Trong bài giáo lý tại buổi Tiếp kiến chung sáng thứ Tư ngày 4/11/2026, Đức Thánh Cha Lêô XIV suy tư về các chương III và IV của Hiến chế Mục vụ Gaudium et Spes - Vui mừng và Hy vọng, bàn về đời sống kinh tế - xã hội và cộng đồng chính trị, đặc biệt nhấn mạnh đến chủ đề hòa bình. Ngài lưu ý rằng "cộng đồng chính trị và Giáo hội độc lập và tự chủ đối với nhau trong lĩnh vực riêng của mình", tuy nhiên cả hai đều phục vụ - theo những cách thức khác nhau - cho ơn gọi cá nhân và xã hội của con người.
Đức Thánh Cha nhận định chiều kích xã hội không chỉ là một phần của bản tính con người, mà còn thuộc về đức tin của chúng ta vào Đức Kitô. Từ góc nhìn này, các Nghị phụ Công đồng trình bày quan điểm Công giáo về sự phát triển kinh tế, đặt lao động ở vị trí trung tâm. Tại đây, Công đồng Vaticanô II nhắc nhở chúng ta về một nguyên tắc trọng tâm trong huấn quyền xã hội của Giáo hội, đó là nguyên tắc mục đích phổ quát của các của cải, đồng thời đề cập cách đặc biệt đến cộng đồng chính trị. Bất kể hình thức lịch sử của cộng đồng ấy là gì, việc thực thi quyền bính dân sự luôn phải hướng đến công ích.
Đức Thánh Cha mời gọi các tín hữu biến công việc và những nỗ lực dấn thân trong xã hội thành phương thế phục vụ công ích, bảo vệ phẩm giá con người và xây dựng hòa bình.
Trích thư thứ nhất của Thánh Phêrô (2,12-13.17):
Anh em thân mến, […] Anh em hãy ăn ở ngay lành giữa dân ngoại, để ngay cả khi họ vu khống, coi anh em là người gian ác, họ cũng thấy các việc lành anh em làm mà tôn vinh Thiên Chúa trong ngày Người đến viếng thăm. Vì Chúa, anh em hãy tuân phục mọi thể chế do loài người đặt ra. […] Hãy tôn trọng mọi người, hãy yêu thương anh em, hãy kính sợ Thiên Chúa, hãy tôn trọng nhà vua.
Bài giáo lý của Đức Thánh Cha
Anh chị em thân mến, xin chào và chào mừng anh chị em!
Chiều kích xã hội không chỉ là một phần thiết yếu của bản tính con người, mà còn là một phần không thể thiếu trong đức tin của chúng ta vào Đức Giêsu Kitô, như một gia sản quý giá mà chúng ta nhận được từ mầu nhiệm Nhập Thể của Con Thiên Chúa. Hiến chế Gaudium et spes - Vui mừng và Hy vọng nhắc lại điều này trong các chương III và IV của phần thứ hai, dành để nói về đời sống kinh tế-xã hội và đời sống của cộng đồng chính trị. Đức tin Kitô giáo cũng đưa ra những tiêu chuẩn để phân định trong các lĩnh vực này.
Loại bỏ sự phân biệt đối xử
Trước hết, các Nghị phụ Công đồng nhấn mạnh mối nguy hiểm đối với hòa bình thế giới bắt nguồn từ những bất bình đẳng gắn liền với sự phát triển kinh tế không công bằng và không tôn trọng công trình tạo dựng (x. GS, 63). Đây là một tầm nhìn xa, điều mà đáng tiếc đã được chứng thực vào những năm cuối thế kỷ trước, và là điều mà ngày nay chúng ta còn thấy rõ hơn nữa. Để điều chỉnh hướng đi, văn kiện cảnh báo rằng phát triển kỹ thuật thôi thì chưa đủ; “cần phải có nhiều cải cách trong các cơ cấu của đời sống kinh tế-xã hội; đồng thời, mọi người cũng cần thay đổi não trạng và thói quen sống” (ibid.).
Vì thế, Hiến chế Vui mừng và Hy vọng trình bày cách vắn tắt tầm nhìn Kitô giáo về sự phát triển kinh tế, vốn luôn phải phục vụ con người và nằm dưới sự kiểm soát của con người (x. GS, 64-65). Ngay tại đây, chúng ta đã thấy rõ khái niệm phát triển toàn diện, mà sau này Thánh Phaolô VI sẽ đặt ở trung tâm Thông điệp Populorum progressio của ngài (1967). Những lời kêu gọi dấn thân để loại bỏ sự phân biệt đối xử đối với các nhóm xã hội yếu thế nhất và người di cư cũng mang tính thời sự hơn bao giờ hết (x. GS, 66).
