Bây giờ, hãy bắt đầu với bộ quy tắc thứ hai trong hệ thống “Phân định Thần loại”. Theo thánh I-nhã, các quy tắc này sẽ phù hợp hơn cho những ai đang tiến vào Tuần Thứ Hai của Linh Thao. Nói cách khác, những quy tắc này dành cho những người đã cơ bản vượt thắng mọi tội trọng trong đời sống của mình và đang kiếm tìm cách sống làm sao để có mối tương quan sâu sắc với Thiên Chúa. Có tám quy tắc trong phần này. Xin lưu ý rằng những điều được viết ra sau đây chỉ là khái quát chung và dẫn nhập vào bộ quy tắc thứ 2 về phân định thần loại của thánh I-nhã. Để có thể áp dụng những quy tắc trên một cách trọn vẹn nhất cho tiến trình đời sống thiêng liêng của mình, bạn sẽ cần sự hướng dẫn từ một vị linh hướng có kinh nghiệm. Nếu không thể tìm được người linh hướng, bạn có thể làm theo những nguyên tắc căn bản sau đây. Tuy nhiên, những quy tắc này đòi hỏi một sự am hiểu sâu sắc về đời sống thiêng liêng, vì thế, bên cạnh việc mang lại các lợi ích to lớn, chúng có thể cũng gây ra vài hiểu lầm. Hãy đọc và suy ngẫm trong tâm tình cầu nguyện và cẩn trọng.
Bộ quy tắc thứ hai này được định nghĩa như sau:
Những quy tắc này nhằm mang lại hiệu quả tốt hơn cho sự phân định thần loại. Và chúng phù hợp cho Tuần Thứ Hai.
Những quy tắc này giúp bạn có cái nhìn sâu sắc hơn về hoạt động của Thiên Chúa trong linh hồn bạn, cũng như hoạt động của thần dữ, khi bạn tiến bước trong đời sống thánh thiện. thần lành và thần dữ dùng những cách thức khác nhau để dẫn dắt (hoặc cản trở) bạn trong hành trình trưởng thành hơn về đời sống thiêng liêng.
- Mang lại niềm hạnh phúc chân thật.
- Ban tặng niềm vui thiêng liêng.
- Xua đuổi mọi buồn phiền và xáo động do kẻ thù gây nên.
Các thần dữ mang lại những điều trái ngược vì chúng đang chống lại niềm vui và sự an ủi từ Thiên Chúa.
- Chúng đưa ra những lập luận sai lạc.
- Chúng đưa ra những mưu mẹo tinh vi.
- Chúng liên tục đưa ra những lừa dối.
Nói cách khác, hãy tìm kiếm và theo bước niềm vui hân hoan mà Thiên Chúa ban tặng. Nếu dòng suy nghĩ dẫn bạn đến chỗ bối rối và đầy xáo trộn nội tâm, đó có thể là những lập luận sai lạc. Khi một người càng tiến bộ trong đời sống thiêng liêng, các lừa dối của ma quỷ sẽ ngày càng tinh vi hơn. Vì vậy, bạn cần cẩn trọng phân định những lập luận lừa dối tinh vi ấy bằng cách xem xét các tác động của chúng trên chính đời sống nội tâm của mình. Nhưng đồng thời, khi bạn càng đến gần với Thiên Chúa, các thông điệp của Ngài cũng ngày càng biểu lộ cách đẹp đẽ và tinh tế hơn.
An ủi “có nguyên nhân” và An ủi “không có nguyên nhân”
Trong Quy tắc Thứ Hai và Thứ Tám, thánh I-nhã cho biết bạn có thể sẽ được cảm nghiệm những an ủi thiêng liêng không rõ nguyên nhân. Ví dụ, bạn đột nhiên cảm nhận rõ ràng tình yêu của Thiên Chúa dành cho mình mà không cần một lý do cụ thể nào. Bạn chỉ bỗng cảm thấy sự hiện diện gần gũi và tình yêu của Chúa một cách sáng tỏ. Thánh I-nhã giải thích rằng sự an ủi này luôn luôn đến từ Thiên Chúa và bạn hoàn toàn có thể tin tưởng vào đó. Bạn nên lưu tâm kỹ đến loại an ủi này.
