhập văn hóa. Văn kiện nhấn mạnh rằng cần ghi nhớ “việc hội nhập văn hóa của đức tin là một bước cần thiết trong tiến trình trao truyền đức tin, bởi sứ điệp Tin mừng phải được trình bày sao cho dễ hiểu đối với những người có các giá trị và phạm trù tư tưởng không hoàn toàn trùng khớp với những phạm trù Hy Lạp – Sêmít, là bối cảnh văn hóa ban đầu hình thành nên bản văn Kinh thánh”.
Văn kiện kết luận: “Khi đức tin chạm đến những cội rễ và cách diễn đạt văn hóa của một dân tộc, việc trao truyền đức tin thực sự trở nên dễ dàng hơn và sinh nhiều hoa trái hơn”.
Nguồn: Hội Đồng Giám Mục Việt Nam
Chuyển ngữ: Lm. Titô Trần Nguyên Lãm
Tác giả: Marco Mancini (ewtnvatican.com)