Cơ hội làm việc của mọi người
Trọng tâm của nền kinh tế là lao động. Thông qua lao động, con người phát triển bản thân như một nhân vị, đáp ứng những nhu cầu của gia đình, thể hiện tài năng của mình, tham gia vào đời sống xã hội và xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn bằng cách cộng tác vào công trình sáng tạo của Thiên Chúa. Lao động không bao giờ được phép bị biến dạng để gây tổn hại cho con người, công ích hoặc công trình tạo dựng. Thách đố thực sự là tạo cơ hội cho mọi người phát huy khả năng của mình: không thể chấp nhận tình trạng thất nghiệp, bóc lột và những điều kiện lao động gây nguy hiểm cho sức khoẻ và chính mạng sống con người (x. GS, 67). Người lao động có quyền và nghĩa vụ tham gia vào các quyết định liên quan đến công việc của mình, kể cả thông qua các hình thức liên kết, đồng thời giải quyết những xung đột bằng đối thoại và các hành động bất bạo động (x. GS, 68).
Mục đích phổ quát của các tài sản trên trái đất
Trong bối cảnh này, Công đồng nhắc lại một trong những nguyên tắc nền tảng của giáo huấn xã hội của Giáo hội, đó là mục đích phổ quát của các tài sản trên trái đất (x. GS, 69), và áp dụng nguyên tắc này vào lĩnh vực tài chính. Công đồng khẳng định rằng: “Tất cả những người chịu trách nhiệm về các khoản đầu tư và việc tổ chức đời sống kinh tế toàn cầu – dù là cá nhân, nhóm hay chính quyền công cộng – phải […] một mặt, bảo đảm cung cấp những tài sản cần thiết cho một đời sống xứng đáng của từng cá nhân cũng như của toàn thể cộng đồng; mặt khác, phải dự liệu những tình huống trong tương lai và bảo đảm sự cân bằng thích đáng giữa nhu cầu tiêu dùng hiện tại, cả cá nhân lẫn tập thể, với những yêu cầu đầu tư cho thế hệ kế tiếp” (GS, 70).
Cộng đồng chính trị tồn tại nhằm phục vụ công ích
Tiếp đó, Hiến chế Vui mừng và Hy vọng chuyển sang bàn về cộng đồng chính trị, ghi nhận nhiều dấu hiệu tích cực trong thời đại ngày nay, đặc biệt là thực tế rằng: “Từ nhận thức ngày càng sâu sắc về phẩm giá con người, tại nhiều khu vực trên thế giới, người ta đang nỗ lực thiết lập một trật tự chính trị-pháp lý, trong đó các quyền của con người được bảo vệ tốt hơn trong đời sống công cộng” (GS, 73).
Cộng đồng chính trị tồn tại nhằm phục vụ công ích, được hiểu là “toàn thể những điều kiện của đời sống xã hội cho phép và giúp con người, các gia đình và các hiệp hội đạt tới sự hoàn thiện của mình cách trọn vẹn hơn” (GS, 74). Việc thực thi quyền bính chính trị cũng luôn phải hướng đến công ích. Quyền bính này được tổ chức và hoạt động tùy theo hoàn cảnh địa phương và lịch sử, nhưng luôn phải quan tâm đến lợi ích của toàn thể gia đình nhân loại (x. ibid.).
Hiến chế Vui mừng và Hy vọng nhắc lại rằng: “Cộng đồng chính trị và Giáo hội độc lập và tự chủ với nhau trong lĩnh vực riêng của mình. Tuy nhiên, cả hai, dù theo những cách thức khác nhau, đều phục vụ ơn gọi cá nhân và xã hội của cùng những con người ấy. Cả hai sẽ thực hiện việc phục vụ này vì lợi ích của mọi người cách hữu hiệu hơn, nếu biết vun đắp sự cộng tác lành mạnh giữa hai bên” (GS, 76).
Anh chị em thân mến, dấn thân trong lĩnh vực kinh tế và chính trị theo những tiêu chuẩn này chính là một cách xây dựng hòa bình. Như Đức Giáo hoàng Phanxicô đã nhắc nhở: “Chiến tranh là sự thất bại của chính trị và của nhân loại, là sự đầu hàng đáng hổ thẹn, là thất bại trước các thế lực sự dữ” (Thông điệp Fratelli tutti, 261). Trái lại, nền chính trị quan tâm đến những vết thương của các dân tộc và của những người phải chịu bất công sẽ mang lại những lý do để hy vọng vào tương lai của nhân loại.
Người trẻ cần dấn thân xây dựng hoà bình
Vì thế, tôi khuyến khích người trẻ noi gương những người nam và người nữ đã làm chứng tốt lành trong các lĩnh vực này. Đồng thời, tôi nhắc lại lời kêu gọi các cộng đoàn Kitô hữu hãy đẩy mạnh việc đào tạo về học thuyết xã hội của Giáo hội.
Sau khi chào các tín hữu thuộc các nhóm ngôn ngữ khác nhau, Đức Thánh Cha cùng cộng đoàn hát Kinh Lạy Cha bằng tiếng Latinh. Buổi Tiếp kiến chung kết thúc với phép lành Đức Thánh Cha ban cho mọi người.
Vatican News