Sở dĩ như vậy là vì hầu hết các an ủi thiêng liêng của bạn đều sẽ có một “nguyên nhân” rõ ràng và trực tiếp. Chẳng hạn, khi bạn suy niệm một đoạn Kinh Thánh, bạn có thể nhận được một ánh sáng thiêng liêng đem lại niềm an ủi. Hoặc bạn có thể chứng kiến một hành vi bác ái anh hùng nào đó và được khơi dậy cảm hứng. Hoặc bạn có thể lắng nghe một bài giảng và cảm nhận Thiên Chúa đang trực tiếp nói với trái tim mình. Trong mỗi trường hợp như vậy, đều có một nguyên nhân trực tiếp: đoạn Kinh Thánh, hành vi bác ái, hay bài giảng. Thiên Chúa đã dùng những “nguyên nhân” này để nói với bạn và an ủi bạn bằng ân sủng của Ngài.
Khi sự an ủi thiêng liêng có nguyên nhân diễn ra, cần phải phân định cẩn thận trước khi chấp nhận điều này. Tuy nhiên, nếu sự an ủi thiêng liêng đến không vì nguyên nhân nào, chúng nên được đón nhận ngay lập tức. Vì sao? Bởi lẽ, đối với các an ủi có nguyên nhân (đến từ việc suy ngẫm, nghe thuyết giảng, tấm gương anh hùng, và những điều khác), ma quỷ có thể sẽ cố gắng đem đến cho bạn những “an ủi” sai lạc vô cùng tinh vi. Ngoài mặt, những “an ủi” này có vẻ như đến từ Thiên Chúa nhưng lại dẫn dắt bạn đi sai đường theo một cách nào đó. Tuy nhiên, điều này chỉ áp dụng cho những an ủi có một nguyên nhân cụ thể. Chẳng hạn, một vị giảng thuyết có thể giảng một bài giảng đầy cảm hứng, khiến bạn cảm thấy hăng hái và được khích lệ. Tuy nhiên, trong trường hợp này, có thể sự phấn khởi ban đầu ấy lại dẫn bạn đến những suy nghĩ sai lạc rất tinh vi do những mưu chước kín đáo của ma quỷ. Khi điều đó xảy ra, cảm giác hứng khởi ấy không phải là một sự an ủi thiêng liêng đích thực, mà là một sự an ủi giả tạo đến từ ác thần. Vì thế, cần phải nhận ra và dứt khoát khước từ nó.
Tuy nhiên, thánh I-nhã giải thích rằng ma quỷ không thể đem đến sự an ủi “không có nguyên nhân”. Thậm chí các thiên thần cũng không thể làm điều đó. Chỉ một mình Thiên Chúa mới có thể ban tặng niềm an ủi thiêng liêng mà không cần nguyên nhân nào. Thiên Chúa và chỉ có Thiên Chúa mà thôi, mới có thể ngỏ lời với tâm hồn con người theo cách vượt trên mọi ngôn từ và khái niệm. Sự thông ban ấy mang lại cho linh hồn một niềm an ủi thiêng liêng sâu xa, mà người ta nhận biết là đến từ chính Thiên Chúa, không do bất cứ nguyên nhân cảm nhận được nào nơi trần thế.
Còn đối với những “niềm an ủi thiêng liêng” mà ma quỷ đem đến cho những người đang tiến bước trên con đường thánh thiện và nhân đức, chúng thường xuất hiện dưới dáng vẻ của một “thiên thần ánh sáng”. Thánh I-nhã viết: “Thoạt đầu nó gợi lên những tư tưởng phù hợp với một linh hồn đạo đức, nhưng cuối cùng lại dẫn người ấy đến những tư tưởng riêng của nó” (Linh Thao, số 332). Chẳng hạn, khi bạn gặp phải sự thô bạo hoặc cay nghiệt của một người nào đó, thay vì sửa dạy họ cách bác ái và đầy xác tín, ma quỷ có thể gợi lên ý nghĩ: “Hãy khiêm nhường, cứ mỉm cười và đưa má bên kia; đừng góp ý hay sửa lỗi người ấy, chỉ cần khiêm nhường thôi.” Thoạt nghe, lời gợi ý ấy có vẻ tốt đẹp. Nhưng nếu đó là sự thúc đẩy đến từ thần dữ, thì dần dần người ta có thể hiểu sai ý nghĩa đích thực của đức khiêm nhường, và điều đó có thể dẫn đến tâm trạng buồn chán, nhụt chí hoặc trở nên hèn nhát trong việc thực thi điều thiện. Dĩ nhiên, điều ngược lại cũng có thể xảy ra. Ma quỷ cũng có thể xúi giục bạn đứng lên khiển trách hay quở trách người kia nhân danh công lý.
