Sáng thứ Tư ngày 2/9, Đức Thánh Cha đã có buổi tiếp kiến chung hằng tuần với khoảng 20 ngàn tín hữu tại Quảng trường thánh Phêrô. Trong loạt bài giáo lý về các văn kiện của Công đồng Vatican II, từ tuần này Đức Thánh Cha bắt đầu loạt bài giáo lý về Hiến chế Mục vụ Gaudium et spes, với đề tài “Giáo hội lắng nghe và phục vụ thế giới”, nhấn mạnh rằng Giáo hội được mời gọi chia sẻ niềm vui, hy vọng, ưu sầu và lo lắng của nhân loại, nhất là của người nghèo và những người đau khổ.
Mở đầu Buổi tiếp kiến, cộng đoàn nghe bài đọc Sách Thánh từ Tin Mừng theo thánh Gioan (3,16-17):
Thiên Chúa yêu thế gian đến nỗi đã ban Con Một, để ai tin vào Con của Người thì khỏi phải chết, nhưng được sống muôn đời. Quả vậy, Thiên Chúa sai Con của Người đến thế gian, không phải để lên án thế gian, nhưng là để thế gian, nhờ Con của Người, mà được cứu độ.
Bài giáo lý của Đức Thánh Cha
Anh chị em thân mến, chào anh chị em và chào mừng anh chị em!
Trong buổi gặp gỡ hôm nay, chúng ta bắt đầu suy tư về Hiến chế Mục vụ Gaudium et spes, qua đó Công đồng Vatican II muốn đào sâu một chủ đề căn bản, đó là mối tương quan giữa Giáo hội và thế giới ngày nay. Ngay trong Diễn văn khai mạc ngày 11 tháng 10 năm 1962, Thánh Gioan XXIII đã không đồng tình với những “ngôn sứ báo họa”, là những người “mặc dù đầy nhiệt thành đối với tôn giáo […] nhưng lại cho rằng thời đại của chúng ta, nếu so với những thế kỷ đã qua, thì hoàn toàn tồi tệ hơn; và họ thậm chí còn hành xử như thể chẳng có gì để học từ lịch sử” (Diễn văn Gaudet Mater Ecclesia, ngày 11 tháng 10 năm 1962, 4.2). Từ đó nảy sinh nhiệm vụ được trao cho các Nghị phụ Công đồng: “Trong hoàn cảnh hiện nay của nhân loại, khi nhân loại dường như đang bước vào một trật tự mới của sự vật, điều cần nhận ra hơn cả là những kế hoạch nhiệm mầu của Thiên Chúa Quan Phòng; những kế hoạch ấy được thực hiện qua từng thời kỳ nhờ hoạt động của con người, thường vượt quá cả mong đợi của họ, và với sự khôn ngoan, sắp đặt mọi sự, kể cả những biến cố bất lợi của đời người, vì lợi ích của Giáo hội” (Gaudet Mater Ecclesia, 4.4).
Ba năm sau, việc ban hành Hiến chế Gaudium et spes đã nhìn nhận nơi sự phân định này một yếu tố thiết yếu thuộc bản chất của Giáo hội, đồng thời diễn tả đặc tính mục vụ như một chiều kích cấu thành của Giáo hội; vì thế văn kiện được gọi là “Hiến chế Mục vụ”. Đây không phải là một thái độ lạc quan ngây thơ, nhưng là lòng trung thành được canh tân đối với Mầu nhiệm Đức Kitô, Đấng khi nhập thể đã chọn chia sẻ cuộc sống của chúng ta: Người đã nên “giống anh em mình về mọi phương diện” (Dt 2,17; x. 4,15) và mang lấy những hậu quả của tội lỗi, khi chịu chết; Người “đã tự hiến làm giá chuộc mọi người” (1 Tm 2,6). Việc chia sẻ thân phận nhân loại như thế chính là con đường Đức Kitô đòi hỏi nơi Giáo hội; vì vậy, Hiến chế Công đồng Gaudium et spes mở đầu bằng lời tuyên bố rằng Giáo hội lấy làm của chính mình “vui mừng và hy vọng, ưu sầu và lo lắng của con người ngày nay, nhất là của người nghèo và của tất cả những ai đau khổ” (GS 1).
Đó là một sự chia sẻ mời gọi chúng ta ra khỏi mọi thái độ thụ động và dửng dưng trước các biến cố đang diễn ra, trước lịch sử và cuộc sống của con người, nhất là trước những thay đổi nhanh chóng và sâu sắc mà ngày nay chúng ta đang trải qua. Không thể cứ đứng ngoài như những khán giả thờ ơ; trái lại, cần lắng nghe bằng con tim, để cho mình được chất vấn và dấn thân. Cùng với Đức Kitô và được nâng đỡ bởi sức mạnh của Thánh Thần Người, các tín hữu được mời gọi mang lấy những khó khăn của anh chị em mình, nhất là của những người bị đè nặng bởi bất công, kỳ thị và bạo lực. Quả thật, chỉ bằng sự chia sẻ và dấn thân mới có thể tìm được những câu trả lời thích hợp, luôn được nâng đỡ bởi niềm xác tín rằng “những đau khổ chúng ta chịu bây giờ sánh sao được với vinh quang mà Thiên Chúa sẽ mặc khải nơi chúng ta” (Rm 8,18).
