[Hạnh Các Thánh - PVDT] - Ngày 03.10: Học sống dứt bỏ và xây dựng như Thánh Phanxicô Borja

1. Tóm lược tiểu sử: Từ danh gia vọng tộc đến người hoàn thiện ngôi nhà Dòng Tên

Thật không dễ để một người đang đứng trên đỉnh cao của danh vọng, tài sản và quyền lực có thể tự nguyện buông tay để chọn lấy con đường phục vụ khiêm hạ. Bản năng con người dễ tìm cách tích trữ và củng cố vị thế, nhưng lịch sử Giáo hội thế kỷ XVI lại ghi dấu hành trình phi thường của một vị Công tước Tây Ban Nha - người đã can đảm bước xuống khỏi vinh quang trần thế để trở thành một tu sĩ Dòng Tên, rồi cống hiến trọn vẹn tài năng để hoàn thiện công trình của Thiên Chúa. Chứng nhân vĩ đại cho tinh thần dứt bỏ ấy mang tên Phanxicô Borja.

Sinh năm 1510 tại Gandia trong một gia đình gia thế lừng lẫy, Phanxicô sớm lớn lên giữa chốn triều đình hoàng đế Carlos V. Dù sống giữa môi trường quý tộc đầy xa hoa, ngài vẫn giữ cho mình một tâm hồn đạo hạnh. Ngài lập gia đình năm 19 tuổi và có 8 người con, từng đảm nhận chức vụ Phó vương xứ Catalonia rồi kế vị cha làm Công tước miền Gandia. Thế nhưng, bước ngoặt xảy ra năm ngài 36 tuổi khi phu nhân qua đời. Nhận ra sự chóng qua của vinh hoa trần thế, ngài thu xếp tương lai cho các con, dứt khoát từ bỏ mọi chức quyền để xin gia nhập Dòng Tên, rồi thụ phong linh mục ở tuổi 41.

Bằng gương sáng hãm mình và sự khiêm tốn sâu sắc, Cha Phanxicô Borja nhanh chóng gặt hái nhiều hoa trái tông đồ tại Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha. Ngài được Thánh Inhaxiô tin tưởng giao phó trách nhiệm Tổng Đại diện các tỉnh dòng, trước khi được bầu làm Bề Trên Cả thứ ba của Dòng Tên vào năm 1565. Trong 7 năm lãnh đạo, ngài đã đưa Dòng vào nề nếp chặt chẽ, mở rộng hệ thống huấn luyện và khai sinh nhiều sứ mạng truyền giáo lớn. Người ta thường ví sánh: nếu Thánh I-nhã đặt nền móng, Cha Laynez xây tường, thì Cha Phanxicô Borja chính là người lợp mái và hoàn thiện ngôi nhà Dòng Tên. Ngài qua đời ngày 30.09.1572 và được Đức Thánh Cha Clêmentê X tôn phong hiển thánh năm 1671.

2. Nhân đức anh hùng và lời mời gọi sống: Nghệ thuật hoàn thiện những dở dang

Phẩm giá lớn nhất của một người từng nắm giữ đỉnh cao quyền lực trần thế chính là thái độ thản nhiên cởi bỏ vương bào, để rồi dùng đúng tư duy nhạy bén đó phục vụ như một người thợ hậu trường trong nhà Chúa. Ngài không tìm kiếm sự thánh thiện bằng cách chối bỏ kinh nghiệm sống trần thế, mà dùng chính tư duy sắc bén của một cựu phó vương để tổ chức Dòng Tên thành một hệ thống vững chắc. Sự quả cảm của ngài nằm ở quyết định chấp nhận đứng ở vị trí “người lợp mái” - kiên nhẫn nối tiếp, kiện toàn và trang bị nội thất cho công trình mà các đấng sáng lập tiền nhiệm đã khởi sự, thay vì mưu cầu việc tự khắc tên mình trên những nền móng mới.

Hành trình của vị cựu Công tước đặt ra một bài học đắt giá cho bất kỳ ai đang nắm giữ những vai trò gánh vác trong gia đình, tổ chức hay cộng đoàn. Lối sống này thách đố căn bệnh thích phô trương cá nhân và thói quen muốn xóa bỏ thành quả của người đi trước để dựng nên “đế chế” của riêng mình. Sự trưởng thành thực sự của một người không đo bằng số công trình ngài tự tay khởi công, mà nằm ở bản lĩnh âm thầm tiếp nối, sửa sang và đưa những việc dang dở của tập thể đi đến chỗ trọn vẹn.

Linh đạo của Thánh Phanxicô Borja mời gọi mỗi người học cách trở thành người “hoàn thiện ngôi nhà” ngay trong nhịp sống hằng ngày. Đó là khi ta kiên nhẫn duy trì và cải tiến những nề nếp tốt đẹp đã có trong gia đình hay nơi làm việc, thay vì vội vàng đập bỏ bằng sự độc đoán của cái tôi. Đó còn là thái độ dám chịu trách nhiệm đến cùng với phần việc được giao phó, dùng chính năng lực và sự thấu đáo của bản thân để tạo ra sự ổn định, mang lại điểm tựa an toàn cho những người xung quanh. Khi biết gạt bỏ lòng hiếu thắng để âm thầm làm tròn vai trò hoàn thiện công trình chung, ngày sống của chúng ta sẽ trở nên sâu sắc và tràn đầy giá trị xây dựng giữa lòng đời.