Tóm lại, việc phân định thần loại ở mức độ này rất tinh tế và khó nhận ra. Chính vì thế, người tín hữu cần trở nên nhạy bén hơn trước những thúc đẩy rõ ràng và dịu dàng của Chúa Thánh Thần, đồng thời cẩn trọng trước những mưu chước tinh vi của ma quỷ. Để đạt được điều đó, hãy suy ngẫm về Quy tắc thứ Năm và thứ Sáu, những quy tắc liên quan đến cách thức chúng ta phân định các suy nghĩ của mình.
“Tiến trình suy nghĩ” và việc Phân định Thần Loại
Thánh I-nhã ý thức rất rõ rằng, đặc biệt đối với những người đang lớn lên trong sự thánh thiện, mục tiêu của thần dữ là dẫn họ vào con đường suy nghĩ sai lầm và hỗn loạn. Nó bắt đầu bằng việc gợi lên một điều xem ra tốt lành và nhân đức, nhưng dần dần làm cho tư tưởng của bạn trở nên rối loạn. Kết cục là bạn bị mắc kẹt trong mạng lưới những lời dối trá tinh vi của nó. Vì thế, thánh I-nhã nhắc nhở chúng ta về những “tác dụng phụ” thiêng liêng của việc suy nghĩ hợp với ý muốn của Thiên Chúa, trái ngược với việc bị lừa dối bởi những lời dối trá tinh vi của thần dữ. Nếu tiến trình suy nghĩ của bạn là kết quả của một sự lừa dối nào đó từ thần dữ, thì quá trình ấy có thể dẫn đến một hoặc nhiều kết quả sau đây:
- điều xấu xa
- sự xao lãng
- điều kém tốt hơn điều mà linh hồn trước đó đã dự định thực hiện
- sự suy yếu của linh hồn
- sự bất an trong linh hồn
- sự phá hủy bình an, sự thanh thản và tĩnh lặng mà trước đó linh hồn đã có
- một sự xáo trộn lan rộng trong linh hồn
Thánh I-nhã nói rằng: “Những điều ấy là dấu hiệu rõ ràng cho thấy các tư tưởng đó phát xuất từ thần dữ...” (Linh Thao, số 333). Nếu bạn thực sự suy xét giáo huấn này, bạn sẽ nhận ra rằng nó không những hết sức đơn giản mà còn sâu sắc và rất thực tế. Hãy nhìn vào những suy nghĩ của bạn. Chúng đang dẫn bạn đến đâu? Chúng tạo ra những hiệu quả gì trong linh hồn bạn? “Điểm đến” của chuỗi suy nghĩ ấy là gì? Có phải là vinh quang của Thiên Chúa và sự thánh thiện của chính bạn không? Hay là một trong những điều đã được liệt kê ở trên? Hoa trái của tiến trình suy nghĩ sẽ giúp bạn phân định xem thần khí nào đang “truyền cảm hứng” hoặc tác động để bạn suy nghĩ theo cách ấy.
Để minh họa, hãy tưởng tượng bạn đang phân định về khả năng chuyển sang một công việc mới. Công việc hiện tại của bạn đang diễn ra tốt đẹp, nhưng bất ngờ xuất hiện một cơ hội mới. Khi suy nghĩ về điều này, bạn nhận thấy điều gì? Hãy cố gắng khách quan hóa bằng cách suy xét chính những suy nghĩ của mình. Chẳng hạn, nếu tiến trình suy nghĩ ấy “kết thúc” bằng việc bạn trở nên xao lãng đối với Thiên Chúa, quá tập trung vào tiền bạc, mất bình an, hoặc cảm thấy bồn chồn, bất an, thì có lẽ bạn nên dừng lại và hướng suy nghĩ của mình trở về với khả năng tiếp tục ở lại công việc hiện tại. Rồi khi suy ngẫm về việc tiếp tục gắn bó với công việc hiện tại, nếu bạn nhận thấy trong linh hồn mình một sự bình an sâu xa, sự mãn nguyện, niềm vui và những tâm tình tương tự, thì bạn có thể đi đến kết luận rằng lời mời gọi chuyển sang công việc mới ấy có lẽ không phải là điều Thiên Chúa đang kêu gọi bạn thực hiện.