Theo nghĩa đó, việc gần gũi với nhân loại mở ra một cách đọc sâu sắc hơn về các biến cố cũng như về chính Mặc khải; và cũng trong viễn tượng ấy, Gaudium et spes nhắc lại “bổn phận thường xuyên của Giáo hội là tìm hiểu tường tận những dấu chỉ của thời đại và giải thích những dấu chỉ ấy dưới ánh sáng Tin Mừng” (GS 4). Như thế, Hiến chế Công đồng này đã mời gọi Giáo hội không ngừng hoán cải, để làm chứng rằng Giáo hội không bị thúc đẩy bởi “bất cứ tham vọng trần thế nào”, nhưng “chỉ nhằm một điều là tiếp tục công cuộc của chính Đức Kitô dưới sự hướng dẫn của Thánh Thần, Đấng An Ủi. Đức Kitô đã đến thế gian để làm chứng cho chân lý, để cứu độ chứ không để lên án, để phục vụ chứ không để được phục vụ” (GS 3).
Thật vậy, đây không chỉ đơn thuần là một thái độ luân lý. Đức Thánh Cha Phanxicô đã nhắc rằng, đối với Giáo hội, “việc chọn lựa ưu tiên dành cho người nghèo là một phạm trù thần học trước khi là một phạm trù văn hóa, xã hội, chính trị hay triết học. […] Chúng ta được mời gọi khám phá Đức Kitô nơi họ, dùng tiếng nói của mình để bênh vực họ, nhưng cũng trở thành bạn hữu của họ, lắng nghe họ, thấu hiểu họ và đón nhận sự khôn ngoan nhiệm mầu mà Thiên Chúa muốn thông truyền cho chúng ta qua họ” (Tông huấn Evangelii gaudium, 198).
Sự chia sẻ theo tinh thần Kitô giáo đòi hỏi phải mang lấy thực tại, đồng thời vạch trần những mâu thuẫn đang đánh dấu đời sống cá nhân và xã hội của thế giới ngày nay. Chẳng hạn, sự tiến bộ khoa học và công nghệ luôn mở ra những khả năng mới, nhưng chỉ dành cho một số người, và con người không phải lúc nào cũng có thể đặt chúng để “phục vụ mình”; hoặc sự hiểu biết rõ ràng hơn về “các quy luật của đời sống xã hội”, nhưng lại đi kèm với những bất định “về hướng đi cần phải chọn”; hoặc sự gia tăng “của cải, khả năng và sức mạnh kinh tế”, nhưng đáng tiếc là ngày nay, cũng như vào thời Công đồng, vẫn để “một phần lớn dân cư trên thế giới […] còn bị giày vò bởi đói nghèo và khốn cùng” (GS 4); hay ý thức chung rằng tương lai của hành tinh đang bị đe dọa, nhưng đồng thời lại không có khả năng từ bỏ lối tiêu thụ ích kỷ và ảo tưởng rằng chiến tranh là con đường hữu hiệu để xây dựng hòa bình.
Trong một thời đại được đánh dấu bởi những biến đổi sâu sắc, kéo theo những mất cân bằng đáng lo ngại, Giáo hội được mời gọi phục vụ con người, bằng cách lắng nghe và đón nhận những vấn nạn sâu xa nhất của tâm hồn họ cùng những khát vọng đang chất chứa trong đó, đồng thời chỉ ra nơi Đức Kitô “chìa khóa, trung tâm và cùng đích của toàn thể lịch sử nhân loại” (GS 10). Vì thế, trong Giáo hội, ở mọi cấp độ và trong mọi thời đại, sự tự hủy đầy lòng thương xót của Đức Kitô phải được thể hiện; Người “vốn dĩ là Thiên Chúa mà không nghĩ phải nhất quyết duy trì địa vị ngang hàng với Thiên Chúa, nhưng đã hoàn toàn trút bỏ vinh quang, mặc lấy thân nô lệ, […] hạ mình, vâng lời cho đến nỗi bằng lòng chịu chết, chết trên cây thập tự” (Pl 2,6-8).
Anh chị em thân mến, ước gì niềm vui và hy vọng – gaudium et spes – trở thành những nét đặc trưng của một Giáo hội loan báo và làm chứng cho Tin Mừng, bằng cách trở nên gần gũi với những người nam nữ trong thời đại hôm nay.
Cuối buổi tiếp kiến, sau các lời chào của Đức Thánh Cha bằng nhiều thứ tiếng khác nhau, cộng đoàn đã cùng hát Kinh Lạy Cha bằng tiếng Latinh, và Đức Thánh Cha ban phép lành cho tất cả mọi người.
Vatican News
