Khi Tầm nhìn bén rễ
Trung tâm Nghiên cứu Gặp gỡ và Đối thoại Tulana là chứng tích của cam kết Dòng Tên đối với sự nghiêm cẩn trí tuệ, chiều sâu thiêng liêng và việc xây cầu liên tôn tại Châu Á. Là một sứ vụ của Tỉnh Dòng Tên Sri Lanka, trung tâm lấy tên từ tiếng Phạn: tulana có nghĩa là nâng lên, cân nhắc, so sánh và quyết định về những vấn đề trọng yếu hơn. Nói gọn lại, đó là phân định. Cái tên này, được đặt sau khi cân nhắc kỹ lưỡng trong những năm 1973-1974, đã nắm bắt trọn vẹn tinh thần của thể chế sắp ra đời. Ngày 7 tháng 6 năm 1974, cha Aloysius Pieris, SJ, nhận nhiệm vụ biến tầm nhìn ấy thành hiện thực. Những gì diễn ra sau đó là hơn năm thập niên làm việc trí thức và thiêng liêng phi thường, không chỉ làm thay đổi Tulana mà còn làm thay đổi cả bức tranh đối thoại Kitô giáo-Phật giáo và thần học giải phóng Châu Á.
Kiến trúc sư: Cha Aloysius Pieris
Hiểu Tulana là hiểu cha Aloysius Pieris, một con người mà cuộc đời thể hiện chính sứ mạng sáng lập của trung tâm. Cha Pieris là người đầu tiên, không là Phật tử, đạt học vị tiến sĩ Phật học tại Đại học Sri Jayewardenepura. Thành tựu này như một dấu ấn tượng trưng cho cam kết của ngài với cuộc gặp gỡ đích thực vượt qua ranh giới tôn giáo. Nhưng thành tựu ấy không chỉ mang tính học thuật. Nó phản ánh xác tín rằng đức tin Kitô giáo chỉ có thể đáp lại những thực tại thiêng liêng và xã hội của Châu Á khi bước vào đối thoại đích thực với các truyền thống tôn giáo Châu Á.
Khối lượng tác phẩm đồ sộ của cha Pieris minh chứng cho sự cống hiến ấy: 27 cuốn sách, hơn 300 bài nghiên cứu, và vô số bài giảng trải dài gần năm thập niên. Nhưng đằng sau thư mục tác phẩm ấy là một triết lý sống: gặp gỡ “người khác” không chỉ là một hoạt động trí tuệ, mà là một đòi hỏi thiêng liêng. Ngài tin rằng để thực sự phục vụ những cộng đoàn bị gạt ra bên lề của Châu Á, Giáo Hội phải lắng nghe, học hỏi và được biến đổi bởi những truyền thống minh triết đã bén rễ trên đất Châu Á.
Xây dựng một không gian gặp gỡ
Khi cha Pieris đảm nhận cương vị lãnh đạo, ngài hình dung Tulana là một nơi chưa từng có ở Nam Á: một không gian nơi các học giả và những người tìm kiếm chân lý thuộc mọi truyền thống đức tin có thể suy tư sâu sắc, thực hiện nghiên cứu, nhận được sự đồng hành thiêng liêng, và được thử thách. Hơn 52 năm trước, ngài đã tạo dựng đúng điều ấy. Trung tâm trở thành nơi hội tụ của các nhà sư, linh mục, học giả, nhà hoạt động và những người tìm kiếm thiêng liêng. Các thư viện, gồm bộ sưu tập về Ấn Độ học và triết học Tây phương, lớn dần với hơn 25.000 đầu sách. Trong đó có những tác phẩm nền tảng của cha S. G. Perera, linh mục Dòng Tên đầu tiên ở Sri Lanka và là một sử gia tiên phong, với học thuật tỉ mỉ vẫn là nguồn không thể thiếu để hiểu lịch sử Sri Lanka.
Tulana chưa bao giờ được định hình như một tu viện. Cha Pieris khẳng định nơi này phải vận hành như một không gian hoạt động xã hội, gắn bó với các phong trào cơ sở, những người tị nạn chính trị và các cộng đoàn bị di dời bởi bạo lực và bất công. Trong những giai đoạn xã hội xáo động dữ dội, Tulana trở thành nơi nương náu của những người chạy trốn bách hại, nơi phẩm giá con người được bảo vệ và những tiếng nói bất đồng có thể an toàn tụ họp. Đây là thần học giải phóng được sống cụ thể, chứ không chỉ được lý thuyết hóa. Trung tâm Tulana cân bằng đời sống chiêm niệm, với các phòng suy niệm (meditation), sự đồng hành thiêng liêng và những thời gian thinh lặng, cùng những cuộc tranh luận trí tuệ sôi nổi. Sự kết hợp giữa chiêm niệm và hành động ấy phản ánh niềm tin của cha Pieris rằng linh đạo đích thực không thể tách rời lương tâm xã hội.