Một khi bạn đã thực hiện việc phân định đúng đắn và nhận ra một chuỗi tư tưởng sai lạc mà bạn đã đi theo, thánh I-nhã khuyên bạn hãy suy xét lại toàn bộ tiến trình tư tưởng ấy từ đầu đến cuối, để nhận ra nơi bạn đã bắt đầu lệch khỏi tiếng nói dịu dàng của Thiên Chúa. Một lần nữa, hãy suy nghĩ về chính việc mình đang suy nghĩ. Hãy nhìn lại toàn bộ tiến trình tư duy của bạn và tập trung vào những hoa trái nội tâm mà các tư tưởng ấy đã sinh ra. Thánh I-nhã nói rằng: “Mục đích của việc xét lại này là để sau khi đã hiểu và quan sát cẩn thận kinh nghiệm ấy, chúng ta có thể tự phòng tránh trong tương lai khỏi những mưu chước quen thuộc của kẻ thù” (Linh Thao, số 334).
Dù việc phân định ở mức độ này thường không liên quan đến bất kỳ tội trọng nào, nhưng nó liên quan mật thiết đến việc lớn lên trong sự trọn hảo và sống trọn vẹn hơn theo thánh ý Thiên Chúa trong đời sống của bạn. Sự chú tâm sâu xa, rõ ràng, suy ngẫm và trọn vẹn đối với tiếng nói dịu dàng của Thiên Chúa là điều bạn phải tìm kiếm, để chính tiếng nói ấy hướng dẫn bạn, và để bạn có thể thường xuyên từ chối “thiên thần ánh sáng” khi nó tìm cách lừa dối bạn. Khởi đầu của một lối suy nghĩ sai lạc thường không dễ nhận ra ngay là sai lạc; nhưng khi bạn càng để mình bị dẫn đi xa hơn trên con đường ấy, thì sự lừa dối sẽ càng trở nên rõ ràng hơn.
Những kinh nghiệm đối lập
Trong Quy tắc thứ Bảy, thánh I-nhã giải thích những kinh nghiệm nội tâm khác nhau và tương phản giữa “những người tiến từ điều lành đến điều lành hơn” và “những người đi từ điều xấu đến điều xấu hơn”. Ngài trình bày như sau:
Quy tắc thứ Bảy: “Điều thứ bảy: Nơi những người tiến từ điều lành đến điều lành hơn, thiên thần lành chạm đến linh hồn cách ngọt ngào, nhẹ nhàng và êm dịu, như một giọt nước thấm vào miếng bọt biển; còn thần dữ thì chạm đến cách gay gắt, ồn ào và gây xao xuyến, như khi giọt nước rơi trên tảng đá.
Còn các thần nói trên lại tác động theo cách trái ngược đối với những người đi từ điều xấu đến điều xấu hơn.
Lý do là vì tình trạng của linh hồn hoặc là trái ngược, hoặc là tương hợp với các thiên thần ấy. Khi nó trái ngược, các thần ấy đi vào cách rõ ràng, có tiếng động và xáo trộn; còn khi nó tương hợp, chúng đi vào cách thinh lặng như vào chính nhà mình, qua cánh cửa mở sẵn.”
Tóm lược
Tiến trình phân định thần loại theo thánh I-nhã có thể là một điều khó nắm vững. Một phần là vì ngài chủ yếu viết các quy tắc này dành cho những nhà linh hướng đã được đào luyện kỹ lưỡng và có nhiều kinh nghiệm trong việc hướng dẫn các linh hồn trong đời sống thiêng liêng. Vì thế, bạn đừng phân tích chúng quá mức, và hãy ý thức rằng đôi khi bạn có thể cảm thấy bối rối. Nếu điều đó xảy ra, hãy lùi lại và cố gắng đừng đưa ra bất kỳ quyết định vội vàng nào. Hãy giữ tâm hồn bình an, duy trì sự tĩnh lặng, suy ngẫm về những chân lý đức tin đơn sơ nhưng tuyệt đẹp của chúng ta, và cố gắng tìm kiếm cũng như thực thi thánh ý Thiên Chúa. Và nếu phần giới thiệu ngắn gọn này về nhóm quy tắc thứ hai của việc phân định các thần khí còn khó áp dụng đối với bạn, thì bạn chỉ cần tiếp tục đời sống cầu nguyện suy niệm của mình và cố gắng tránh việc tự quan sát nội tâm quá mức.