Một kho lưu trữ sống động và mô hình của lòng hiếu khách
Bước qua cổng Tulana là bước vào một kho lưu trữ sống động về Kitô giáo châu Á và đối thoại thiêng liêng xuyên văn hóa. Khuôn viên xanh, yên bình, với những khu vườn được chăm sóc cẩn thận cùng các tác phẩm nghệ thuật của những nghệ sĩ Sri Lanka danh tiếng, trong đó có Đại đức Uththaranda Thero và Kingsley Gunatillake, tạo nên một bầu không khí thanh bình và tôn vinh văn hóa. Bộ sưu tập thư viện đáng chú ý không chỉ vì quy mô mà còn vì cách tuyển chọn: các nguồn triết học bản địa bên cạnh học thuật phê bình Tây phương, các văn bản Phật giáo kinh điển bên cạnh thần học Kitô giáo, tất cả được sắp xếp để phục vụ một cuộc gặp gỡ đích thực.
Điều làm Tulana khác biệt là cách tổ chức chính cộng đoàn. Theo mô hình Ashramic bắt nguồn từ truyền thống đan tu chiêm niệm, Tulana thực hành lối sống đơn giản và lòng hiếu khách triệt để. Ai bước vào cũng cảm thấy mình đang đến “một mái nhà thứ hai”- như điều cha Pieris gọi. Nơi đây có chủ ý khước từ sự lạnh lẽo của thể chế, đón nhận sự chào đón mang tính cá vị, và mặc nhiên coi mọi người, bất kể đức tin, hoàn cảnh hay mục đích, đều đã được chấp nhận và thuộc về nơi này. Trong bối cảnh phân cực tôn giáo và chia rẽ xã hội, Tulana nêu lên một lựa chọn khác: một cộng đoàn nơi các nhà sư Phật giáo ngồi cạnh các linh mục Kitô giáo, nơi các nhà hoạt động trao đổi với các học giả, tất cả đều được đón tiếp bằng lòng hiếu khách và sự tôn trọng chân thành.
Một Kỷ nguyên mới của Phân định
Ngày 22 tháng 3 năm 2026, cha Aloysius Pieris qua đời, khép lại một kỷ nguyên. Tulana chỉ biết đến một giám đốc duy nhất trong suốt quá trình tồn tại. Sự liên tục ấy phản ánh cả tầm nhìn phi thường của cha Pieris lẫn sự ổn định thể chế mà sự hiện diện của ngài mang lại. Sự ra đi của ngài đánh dấu một ngưỡng cửa. Câu hỏi đặt ra cho Tulana lúc này rất sâu xa: Làm thế nào để tôn vinh di sản cha Pieris đã xây dựng mà vẫn giữ được sức sống và khả năng đáp ứng với một thế giới đang thay đổi nhanh chóng? Làm thế nào để những cam kết nền tảng về gặp gỡ, về thần học giải phóng châu Á và về đối thoại Phật giáo-Kitô giáo tiếp tục phát triển khi bối cảnh tôn giáo và chính trị Châu Á dịch chuyển?
Ban lãnh đạo Tulana đã tuyên bố rõ rằng cam kết với sứ mạng ban đầu vẫn bền vững. Cánh cửa vẫn “rộng mở cho mọi người”. Nghiên cứu học thuật, đồng hành thiêng liêng, dấn thân xã hội và gặp gỡ liên tôn vẫn tiếp tục. Tuy nhiên cũng có sự khiêm tốn, khi nhận ra rằng tương lai Tulana phải được phân định lại một lần nữa, như cha Perniola và cha Pieris từng phân định về việc sáng lập. Đối với các cha Dòng Tên đang phục vụ tại Tulana lúc này, thách thức là bảo tồn mà không làm cho nó trở nên cứng nhắc, trung thành mà không bảo thủ. Có lẽ, thế giới đang cần những nơi như thế hơn bao giờ hết: những chứng nhân cụ thể cho sự tôn trọng liên tôn sâu sắc, sự khiêm tốn trí tuệ và sự kết hợp giữa chiều sâu thiêng liêng với dấn thân xã hội mang tính ngôn sứ.
Một chứng từ bằng phim tư liệu
Khi Tulana bước vào giai đoạn mới, một bản ghi hình về cuộc đời và công trình của cha Aloysius Pieris đã được thực hiện. Đó là một bộ phim tài liệu ghi lại tiếng nói, tư tưởng của ngài và thực tại sống động của trung tâm ngài đã xây dựng. Được quay trong những năm cuối đời và hoàn thành ngay sau khi ngài qua đời năm 2026, bộ phim vừa là một kho lưu trữ vừa là một lời mời gọi: một chứng từ về những gì một con người có tầm nhìn đã tạo dựng, và là lời kêu gọi tiếp nối công việc còn dang dở của ngài.
Link bài viết: Tulana Research Centre: A Legacy of Encounter and Discernmen
Chuyển ngữ: Lm. Phanxicô Xaviê Công Trình, S.J.,
